The Wrong Man

Het Nederlands Filmmuseum vertoonde deze zomer bijna alle films van Alfred Hitchcock. In 'The Wrong Man' wordt een gekwelde muzikant valselijk beschuldigd van een reeks roofovervallen. Dit is de laatste aflevering in een serie over de Hitchcock-films.

The Wrong Man. Nederlands Filmmuseum, Vondelpark 3, Amsterdam. Zat 30 augustus 21.30u en zo 31 augustus 16u, in een extra voorstelling. Res. 020-5891400.

In The Wrong Man moet Henry Fonda een muzikant in een nachtcluborkestje verbeelden, een zware opgave voor deze kwetsbaar ogende leptosoom. Gelukkig zet Hitchcock hem aan de contrabas en dat kan er net mee door.

The Wrong Man wordt wel verkocht als Hitchcocks antwoord op Kafka's Het Proces, met die aantekening dat The Wrong Man een verfilming is van een waar gebeurd verhaal. Het draait om Manny Balestrero, nachtclubmuzikant in New York, die valselijk wordt beschuldigd van een aantal roofovervallen. De aanklacht is plausibel, het politie-onderzoek correct, de procedure geloofwaardig. Vanaf de eerste filmminuut straalt Fonda een zeldzaam fatalisme uit. Iedere scène, hoe banaal ook, bevat Hitchcocks handelsmerk - de onafwendbare dreiging, aangewakkerd door de haast sullige houding van de hoofdpersoon. De plot behoort tot de meest gebruikte voor film- en tv-thrillers. Onschuldige burger raakt door bizar toeval verstrikt in de strafrechtspraak, maar na een dramatische rechtzitting komt alles goed met een bevrijdend 'not guilty' van de jury-voorman. In dit geval komt het niet tot een uitspraak - de echte dader wordt gevat en Balestrero is opeens mentaal bevrijd. Zijn vrouw is intussen aan de spanning bezweken en zit met acute paranoia in een sanatorium. The Wrong Man ontkomt zo aan het schuldig-onschuldig sjabloon van het genre en is daarmee interessanter. De psychische gevolgen van de verdenking staan centraal, niet de zaak zelf.

De film uit 1957 werd een flop; ingeklemd tussen The Man Who Knew Too Much ('56) en Vertigo ('58) was The Wrong Man misschien te documentair van karakter. Hitchock brengt koel en ondramatisch de banale politieprocedures in beeld, allemaal gefilmd op authentieke locaties: het vinger-afdrukken, de cellen, handboeien, boevenwagens. Fonda kijkt almaar gekwelder en dat begint tenslotte wat te irriteren. Temeer daar niet de muzikant bezwijkt, maar zijn echtgenote, gespeeld door Vera Miles, die in het filmverloop nogal opzichtig aftakelt. Het individu dat de schuld krijgt toegeschoven en daaraan onderdoor gaat is dus in dubbel opzicht The Wrong Man.

De beeldsymboliek is soms cartoonesk: de barst die in zijn spiegelbeeld wordt geslagen als zij in wanhoop uithaalt, een tollende camera als de celdeur dichtslaat. In een sober gefilmd verhaal zijn het nodeloze klappen met een voorhamer. De scène in het verzekeringskantoor, waar Manny 'herkend' wordt als de meervoudige overvaller is echter subliem. In een van de weinige dramatische momenten neemt de camera de kijker in een vloeiende beweging mee over de balie. Van het perspectief van de onschuldige muzikant die een lening komt sluiten, naar het getraumatiseerde personeel dat zijn kwelgeest herkent. De breekbare basspeler verandert voor de kijker op slag van een huisvader met een geldprobleem in een verdacht individu-met-slappe-hoed. In één keer is het noodlot tastbaar geworden en slaat de beklemming hard toe. Daarin is Hitchcock nog steeds moeilijk te overtreffen.