Chang ontsnapt in zinderende vijfsetter

NEW YORK, 5 SEPT. Quasi ongeïnteresseerd deed Marcelo Rios het voorkomen alsof hij zojuist een tennispotje in een ATP-toernooi had verloren. Een grimas trok echter over zijn gezicht toen hij op het tv-scherm in de interviewzaal een herhaling zag van de ontlading bij Michael Chang na zijn zoveelste spectaculaire ontsnapping in een vijfsetter. Hartveroverend was de inhaalrace van de 21-jarige Chileen, hartverscheurend zijn ondergang na een sprankelende partij waarin Rios de spookbeelden in zijn hoofd eindelijk leek te verjagen.

Tot gisteravond had het Chileense enfant terrible zelfs geen set kunnen winnen van zijn kwelgeest, die hem in januari ook al in de kwartfinales van de Australian Open over de knie had gelegd. Na een uur en negen minuten vreesde het Amerikaanse televisiestation CBS al dat het beelden van een veteranendubbel zou moeten uitzenden, toen Chang een 2-0 voorsprong in sets had genomen. Bijna twee uur later vroeg Rios zich hoofdschuddend af of er ooit een einde zou komen aan zijn martelgang tegen de nummer 2 van de wereld, toen hij zijn wederopstanding niet had kunnen voltooien.

Dit keer verloor Rios echter in vijf bedrijven (7-5, 6-2, 4-6, 4-6 en 6-3) en verzuimde hij niet alleen een mentale doorbraak te forceren in zijn duels met Chang. De kleine magiër heeft een reputatie op te houden als hij in een vijfde set belandt. Op de US Open overleefde hij tegen Cedric Pioline een 5-2 achterstand in de vierde set om de uitgeputte Fransman vervolgens in het vijfde bedrijf te slopen.

Zijn beroemdste vijfsetter speelde Chang in 1989 op Roland Garros tegen Ivan Lendl, toen de anders zo ondoorgrondelijke Amerikaanse Tsjech volledig uit zijn ritme werd gehaald door zijn pas 17-jarige, door kramp gevelde opponent. Snel bewegen en snel denken is het handelsmerk van Chang en in topvorm weet hij die eigenschappen zelfs te combineren.

Het mooiste punt van de wedstrijd maakte de marathonloper uit Hoboken, New Yersey, op 3-3 in de vierde set, toen Rios de rally na een cross court geslagen dropvolley al dacht te hebben gewonnen. Vanaf de baseline sprintte Chang naar het net en terwijl hij buiten de 'tramrails' stond, lepelde de enige Amerikaan bij de laatste vier van de US Open de bal langs de verblufte Rios. Desondanks moest Chang wederom diep in zijn reserves tasten om zijn missie niet in een vroegtijdig stadium te laten stranden.

Na de uitschakeling van Sampras en Agassi geldt Chang als de uitgesproken favoriet voor de titel. De kampioen van Roland Garros in 1989 beseft dat heel Amerika nu over zijn schouder mee kijkt. “Normaal gesproken word ik niet als de favoriet beschouwd voor het winnen van een grandslamtoernooi, zelfs niet nu ik tweede sta op de wereldranglijst”, vertelde Chang, die al acht jaar wacht op zijn tweede grandslamtitel. “Eerlijk gezegd stond ik tegen Rios onder zware druk.”

Dat zal morgen niet anders zijn als Chang in de halve finales op Patrick Rafter stuit. Na zijn fraaie optreden tegen Andre Agassi had de Australiër slechts drie sets (7-5, 6-4 en 6-2) nodig om Magnus Larsson van zich af te schudden. Rios kon zich slechts troosten met de gedachte dat hij Chang ten minste tot aan de rand van de afgrond had geduwd en dat was al meer dan van hem bij een 2-0 achterstand in sets werd verwacht.

De held van Chili geldt al enkele jaren als een begenadigd talent en met zijn zo knap gecamoufleerde forehandslagen bracht hij Chang tweeënhalve set tot wanhoop. Maar zodra kortsluiting in zijn hoofd ontstaat, kunnen met Rios de vreselijkste dingen gebeuren op de baan. Hij zou het 'tanken' - het opzettelijk weggeven van een set of partij - kunnen hebben uitgevonden. Zodra Rios iets niet zint, pakt hij zijn biezen.

De kleine baseliner met de zwarte paardenstaart speelde ooit een Challenger op de Metsbanen in Scheveningen, toen toernooidirecteur Marcella Mesker hem vriendelijk verzocht naar een persconferentie te komen. “Wie ben jij, fuck off”, luidde het bitse antwoord van Rios. Toen oud-prof Mesker zich voorstelde als de directeur van het evenement, blafte de linkshander: “Dat kan niet, vrouwen kunnen geen toernooidirecteur zijn.”

Maar ook mannelijke directeuren hebben reeds ondervonden dat het machismo van Rios wel vaker opspeelt als zijn ego is gekwetst. In 1995 won hij het graveltoernooi in Amsterdam, een jaar later zette hij toernooidirecteur Piet van Eijsden voor schut door zich in de eerste ronde gewillig te laten uitschakelen. “Onbeschoft” noemde Van Eijsden het wispelturige gedrag van Rios en voor straf werd hij dit jaar niet uitgenodigd.

Niet dat Rios daar ook maar een seconde van wakker zal hebben gelegen. Aan zijn imago heeft de eeuwige rebel nimmer geschaafd en in zijn vaderland staat hij op permanente voet van oorlog met de media. Het volk eert hem als de Condor van de Andes of de Latijnse Agassi en met voetballer Ivan Zamorano geldt Rios als dé ambassadeur van Chili. Maar de nummer 10 van de ATP-ranking kan ook ronduit asociaal zijn. In een dergelijke stemming spat het gif uit zijn groene ogen en is hij vooral onuitstaanbaar voor zichzelf.

Al jaren heeft Rios een vete met de landgenoot die claimt hem te hebben ontdekt. De voormalige Chileense professional Hans Gildemeister was ooit een blauwe maandag de coach van Rios, maar lang duurde de samenwerking niet. “Deze moeilijke jongen wordt nooit een groot tennisser”, luidde het harde oordeel van Gildemeister en met die uitspraak achtervolgt Rios hem nog steeds.

Toch reikt Rios' invloed ver, zoals de voorzitter van de Chileense tennisbond ooit ondervond. Als een “corrupte mafiabaas” werd hij op last van de tennisser terzijde geschoven, waarna het grillige wonderkind zich weer beschikbaar stelde voor het Chileense Davis-Cupteam. In feite voert Rios een hardnekkige strijd met zichzelf en het kan geen toeval zijn dat hij tegenwoordig wordt begeleid door Larry Stefanski; de Amerikaanse coach die ooit de vulkaan in de ziel van John McEnroe trachtte te doven.

Pakken kauwgom draaide Stefanski er doorheen tijdens de partij van zijn pupil, die door een groepje Chileense supporters luidruchtig werd aangemoedigd. Maar eigenlijk was het verweer van Rios al na één set gebroken. “Zo gaat het namelijk altijd als ik tegen Chang speel”, verzuchtte hij. “Elke keer sta ik een break voor en verlies ik de eerste set.” Alleen zijn trots had hem overeind gehouden tot hij zich stukliep op de onverwoestbare mentaliteit van een kleine straatvechter, die op de US Open eindelijk eens uit de schaduw wil treden van zijn populaire landgenoten Pete Sampras en Andre Agassi.