Het lot van de hypotheekrente

Dezer dagen praat het kabinet over het belastingstelsel waar we de komende eeuw mee in moeten gaan. Enige contouren zijn al duidelijk: lagere tarieven voor de inkomstenbelasting, gefinancierd door een verhoging van de btw naast kaalslag in aftrekposten en vrijgestelde bedragen. Daarnaast komt er een geheel nieuwe benadering van vermogens en de inkomsten daaruit. Dicht daartegenaan ligt de politieke valkuil van de aftrek van hypotheekrente.

Bij de voorliggende verlaging van de inkomstenbelastingtarieven tot drie schalen variërend van 18 tot 48 procent, doet het schrappen van welke aftrekpost dan ook, heel wat minder pijn dan bij de huidige tarieven van 37 tot 60 procent. Inperking van de aftrekposten brengt rust bij de Belastingdienst; een mooie gelegenheid om de heffing van de werknemerspremies in de sociale zekerheid over te hevelen van de bedrijfsverenigingen naar de fiscus. Bij de Commissie Buurmeijer die onder het vorige kabinet de sociale zekerheidswereld grondig omwoelde, was die taakoverdracht nog een verborgen agendapunt. Nu Financiën zichtbaar aan kracht wint ten opzichte van Sociale Zaken, loopt de fiscus zich stilletjes warm om de nieuwe taak op zich te nemen.

Dat is een heilloze ontwikkeling in de ogen van het CDA. Het paarse kabinet komt ook met andere plannen die in een coalitie met het CDA niet op papier waren gekomen. Zo wil paars iedere burger als een zelfstandige belastingbetaler behandelen zodat het door de christen-democraten gekoesterde gezin als fiscale hoeksteen verdwijnt. Ook een versmelting van de werknemersverzekeringen met de belastingheffing, strijkt het CDA tegen de haren in. De binnenkort te presenteren plannen voor de komende eeuw stellen de christen-democraten voor een groot probleem. Ze kunnen wegens het verdwijnen van hun oude idealen het voorgestelde belastingstelsel als onaanvaardbaar kwalificeren, maar zo'n stellingname werkt een tweede kabinet zonder CDA waarschijnlijk alleen maar in de hand.

Voor de huidige coalitie zou de belofte van een nieuw belastingstelsel wel eens een verkiezingstroef kunnen worden. Een zorgvuldig gekoesterde troef, want hoewel het CDA aandrong op een Nationaal belastingplan waar ook deze partij over mee kon denken, hield Vermeend de deur angstvallig dicht. Hij dwingt het CDA daarmee tot oppositievoeren. Met name op belastingterrein is die partij daar nauwelijks toe in staat gebleken. Het verdelen van het fiscale woordvoerderschap over zo'n acht Tweede-Kamerleden en het ontbreken van een heldere visie zijn daar debet aan. Eigen gedachten over een nieuw stelsel heeft de partij dan ook niet op tafel gelegd.

D66 en de PvdA hebben al wel eigen concepten in de strijd geworpen; de VVD geeft de voorkeur aan losse flodders van voornamelijk staatssecretaris De Grave (Sociale Zaken en Werkgelegenheid). Maar dat het CDA aan een eigen visie werkt is tot nu toe alleen nog maar gebleken uit erupties van interne conflicten, bijvoorbeeld over de hypotheekrente. Zo wilde CDA'er Hans Hillen eind vorig jaar het eigen huis defiscaliseren, maar hij werd prompt teruggefloten door fractiegenoot Gerrit Terpstra, die de rest van de fractie achter zich kreeg. Electoraal is het eigen huis immers een heet hangijzer.

Zeker VVD-minister Gerrit Zalm, medeverantwoordelijk voor het belastingplan 2000, wil zich er niet aan branden. Zijn fractie raakt al verhit zodra iemand zelfs maar wijst naar de hypotheekrente. Zowel PvdA-woordvoerder Rick van der Ploeg als D66 woordvoerster Francine Giskes heeft de onbeperkte aftrek van hypotheekrente wel eens ter discussie gesteld. Zij deelden evenwel prompt het lot van Hillen: een gevoelige tik op de vingers van de eigen fractie.

Ideologisch voelt Vermeend zich veel vrijer dan Zalm. Bovendien wil hij zijn belastingdienst graag werk besparen door het uitruilen van een deel van de hypotheekrenteaftrek tegen het huurwaardeforfait. Dat is een inkomensbijtelling voor huizenbezitters die voortdurend aanleiding geeft voor politiek gesteggel. Na zo'n uitruil is nog 70 procent van de betaalde hypotheekrente aftrekbaar. De meeste huizenbezitters zullen niet veel van deze operatie merken. Dat kan anders zijn voor eigenaren van een goedkope woning want die worden nu in het huurwaardeforfait ontzien. Een lastenverzwaring is er dan ook voor bewoners van kapitale panden. Het huurwaardeforfait kent een plafond terwijl de hypotheekrente nu zonder maximum volledig aftrekbaar is.

Het kabinet houdt zich in het belastingplan 2000 waarschijnlijk op de vlakte wat de politiek gevoelige hypotheekrenteaftrek betreft, maar de uitruil van Vermeend kan heel goed een rol spelen in de kabinetsformatie. Dan worden in één klap reeksen lastenverlichtingen en -verzwaringen tegenover elkaar weggestreept. Deze kan er dan ook nog wel bij. Met het nieuwe regeerakkoord wordt de inperking van de aftrek van hypotheekrente tot 70 procent een feit.