Tegen voorkeursbehandeling; Omstreden wet Californië van kracht

WASHINGTON, 29 AUG. In de Amerikaanse staat Californië is gisteren een omstreden nieuwe wet van kracht geworden, die de staat verbiedt om mensen of groepen een voorkeursbehandeling te geven op basis van ras, geslacht of land van herkomst.

Daarmee begint begint Californië als eerste Amerikaanse deelstaat aan de ontmanteling van zijn beleid van positieve discriminatie. Vorig jaar november hadden de Californische kiezers, na een lang en bitter openbaar debat, bij referendum voor deze wet gestemd, die bekend stond als Propositie 209. Maar door juridische procedures die tegenstanders ertegen hadden aangespannen, duurde het nog bijna een jaar voor hij in werking trad.

Onder aanvoering van dominee Jesse Jackson demonstreerden gisteren enkele duizenden mensen op de Golden Gate-brug in San Francisco tegen afschaffing van het voorkeursbeleid. In het hele land staat het beleid van positieve discriminatie, dat ooit door politici van beide partijen werd gesteund, hevig ter discussie. De druk om ook op landelijk niveau te breken met positieve discriminatie neemt toe. Maar president Clinton houdt nog vast aan zijn stelling dat het beleid niet beëindigd moet worden, maar bijgesteld (mend it, don't end it).

Overheden in heel Californië, van lokale waterschappen tot het deelstaatbestuur in de hoofdstad Sacramento, zouden vanaf gisteren moeten beginnen om hun voorkeursbeleid bij het verstrekken van contracten en het werven van personeel op te geven. De politie moet haar pogingen staken om het aantal zwarten en Hispanics in haar rangen te vergroten, de brandweer mag geen speciale wervingsbijeenkomsten voor vrouwen meer houden.

Maar verschillende onderdelen van de Californische overheid hebben al gezegd dat ze niet zullen meewerken - omdat ze het er niet mee eens zijn of omdat ze de bewoordingen van de wet te onduidelijk vinden. Burgemeester Willie Brown van San Francisco, die gisteren meeliep in de demonstratie, liet weten dat zijn stad zich met alle legale middelen tegen de wet zal verzetten. Hij zal zich daarbij beroepen op de federale regels, die positieve discriminatie nog altijd mogelijk maken en soms zelfs voorschrijven.

Ook om andere redenen zullen de gevolgen nog niet meteen merkbaar zijn. Talloze wetten en regels die de afgelopen jaren zijn aangenomen om positieve discriminatie juist in te voeren, moeten eerst door de rechter ongeldig verklaard worden. Het bestuur van de deelstaat, onder leiding van gouverneur Pete Wilson, is echter vastbesloten om de ontmanteling van de positieve discriminatie krachtig ter hand te nemen.

De nieuwe wet heeft geen betrekking op het beleid van het particuliere bedrijfsleven. Toch zullen veel ondernemingen er door geraakt worden, omdat hun concurrentieverhoudingen ingrijpend veranderen nu de overheid niet meer een vast percentage van haar aanbestedingen moet doen bij bedrijven die in handen zijn van mensen uit minderheidsgroeperingen.

In het universitaire onderwijs is de grote omslag al eerder begonnen, toen de raad van bestuur van de Universiteit van Californië twee jaar geleden besloot geen voorkeursbeleid meer te voeren bij het toelaten van studenten. Bij het begin van dit studiejaar zijn daarvan de eerste effecten zichtbaar. Het aantal zwarten dat is toegelaten tot de rechtenfaculteit van de Universiteit van Californië in Berkeley daalde met 81 procent. Onder de eerstejaars bevindt zich nu één zwarte student, omdat veertien anderen die aangenomen waren toch kozen voor een andere universiteit. Bij de vijf medische faculteiten in de staat is het percentage aankomende zwarte studenten niet gedaald.

Ook in Texas hanteert een universiteit dit jaar voor het eerst geen positieve discriminatie meer bij de toelatingen. De Universiteit van Texas in Austin werd vorig jaar door de rechter gedwongen om het beleid op te geven, nadat een blanke student die zich gediscrimineerd achtte toen hij niet was toegelaten, de zaak in een proces aanhangig had gemaakt.

Onder de 6.500 aankomende studenten in Texas zijn er dit jaar 150 zwarte, half zoveel als vorig jaar. Volgens veel studenten en docenten voelen aankomende studenten uit minderheidsgroepen die toegelaten zijn, zich desondanks niet meer welkom aan de universiteit. Vóór de uitspraak van de rechter gold het ras of de etnische achtergrond van een aankomende student als één van de factoren die meespeelden bij toelating. Dat beleid leidde ertoe dat studenten uit minderheidsgroepen werden aangenomen met gemiddeld iets lagere examencijfers dan de blanke studenten. In het eerste jaar rechten zaten doorgaans zo'n veertig zwarte studenten en zestig Hispanics. Dit jaar is het totale aantal eerstejaars rechtenstudenten in Austin 488, waarvan vier zwarte en 26 Hispanic studenten.