Hollands Dagboek

Han Jahae (36) is advocaat in strafzaken bij het Amsterdamse kantoor Abma Van Eeuwijk advocaten en notarissen. De afgelopen week was hij, als lid van de Rogatoire commissie in Jacksonville, Florida. Onder leiding van rechter-commissaris mr. A.C. Faber worden daar vier getuigen gehoord die betrokken zijn bij de invoer van 17.500 kilo hasj in de VS. Het openbaar ministerie denkt dat de organisatie van Etienne U. achter deze partij zit. Jahae, die gehuwd is en drie kinderen heeft, reisde mee.

Woensdag 20 augustus

Voordat ik ga slapen schrijf ik nog even een aantal indrukken van deze dag op. Op de achtergrond ratelt court-tv. Een groot aantal deskundigen van de meest uiteenlopende disciplines buigt zich over een aanklacht tegen een politieman uit New York die sodomie met een arrestant gepleegd zou hebben. Alhoewel de man net is aangehouden, heeft men geen moeite om al afgeronde opinies te debatteren. Johnny Cochran blijkt zijn eigen show te hebben. Ik weet niet wat ik moet denken als Cochran mij verzoekt te wachten tot na de reclame omdat er 'more to come' is.

Voor de tweede dag achter elkaar al horen we undercover-agent captain Bobby van de DEA (Drugs Enforcement Agency). Het verhoor heeft plaats in een zittingszaal van de federal courthouse in downtown Jacksonville. De zittingszaal lijkt zo uit een film of tv-serie geplukt. De getuige zit in een box naast de Nederlandse rechter. De Amerikaanse vlag, adelaar en plaquette met alle staten vervolmaken het decor. Ik moet regelmatig de neiging onderdrukken om niet af en toe 'objection, your honor' of iets dergelijks te roepen.

Captain Bobby is een grote, imposante man met een jarenlange ervaring als getuige in rechtszaken. Het verschil met het optreden van Nederlandse politiegetuigen is schrijnend. Captain Bobby vertelt uitgebreid en met zichtbaar genoegen hoe hij de verdachten in de Amerikaanse zaak, die wij later nog zullen verhoren, erin geluisd heeft. Hij doet al twintig jaar niets anders en heeft plezier in zijn werk.

Regelmatig moet hij lachen als hij vertelt hoe ze in zijn val zijn gelopen. Vragen over de gevolgde werkwijze, het gebruik van infiltranten, vervolgonderzoeken, etc. worden aanzienlijk omzichtiger beantwoord. Het is een bijzondere ervaring om van zo'n getrainde getuige antwoorden te krijgen op vragen die ons interesseren in verband met de Nederlandse zaak. Het vergt de nodige inspanning en aanhoudendheid. Het resultaat is uiteindelijk bevredigend.

Donderdag

Het is ongeveer drie kwartier rijden vanaf ons hotel in Jacksonville Beach naar de federal courthouse in het centrum waar de verhoren plaatshebben. Jacksonville is qua oppervlakte de op twee na grootste stad in de VS. We rijden langs eindeloze rijen shopping malls, garages, pawn shops, woningen. Langs het kantoor van een advocaat die zichzelf aanprijst als accident attorney. Verderop kondigt een groot oranje bord aan 'state prisoners working'. Vlak bij het gerechtsgebouw is een aantal bail bonds, alles zo weggelopen uit een Elmore-Leonardboek.

Het verhoor is opnieuw fascinerend. Captain Bobby staat nog voor een dag op het programma. Vandaag wordt de hele DEA-operatie met de codenaam 'goodship Lollypop' zorgvuldig doorgenomen.

Ik had verwacht dat captain Bobby slechts onherkenbaar en op zeer geheimzinnige manier verhoord zou willen worden. Het tegendeel is waar. Hij is zeer nadrukkelijk aanwezig en beweegt zich vrijelijk door het gebouw. Zijn auto staat voor de deur en als we tijdens de lunch naar buiten gaan, schudt hij overal handen en knoopt praatjes aan met iedereen. Het lijkt wel of de hele stad hem kent.

Ik vraag hem hoe hij als undercover kan werken als hij zo openlijk door het leven gaat. Zijn Nederlandse collega's immers claimen altijd volledige anonimiteit en onherkenbaarheid omdat ze anders gevaar zouden lopen voor lijf en leden, en niet meer in staat zouden zijn nieuwe opdrachten uit te voeren. Captain Bobby heeft er geen moeite mee.

Vrijdag

Zittend op de rand van mijn bed bel ik met Nederland. De zon komt op over de oceaan. Pelikanen vliegen door mijn beeld. Het zal wel weer stinkend heet zijn.

