Russen leven steeds korter, maar er is hoop op verbetering

De levensverwachting van de Russische bevolking is de laatste jaren op schokkende wijze afgenomen; alleen al tussen 1990 en 1994 van 63,8 naar 57,6 jaar bij mannen en van 74,4 naar 71,0 jaar bij vrouwen. Voor die afname is in de moderne tijd geen parallel te vinden. Men heeft daarom wel geopperd dat de werkelijkheid in Rusland nooit zo erg kan zijn en dat het hier dus om een statistisch artefact moet gaan.

De toename van de sterfte zou bijvoorbeeld het gevolg zijn van het terugmigreren van etnische Russen uit andere delen van de voormalige Sovjet-Unie.

Russische en Britse wetenschappers hebben de sterfte in Rusland daarom onder de loep genomen (The Lancet, 9 augustus). Zij vergeleken de leeftijdsgebonden sterfte in de Sovjettijd tussen 1984 en 1987 met die in de jaren daarna, na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. De sterfte aan praktisch alle doodsoorzaken bleek in de laatste periode sterk toegenomen, alleen de sterfte aan kanker was min of meer gelijk gebleven. De onderzoekers noemen het feit dat de sterfte aan kanker geen wisselingen vertoont, een sterk argument tegen de stelling dat de afgenomen Russische levensverwachting louter statistisch van aard is.

De toegenomen sterfte onder de Russische bevolking hangt, zoals te verwachten valt, vooral samen met aandoeningen die het gevolg zijn van overmatig alcoholgebruik en verder met ongelukken en gewelddaden, die deels ook met alcohol verband houden. Daarnaast is echter ook de sterfte aan hart- en vaatziekten, infectieziekten en longaandoeningen toegenomen.

De dramatische sterftecijfers zijn niet zozeer terug te voeren op een grotere alcoholconsumptie. Het gaat er eerder om dat er steeds meer illegaal gestookte wodka wordt gedronken, met meer risico op giftige bijwerkingen.

The Lancet heeft een aantal medewerkers van het Nederlandse Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiëne, te weten prof.dr. Daan Kromhout, Bennie Bloemberg en Gerda Doornbos, commentaar gevraagd op het Russisch/Britse onderzoek. Zij wijzen erop dat de hoeveelheid alcohol die men in Rusland per persoon drinkt nu bijna 20% van de dagelijkse energie-opname uitmaakt. Dat, tezamen met de hoge consumptie van verzadigde vetten en een zeer geringe consumptie van fruit en groenten, resulteert in een dieet dat hart- en vaataandoeningen in de hand werkt. Bovendien zijn er daar nog erg veel mensen die roken. Dat betekent volgens de Nederlanders tegelijk dat er nog hoop is voor de Russen: preventieve maatregelen tegen overmatig alcoholgebruik, het ontmoedigen van roken en het bevorderen van een gezond dieet zou de gruwelijke sterftecijfers in Rusland in korte tijd sterk kunnen verbeteren.

Dat zulke maatregelen helpen, bewijzen de indrukwekkende maar helaas kortstondige resultaten van Gorbatsjovs anti-alcoholcampagne in 1985 (tussen 1984 en 1987 een toename van de levensverwchting bij mannen met 3,2 jaar en bij vrouwen 1,3 jaar) en de effecten van een anti-rookcampagne in Finland (tussen 1972 en 1992 een afname van de sterfte aan hart- en vaatziekten met 50%).