Andrew Scholtz

Ruim een jaar geleden stuurde de letterkundigeWim van Zyl uit Stellenbosch me het boek Vatmaar toe, waaraan hij zoveel zorg besteed had. Literair vond ik het weinig belangrijk, maar des te groter leek me de menselijke en historische betekenis ervan; daarom vroeg ik de NRC-redactie om een bespreking, maar die haalde het helaas net niet.

Des te blijer ben ik met het interview van Henk van Woerden met de schrijver (CS 29-8) en met de aankondiging van een tweede werk Langsaan die vuur.

Twee kanttekeningen. Met enige inspanning kunnen Nederlandstaligen heel goed Afrikaanse teksten lezen. Ik hoop dat veel mensen het in het Afrikaans zullen lezen, en dat het tweede boek niet meer in het Nederlands vertaald wordt.

Ik verbaas me over de luchtige toon waarmee Henk van Woerden voorbij gaat aan een andere zaak. Een deel van het ANC dat zo lang tegen rassendiscriminatie gevochten heeft, bedrijft nu zelf op grote schaal een scherpe 'taaldiscriminatie', in strijd met Mandela's sympathieke verzoeningspolitiek. De propaganda voor het Engels berust niet op een grote verspreiding ervan in Zuid-Afrika, want het Engels is er minder verspreid dan het Afrikaans, dat met 10 miljoen sprekers en verstaanders zelfs de meest verspreide taal in Zuid-Afrika is.

Taalkundig zijn de Afrikaanse dialecten van het allergrootste belang voor de studie van de Nederlandse en Afrikaanse taalgeschiedenis. Omdat ze vlug verdwijnen, is uitvoerige beschrijving van wat er nu nog is van levensbelang.

Maar taalpolitiek gezien is het dodelijk om aan standaardnormen te tornen. Afrikaanse taalkundigen hebben op een voorbeeldige manier gewerkt aan de normering van het ABAfrikaans. Er blijkt dan ook geen enkele vorm van deskundigheid in Van Woerden's formulering 'dat het gekleurde patois iets anders is dan schattige Boerepraat, in de verte nog Hollands gebleven'. Volledig in strijd met de feiten is het om te beweren dat 'de overgrote meerderheid van Afrikaanstaligen' bruin is. De 'bruinmense' vormen daarbinnen op dit ogenblik een vlug groeiende groep.

Leerzaam is een vergelijking met het pleidooi voor opneming van Amerikaanse negervarianten in het officiële Engels. Het zal Oxford nooit bereiken: de scherpe reacties binnen Amerika hebben dat al meteen duidelijk gemaakt.