Verwoest park aan de Maas

Het zijn oases van rust en stilte in de drukte van de stad. Sommigen komen er om een boek te lezen, anderen laten er hun kinderen uit. Laatste deel van een serie over stadsparken in Nederland: het Stadspark Maastricht, of wat ervan over is.

Bij de brug over de Jeker, aan het begin van het park, is er nog hoop. De oude stadsmuur, de speels spuitende fontein en de imposante bomen beloven veel. Maar voor je het weet ben je het park alweer uit en raast het verkeer aan je voorbij. In Maastricht, een van de fraaiste steden van Nederland, zou je een mooi stadspark verwachten, vol zuidelijke grandeur, pal aan de Maas en met een flaneerpromenade. Maar nee, Maastricht moet het doen met een smal en van de rivier afgesneden stuk groen.

Dat is niet altijd zo geweest. Het park ontstond in 1706, toen het stadsbestuur het gebied tussen de Onze Lieve Vrouwenpoort en de Maas met lindebomen beplantte om een wandelplaats voor de burgerij te creëren. Het is daarmee waarschijnlijk het oudste aangelegde park in Nederland. Na een aantal wijzigingen kreeg de wandelplaats in 1837 de officiële benaming 'park'. Enkele jaren daarna verdween een deel ervan door de aanleg van het kanaal Luik-Maastricht. Later werd het Stadspark Maastricht in zuidelijke richting uitgebreid en kreeg het een restaurant, een koepel voor muziekuitvoeringen en een wandelpad langs de Maas.

Het ging mis in de tweede helft van deze eeuw. “De stad groeide uit zijn jasje, het verkeer nam toe”, meldt het boekje dat in 1987 werd uitgebracht ter gelegenheid van het 150-jarig bestaan van het park. Er moesten nieuwe wegen komen, een nieuwe brug en om de vaarweg te verbeteren was een 'correctie' van de bocht in de Maas nodig. “Het schilderachtige Stadspark was in 1969 het openbare terrein van de wegenbouwers geworden”, aldus het boekje. Het resultaat is, ook als je er met de neus bovenop staat, onvoorstelbaar: midden in het voormalige park stort het verkeer van de John F. Kennedybrug zich via een lus op de Maasboulevard, een verkeersweg langs de westoever. De lus aan de andere kant verbindt de Bisschopssingel met de brug. Meer dan de helft van het park werd opgeofferd aan dit verkeersknooppunt.

De middenstand in het centrum kon niet meer goed worden bevoorraad, zo vat een import-Maastrichtenaar op het Gemeentearchief de reden voor de ingreep samen. “En middenstandsbelangen wegen nu eenmaal zwaar.” Dat de bewoners van de stad zich niet hebben verzet tegen de verwoesting van het park, is volgens hem te wijten aan hun laissez faire-mentaliteit. “Maastrichtenaren zijn geen actievoerders. Ze klagen wel, maar als het erop aan komt doen ze niets.”

Hij heeft wat foto's bij elkaar gezocht die laten zien hoe het vroeger was. Het zijn melancholiek makende scènes uit een file- en tv-loos tijdperk: paartjes flanerend langs de Maas, publiek met hoeden op luistert naar een muziekuitvoering en langgerokte moeders met houten kinderwagens rond de vijver.

Eind vorige en begin deze eeuw werden ten zuiden van de stadsmuur het Mgr. Nolenspark, het Aldenhofpark en het Waldeckpark aangelegd. Samen met het Stadspark vormden deze kleine parken een smalle, maar aaneengesloten strook groen. Vandaag de dag wordt een wandeling onderbroken door diverse fietspaden en wegen. Het hertenkamp in het Mgr. Nolenspark is een geliefde plek voor moeders en vaders met kinderen. Er worden ook volop eenden gevoerd. In het Waldeckpark, deels aangelegd op de oude vestingwerken, zorgen de hoogteverschillen voor een aangename beslotenheid.

In deze parken staan veel bijzondere bomen, al zijn er ook in het Stadspark een aantal overgebleven. Tijdens een rondleiding wijst groenontwerper J. Canoot, mede-auteur van het jubileum-boekje, naar een negentig jaar oude goudappel. Het is vermoedelijk het enige exemplaar in Nederland. Ook passeren we een enorme treurbeuk, de doodsbeenderenboom (zo genoemd vanwege zijn knokige wintersilhouet), de honingboom die in het voorjaar witte bladeren heeft (wellicht als enige exemplaar in de wereld) en talloze andere bijzondere bomen. “Het is hier een paradijs voor dendrologen”, aldus Canoot.

In het Stadspark is van enige beslotenheid geen sprake. Daarnaast is het verkeer van de Maasboulevard voortdurend te horen. Aan het begin bevindt zich een vijver, onderaan de rondeel (een torenvormige uitbouw in de stadsmuur). Vroeger lagen op deze plek schepen afgemeerd in het - ook verdwenen - kanaal naar Luik. 'Verontreinigd water, aanraking op eigen risico', waarschuwen enkele borden. Het water staat in verbinding met de Jeker, en die komt uit België, waar het riool er op wordt geloosd. Voorbij de vijver bevindt zich de kinderspeelplaats met welgeteld één kleine zandbak, één wipkip, één klimhuisje en één bank. Aan de overkant van het grasveld, dat is bezaaid met hondenpoep, staat een overkapping met vijf tafels. Op de vloer liggen overal stukjes zilverpapier.

Verderop is een klein stukje van het pad langs de Maas overgebleven. Om er te komen moet je eerst de drukke Maasboulevard oversteken. Maar de plek mist iedere schoonheid. Op een bank ligt een zwerver zijn roes uit te slapen. Ook hier wijzen zilverpapiertjes op veel bezoek van junks. Aan de overkant van de rivier bederven twee architectonische misbaksels het uitzicht volledig. Met name het 'unheimliche' Gouvernement, waarin het Verdrag van Maastricht werd ondertekend, roept, zeker bij iemand die net oude foto's heeft bekeken, acuut vluchtneigingen op.

INFORMATIE

Het Stadspark Maastricht ligt ten zuidoosten van de oude binnenstad, tussen de Maasboulevard en de St. Pieterskade. Naar het westen volgen het Mgr. Nolenspark, het Aldenhofpark en het Waldeckpark. Doorlopend geopend. Toegang gratis.

Bijzonderheden: riviertje de Jeker, oude stadsmuur met torens en rondelen.

Flora: veel bijzondere bomen.

Fauna: hertenkamp, met ook geiten.

Horeca: oosters restaurant Manderin (043 3258787) op de oever van de Maas, met terras dat uitziet over de rivier. Het restaurant is gebouwd rond een boom.

Wandelingen: Bij de VVV Maastricht zijn voor ƒ 1, per stuk twee brochures verkrijgbaar met een beschreven wandeling die ook langs het Stadspark voert: Stadswandeling en Vestingwandeling. Ook organiseert de VVV regelmatig voor ƒ 5,50 p.p. (kind tot 12 j: ƒ 3,25) rondleidingen door de stad onder leiding van een gids, waarbij ook de stadswallen en de parken worden aangedaan. Inl: 043 3252121.