Terugkeer Sihanouk baart Hun Sen zorgen

Cambodja haalde koning Sihanouk vanmorgen in als een doodgewaande heiland. De zieke vorst is terug, maar het is de vraag of hij veel kan uitrichten in zijn geplaagde land. Co-premier Hun Sen maakte een revérence.

SINGAPORE, 29 AUG. De koning van Cambodja is nog niet dood, leve de koning! Het Cambodjaanse volk vierde vanmiddag de terugkeer van koning Norodom Sihanouk na een maandenlang verblijf in Peking voor medische behandeling voor een keur van klachten, variërend van hoge bloeddruk en twee lichte hartinfarcten tot staar en kanker. Met de komst van de koning, die in de jaren vijftig en zestig aan het hoofd stond van een vredig en stabiel Cambodja, gloort de hoop onder de negen miljoen Cambodjanen dat spoedig een einde komt aan de nu al bijna twee maanden durende gevechten tussen troepen van de rivaliserende co-premiers van het land, koningszoon Norodom Ranariddh en Hun Sen.

Veel Cambodjanen zien Sihanouk als een halfgod, de onbetwiste vader des vaderlands. In hun ogen is hij de enig overgebleven persoon die werkelijk iets kan doen aan de absolute macht die Hun Sen zich met veel geweld heeft toegeëigend sinds de bloedige staatsgreep begin juli, waarbij Ranariddh werd afgezet.

Dilpomaten en politieke analisten betwijfelen of die hoop gerechtvaardigd is, want tot nu toe bemoeide de koning zich nauwelijks met de strijd tussen Ranariddh en Hun Sen. Als hij zich al liet horen, viel hij vooral op door zijn ambivalentie. Soms leek hij zijn zoon te steunen, dan weer liet hij doorschemeren met Hun Sen samen te werken en twee weken geleden nog dreigde hij even met troonsafstand. De enige constante in zijn uitspraken was een oproep tot een staakt-het-vuren tussen de troepen van Hun Sen en Ranariddh. Vanmorgen, voordat hij op de luchthaven van Peking in een Cambodjaanse Boeing 737 stapte, herhaalde hij diezelfde oproep nog eens: het moet uit zijn met de gevechten, Cambodja heeft vrede nodig.

Sihanouk begon zijn terugkeer in Cambodja met een gebed voor de vrede. Hij deed dat in de eeuwenoude tempels van Angkor Wat, vlakbij Siem Reap in het noordwesten van het land. Sihanouk heeft zich altijd meer thuis gevoeld in de koninklijke paleizen van Siem Reap dan in de hoofdstad Phnom Penh. Hoewel de koning al tijden niet meer betrapt is op een politiek gevoelige uitspraak - en algemeen wordt verwacht dat dit voorlopig zo blijft - had de voorkeur voor Siem Reap vandaag wel degelijk een politiek karakter: Sihanouk vermijdt bewust Phnom Penh, de zetel van de regering die sinds begin juli in feite alleen door Hun Sen wordt gerund.

Toch stond Hun Sen vanmorgen als eerste klaar om de koning te ontvangen op het vliegveld van Siem Reap, waar duizenden Cambodjanen zich hadden verzameld. De band tussen de koning en Hun Sen is naar verluidt nooit hecht geweest, integendeel. Maar de 'tweede' premier van Cambodja weet dat hij voor den volke de koning met veel respect zal moeten behandelen. “Hun Sen moet in ieder geval doen alsof hij luistert naar wat Sihanouk hem vertelt. Daarmee geeft hij het volk de indruk dat de koning Hun Sens nieuwe regering erkent”, zegt Sorpong Peou, een Cambodjaanse politicoloog die verbonden is aan het Instituut voor Zuidoost-Aziatische Studies in Singapore. “Maar in werkelijkheid zal Hun Sen niet luisteren naar Sihanouk. Hij zal gewoon blijven doen wat hij sinds de staatsgreep heeft gedaan.”.

Hun Sen weet sinds zijn zelf afgedwongen aanstelling als 'tweede' premier, na de door 'eerste' premier Ranariddh gewonnen verkiezingen in 1993, precies wat hij wil. “De 'tweede' premier is in dit land in feite al vier jaar lang de eerste man”, zegt een Westerse diplomaat. Hun Sen wil voorkomen dat Sihanouk de komende weken zijn zoon Ranariddh openlijk zal steunen, want de kans is groot dat het volk de koning daarin zal volgen. Sihanouk hoopt de komende weken beide co-premiers rond de tafel te krijgen voor vredesgesprekken, maar ook dat ziet Hun Sen als een ongewenst verzoek. Hun Sen wil Ranariddh nooit meer terug zien in de politieke arena van Cambodja. Het liefst had Hun Sen zijn rivaal helemaal uitgeschakeld, maar de laatste overgebleven troepen van de prins hielden veel langer dan verwacht stand in O Smach, de laatste basis van Ranariddhs mannen in het noorden van Cambodja, aan de grens met Thailand. Daar werd de afgelopen weken nog flink gevochten, onder meer omdat Ranariddhs troepen steun kregen van de Rode Khmer, de guerrilla-beweging die onder leiding van Pol Pot Cambodja in de tweede helft van de jaren zeventig door een van de zwartste periodes uit zijn geschiedenis leidde.

De Rode Khmer is anti-Hun Sen en wil terug in de Cambodjaanse politiek nadat de beweging eerder deze maand zijn oude leider Pol Pot in een zelf geregisseerde rechtzaak veroordeelde tot levenslang. Omdat Hun Sen geen enkele oppositie duldt, is er hem veel aan gelegen naast Ranariddhs troepen ook de soldaten van de Rode Khmer voorgoed uit te schakelen. Maar de sterke man van Cambodja zal daarvoor enig geduld moeten opbrengen. Sinds het aanbreken van de regentijd zijn de berggebieden in het noorden van Cambodja, waar de Rode Khmer-basis Anlong Veng ligt, voorlopig vrijwel ontoegankelijk voor Hun Sens troepen.

Volgens diplomaten is het Hun Sens taktiek dit najaar toe te slaan en alle overgebleven tegenstanders definitief uit te schakelen. Hij zal zijn troepen één opdracht geven: vang Pol Pot levend. Voor de internationale legitimiteit van zijn beleid zal het van groot belang zijn als Hun Sen erin slaagt de oude, brute leider van Cambodja uit te leveren aan een internationaal gerechtshof. Pol Pot kan zo een ideale bliksemafleider vormen voor Hun Sen, die intussen verder zal gaan met zijn eigen beleid, dat op niets anders gericht is dan absolute macht. Zijn grootste zorg is nu dat de enige man die deze taktiek nog kan beïnvloeden, sinds vandaag wel heel dicht in zijn buurt zit.