Kanselier Kohl wil voor alles harmonie uitstralen

Veel Duitsers vrezen voor hun baan en hun sociale zekerheid. Ook het verdwijnen van de D-mark maakt ze bang. In een klooster op de top van de Beierse Heilige Berg Andechs probeert Helmut Kohl het tij te keren.

BONN, 4 SEPT. Edmund Stoiber, de premier van Beieren, is een sluwe vos. Terwijl zijn CSU-partijgenoot minister Theo Waigel (Financiën) met zijn zomervraaggesprekken op het strand de toorn van de bondskanselier over zich afriep, omdat hij aandrong op reorganisatie van het kabinet, zweeg en genoot Stoiber. De 'koning' van Beieren kan alleen maar winnen bij de vete in Bonn.

Stoiber zelf heeft het bondskanselier Helmut Kohl al lastig genoeg gemaakt met zijn gehamer op de criteria voor de euro, die desnoods enkele jaren moet worden uitgesteld als Duitsland financieel geen orde op zaken weet te stellen. Vandaag belooft Stoiber opnieuw als horzel in de pels van de coalitie op te springen tijdens het zogeheten 'strategie-gesprek', dat de regerende zusterpartijen - Kohls CDU en Waigels CSU - in het Beierse klooster Andechs houden.

Voor Stoiber is het gesprek in het beroemde klooster een thuiswedstrijd. Andechs is niet alleen bekend omdat het de beste brouwerij van zijn deelstaat herbergt. Het Benedictijner klooster troont op de top van de Beierse Heilige Berg, die al eeuwenlang een bedevaartplaats is voor miljoenen pelgrims. In de berg zouden een half miljoen botten liggen begraven van grote heiligen, enkele zilverlingen waarvoor Judas Jezus verraadde, een haarlok van de heilige Anna en zowaar enkele druppels moedermelk uit de borst van Maria.

Op deze gewijde grond voelt de minister-president van Beieren zich sterk. Stoiber heeft de 'heilige kracht' hard nodig in de besprekingen vanmiddag, want er staat voor hem veel op het spel.

De deelnemers aan het strategische gesprek - twintig in totaal onder wie Kohl, Waigel en Stoiber - is er veel aan gelegen een “positief signaal” van Andechs te laten uitgaan. Het hevige geruzie de afgelopen maand tussen de zusterpartijen CDU en CSU over een reorganisatie van het kabinet en over de euro doen de coalitie geen goed. In de jongste opiniepeiling, die afgelopen weekeinde bekend werd gemaakt, krijgt de regering-Kohl van de kiezers opnieuw de rode kaart. CDU/CSU halen slechts 32 procent van de stemmen binnen, de SPD 46 procent.

Hoewel de kiezers niet geloven dat de SPD beter zal regeren (slechts 26 procent), is de voorsprong van de sociaal-democraten in de peilingen niet eerder zo groot geweest. Het slechte rapportcijfer signaleert de teleurstelling over het politieke beleid en angst voor de toekomst. Mensen vrezen voor het verlies van hun baan, sociale zekerheid en het verdwijnen van de D-mark.

De bondskanselier is zich van de donkere wolken boven de coalitie maar al te goed bewust en wil in Andechs voor alles 'harmonie' uitstralen. Over personele kwesties wordt niet gesproken, waarschuwde hij van tevoren. Hij hoopt geruzie over een stoelendans in zijn kabinet te voorkomen. Met Waigel heeft hij streng afgesproken, dat zijn trouwe bondgenoot in de regering zich niet meer over z'n toekomst uitspreekt en zich tot de verkiezingen vol overgave aan zijn werk wijdt.

Of het Kohl lukt op de heilige berg een blijspel op te voeren, moet blijken. Of gaat het treffen in Andechs als het theaterstuk op de schijnheilige berg de geschiedenis in?

In ieder geval heeft het rumoer rondom Waigel en zijn wens er na de verkiezingen volgend jaar mee op te houden, de autoriteit van de kanselier ondermijnd. De donderpreek die Kohl bij terugkeer van vakantie in Bonn hield, zou een jaar geleden nog afdoende zijn geweest om eenieder weer in het gelid te krijgen. Maar deze keer houdt de onrust in Kohls eigen partij en de CSU aan.

Het overleven van menig politicus, in en buiten de coalitie, staat immers op het spel.

Ook de Beierse premier Stoiber maakt zich grote zorgen dat zijn partij bij de deelstaatverkiezingen volgend jaar de absolute meerderheid kwijtraakt. Voor het eerst in 35 jaar worden de christelijk-socialen bedreigd door een nieuwe partij van zogeheten Vrije Kiezers, die steeds meer stemmen trekt. De voor Beieren ongekend stijgende werkloosheid doet de CSU ook geen goed.

Daarom vecht de conservatieve populist Stoiber onophoudelijk en met verschillende wapens. De ene keer opent hij de harde aanval op Helmut Kohl en ondermijnt hij openlijk Waigels voorzitterschap van de CSU, waar hij zelf stiekem op aast om zijn positie te versterken. Een andere keer weet Stoiber het zwijgen te bewaren en ziet hij genoegzaam toe hoe Waigel door loslippigheid zijn eigen positie dusdanig verzwakt, dat zelfs Wolfgang Schäuble - de grote man achter Kohl - wanhopig uitriep dat de coalitie “dramatische” schade is toegebracht.

In ieder geval is de Beierse premier niet van plan zich in het klooster zijn populairste thema te laten ontnemen om de lieve vrede te bewaren: de euro. In geen Duitse deelstaat zijn de burgers zo bevreesd voor een zwakke Europese munt als in Beieren.

In Andechs wil hij niet “scherp” of “agressief” argumenteren, kondigde Stoiber aan. Hij wil uitsluitend “vragen stellen”. Bijvoorbeeld over creatief boekhouden, waarop hij minister Waigel in zijn begroting meent te kunnen betrappen. Dat is niet de manier waarop Stoiber de Beiers een 'harde' euro wil verkopen. De kanselier denkt er anders over. Of het lukt in Andechs de strijdbijl te begraven, is vooralsnog ongewis.