Vandaag wordt een Nederlandse verdachte berecht in federal court. Als ik de publieke tribune betreed, is E. al aanwezig. Hij is gekleed in een kennelijk door de gevangenisautoriteiten verstrekt oranje gevangenistenue. Op borst en bil staat groot 'inmate' geprint. Hij is broodmager en lijkbleek. Zijn voeten zijn met een ijzeren ketting aan elkaar geketend. Als de rechter hem vraagt naar voren te komen, kan hij slechts schuifelend aan dat verzoek voldoen.

Vandaag wordt de plea-agreement behandeld die E. met het openbaar ministerie heeft gesloten. De rechter moet zijn goedkeuring aan zo'n overeenkomst geven. Als de rechter de overeenkomst accepteert, komt er geen juryproces om vast te stellen of E. schuldig is. Het enige dat dan nog volgt, is een zitting waarop de hoogte van de straf wordt vastgesteld.

Alvorens E. de overeenkomst accepteert, verzekert de rechter zich op een ongekend accurate manier ervan dat hij volledig vrijwillig en bij zinnen de consequenties van deze overeenkomst overziet. In tweeëneenhalf uur houdt hij E. zeer nauwgezet alle rechten voor die hij onder de Amerikaanse wet heeft en waarvan hij door ondertekening van deze overeenkomst afstand doet.

Als ik het allemaal goed begrijp, steekt E. vrijwillig zijn eigen hoofd in de strop. Hij verklaart schuldig te zijn, medewerking te verlenen aan het onderzoek en daarnaast nog een zeer aanzienlijk bedrag aan de Amerikaanse overheid te zullen betalen. In ruil daarvoor verplicht het openbaar ministerie zich om niet de maximumstraf, levenslang, te vragen en er geen bezwaar tegen te maken dat E. zijn straf in Nederland zal uitzitten. De rechter maakt het E. volstrekt duidelijk dat het hof uiteindelijk gerust een hogere straf kan opleggen dan de officier van justitie voorstelt. En dat men in Washington niets te maken heeft met het feit dat het openbaar ministerie in Jacksonville er geen bezwaar tegen heeft dat E. zijn straf verder in Nederland zal uitzitten.

Alvorens te ondertekenen vraagt de rechter E. dan ook of hij zich realiseert dat het denkbaar is dat hij, ondanks de plea-agreement, zijn leven lang in een Amerikaanse gevangenis zal moeten doorbrengen. E. zegt dat te begrijpen, maar heeft kennelijk zijn redenen te tekenen. Als hij zijn handtekening heeft gezet zegt de rechter: “Mr. E. good luck to you.” Daarmee is de zitting voorbij.

Nog in de rechtszaal wordt een ketting om E.'s middel geschakeld, hij wordt geboeid en zijn handboeien worden vervolgens aan de ketting om zijn middel gekoppeld. Terwijl hij naar de deur schuifelt wordt de volgende klant al weer aangeleverd. Bij de deur staat captain Bobby die E. op de schouders klopt.

In de auto onderweg naar het hotel is het stil. Alleen de radio speelt 'I fought the law and the law won'.

Zaterdag

Vandaag hebben we een vrije dag. De zon schijnt onverbiddelijk en het is heet, heel heet. De wind uit de oceaan biedt enige verkoeling, maar desalniettemin loopt het zweet binnen de kortste keren over mijn rug. De overige Nederlandse advocaten hebben Jacksonville inmiddels verlaten. Ik blijf samen met Korvinus achter.

Er vindt dit weekend een bluesfestival plaats in Jacksonville Beach. Alle hotels en restaurants hebben live muziek aan boord. Op de boulevard is een groot podium gebouwd waar 's avonds gespeeld wordt. Het Amerikaanse publiek is toegestroomd, uitgerust met koelboxen en bier. We eten seafood en begeven ons daarna in de menigte. We blijven stilstaan bij het optreden van Eddie King, een oude, zwarte bluesman. Tijdens het optreden daalt hij gitaarspelend het podium af. Hij baant zich een weg door het publiek richting strand. Terwijl zijn band op het podium achterblijft soleert hij vanaf het strand de sterren van de hemel. Het publiek gaat uit zijn dak.

's Nachts kan ik niet slapen. Vanaf het balkon van mijn hotelkamer kijk ik naar een onweer boven de oceaan. Ik zie bliksem, maar hoor geen donder. In de verte zie ik twee schepen. Ik denk even dat captain Bobby aan boord is.

