Maleisië wordt 40 jaar op moeilijk moment

Premier Mahathir Mohamad had zich een prettiger moment gewenst om de 40ste verjaardag van Maleisië te vieren. Economisch heeft zijn land de afgelopen maanden veel glans verloren.

SINGAPORE, 1 SEPT. 's Werelds hoogste gebouw, de Petronas Towers in Kuala Lumpur, glinsterde zaterdagnacht in het felle licht van vuurwerk dat boven de Maleisische hoofdstad werd afgestoken om te vieren dat het land veertig jaar geleden als Britse kolonie zijn onafhankelijkheid verwierf. Op Merdeka Square (het Vrijheidsplein) waar op 31 augustus 1957 de Britse vlag voor het laatst gestreken werd, liepen gistermorgen duizenden Maleisiërs in kleurrijke kostuums mee in een feestelijke parade die voorbijtrok aan de man die het land sinds 1981 leidt: premier Mahathir Mohamad.

Mahathir stond gisteren uren achtereen braaf te lachen en te zwaaien naar zijn defilerende landgenoten, maar de 71-jarige premier had zich ongetwijfeld een prettiger moment gewenst om deze verjaardag te vieren. Economisch heeft Maleisië, dat de afgelopen jaren door robuuste groei de status van Aziatische tijger kreeg toebedeeld, uitgerekend de afgelopen maanden een hoop glans verloren. De koersen op de beurs van Kuala Lumpur raakten sinds maart in een neerwaartse spiraal die inmiddels een daling van 35 procent van de totale beurswaarde heeft veroorzaakt. De ringgit, de Maleisische munteenheid, heeft de afgelopen weken bijna een vijfde van zijn waarde verloren.

Mahathir wees in zijn toespraak tot het volk dit weekeinde nog wel trots op de reeks successen die zijn land de afgelopen vier decennia heeft bereikt (een eigen auto-industrie, 's werelds grootste exporteur van computerchips) of nog op stapel heeft staan (de bouw van de grootste dam en de langste brug ter wereld). Maar de premier kon niet om een aantal pijnlijke en zorgwekkende conclusies heen die vrijwel allemaal draaiden om de economie. Het bracht de Maleisische leider tot waarschuwende woorden tot het volk aan het slot van zijn betoog: “Denk niet dat eenmaal onafhankelijk automatisch betekent dat we altijd onafhankelijk zullen blijven.”

In de ogen van Mahathir heeft het Westen uit een mengsel van concurrentie-angst en jaloezie onlangs de aanval ingezet op het Verre Oosten en is Maleisië daar de dupe van geworden. De kelderende koersen van aandelen en valuta zijn de schuld van Westerse speculanten, meent de Maleisische premier, die de Amerikaanse miljarden-belegger George Soros al als hoofdschuldige heeft aangewezen.

Mahathir maakt zich met dergelijke uitlatingen langzaamaan belachelijk in de internationale financiële wereld, waar analisten simpelweg wijzen op Maleisiës overambitieuze economische politiek die te zeer gericht is op snelle groei. Maar Mahathir weigert de hand in eigen boezem te steken. De boze buitenwereld heeft het gedaan. “Wat wij in veertig jaar hebben opgebouwd, kan door hen (de Westerse speculanten) in een paar weken verwoest worden”, zei hij gisteren.

Zo'n vaart zal het niet lopen, verwachten analisten en diplomaten. Maar Maleisië zal, net als veel andere tijger-economieën in de regio, wel enige beleidsaanpassingen moeten doorvoeren om te voorkomen dat de economie oververhit raakt. De groei van de welvaart onder Maleisiës twintig miljoen inwoners (61 procent Maleiërs, 30 procent Chinezen, 9 procent Indiërs) is indrukwekkend geweest: in 1970 leefde zestig procent van de bevolking nog onder de armoedegrens; nu is dat nog slechts 8 procent. Maar die economische ontwikkeling heeft tegelijkertijd gezorgd voor enorme sociale veranderingen en problemen in een land waar de staatsgodsdienst de islam is, maar slechts iets meer dan de helft van de bevolking moslim is.

“De huidige problemen van Maleisië zijn in zekere zin de problemen van het eigen succes”, zegt K.S. Balakrishnan van het Instituut voor Strategische Internationale Studies in Kuala Lumpur. “Dit land heeft als ontwikkelingsland een fenomenale groei doorgemaakt en behoort qua levensstandaard tot de best georganiseerde Derde-wereldlanden. Mahathir wil voorkomen dat het land nu terugglijdt, daarom is hij zo fel.”

Volgens diplomaten moet Mahathir wel oppassen met zijn uithalen naar het Westen, omdat hij Westerse investeerders de komende jaren nog hard nodig zal hebben voor de verwezenlijking van talloze ambitieuze plannen. Eerder dit jaar reisde de premier van Maleisië persoonlijk de wereld door voor de promotie van het meest ambitieuze project uit de zestien jaar dat hij zijn land leidt: de 'Multi-media Super Corridor', een gebied rond Kuala Lumpur van 750 vierkante kilometer waar de komende 25 jaar Aziës equivalent van Silicon Valley moet verrijzen.

Maleisië heeft voor de vervulling van dergelijke dromen ontegenzeggelijk de steun van het Westen nodig. Analisten vonden het om die reden “verrassend” dat Mahathir het afgelopen weekeinde in zijn nationale rede zo hard uithaalde naar wat hij spottend 'Het Verre Westen' noemt. Een Westerse diplomaat, die al een aantal jaren in Kuala Lumpur werkt, wist daar wel een verklaring voor: “Mahathir spreekt in eigen land altijd feller over het Westen dan wanneer hij op reis is. Ik denk dat je deze toespraak vooral als iets voor de Maleisiërs zelf moet zien. Buitenlanders trekken hier snel verkeerde conclusies uit.”