Zondag

Het openbaar ministerie is zo vriendelijk geweest ons de dag voor vertrek nog een aantal dozen met nieuwe dossiers toe te spelen. Een groot gedeelte van de zondag wordt besteed aan het doornemen hiervan. Gelukkig is het geen geweldig strandweer, zodat de keuze om zaterdag vrijaf te nemen uiteindelijk geen slechte is geweest.

Maandag

Vandaag horen we de Nederlandse gevangene W. Ook hij verschijnt lijkbleek en geketend in de rechtszaal. Anders dan E. vrijdag is W. gestoken in een groene gevangenisoutfit. Hij doet me een beetje denken aan een oudere uitvoering van Franz Beckenbauer. Ik heb mezelf bij het schrijven van dit dagboek de beperking opgelegd niets weer te geven over de zakelijke inhoud van de hier af te leggen verklaringen. Dat valt me vandaag zwaar. Korvinus en ik bespreken na afloop uitgebreid de afgelegde verklaringen. We begrijpen beiden niet hoe het openbaar ministerie kan volhouden een zaak te hebben. Het zal een leuke zitting worden op 1 september a.s.

Tijdens de lunch in Worman's deli pik ik een blaadje op van een club die zich inzet voor slachtoffers van misdrijven. Op de middenpagina wordt een overzicht gegeven van de veroordeelden die binnen een half jaar vrijkomen en de buurt waarin ze terug verwacht worden. Niet alleen naam en toenaam worden vermeld, ook gegevens over de aard van de zaak, de hoogte van de straf, de tijd die ze gezeten hebben, etc. Dat gaat zelfs onze officier van justitie te ver.

Dinsdag

Vandaag gaan we verder met het getuigenverhoor van W. Hij neemt er alle tijd voor. Als hij in de pauze praat over de omstandigheden in het huis van bewaring, begrijp ik wel waarom. De rest van zijn dagen slijt hij in een moordende verveling. Hij verblijft op een afdeling met 48 gevangenen. Geen radio, geen tv, geen kranten, geen werk, geen studie, niet luchten. Iedere dag zitten 49 man een beetje tegen elkaar aan te kijken in een kale ruimte waarin alleen een aantal metalen tafels en krukken staan. Koffie en sigaretten staan sinds enige maanden niet meer op het menu. De Amerikaanse belastingbetaler vindt dat zonde van zijn geld. De enige faciliteit is een overdekte sportplaats. Die is echter door kleurlingen ingenomen. Nadat een aantal blanken daar het ziekenhuis is ingeslagen, durft geen blanke er nog in.

Ik vraag of hij weet waarom E. afgelopen week in oranje tenue voor de rechter verscheen. W. legt uit dat E. in de isoleercel zit. W. was er getuige van dat E. drie weken geleden door een aantal kleurlingen in elkaar is geslagen. Een zwarte bewaarder oordeelde E. schuldig aan dat incident. Deze bewaarder voltrok onmiddellijk de door hemzelf opgelegde straf.

De spierwitte, broodmagere E. moest poedelnaakt een aantal rondjes over de gang rennen. Hij werd daarbij op de hielen gezeten door die grote, pikzwarte bewaarder, die hartstochtelijk aangemoedigd werd door de inmiddels toegestroomde zwarte gevangenen. Toen E. de strijd uiteindelijk opgaf werd hij door de bewaarder met de pepperspray gevloerd, een gas om agressieve gevangenen in een keer onschadelijk te maken. De bewaarder heeft E. vervolgens met leren riemen om zijn voeten, benen, buik en armen op een stoel vastgebonden. Zo is hij, nog steeds naakt, onder de op volle toeren draaiende airco gezet. Na zeven uur is hij afgevoerd. Sindsdien heeft W. niets meer van hem vernomen. De officiële beschuldiging luidt dat E. een order van de bewaarder, namelijk om naakt over de gang te rennen onder applaus van de andere gevangenen, niet had opgevolgd.

Woensdag, 27 augustus

Ik zit nu anderhalve week in Jacksonville en begin naar het einde van deze trip te verlangen. Vandaag heeft het laatste getuigenverhoor plaats. De beurt is aan E. Hij is nog steeds in oranje outfit en maakte een beetje wezenloze, timide indruk. Dat heeft, zo zegt hij, alles te maken met de gebeurtenissen van de laatste weken. Na afloop neem ik afscheid van de rest van ons gezelschap.

's Avonds word ik opgehaald door Maybank, een lokale makelaar die ik vorige week ontmoette. Zijn idee was “to put something on the grill, listen to some music and have some fun”. Uiteindelijk zitten we de hele avond te Internetten met Lynyrd Skynyrd op de achtergrond. Een passende afsluiting. Morgen ga ik naar huis.