Japan erkent oorlogsverleden

TOKIO, 29 AUG. Het Japanse Hooggerechtshof heeft vandaag bepaald dat het ministerie van Onderwijs ten onrechte passages over het Japanse oorlogsverleden uit een leerboek voor middelbare scholieren heeft geschrapt. Het hof kende aanklager Saburo Ienaga, een inmiddels 83-jarige hoogleraar geschiedenis, een schadevergoeding toe van krap zevenduizend gulden.

De overwinning voor Ienaga komt na ruim dertig jaar procederen tegen het Japanse ministerie van Onderwijs, dat boeken voor verplichte vakken op hun inhoud controleert. Het ministerie meende destijds dat Ienaga's leerboeken te negatief waren over de daden van het Japanse leger tijdens de oorlog en wilde passages gewijzigd zien. Centraal in de juridische strijd stonden de activiteiten van 'eenheid 731' van het Japanse leger dat in China medische experimenten uitvoerde op vooral Chinese krijgsgevangen. Tevens ging het dispuut over de term 'invasie' met betrekking tot de oorlog tegen China in de jaren dertig, en over de vermelding van de 'massamoord van Nanking' die het Japanse leger zou hebben gepleegd na de verovering van deze stad in 1937.

De uitslag van het proces zal echter weinig veranderen aan de inhoud van de leerstof voor Japanse scholieren van 12 tot 15 jaar, de leeftijd waarop de leerplicht afloopt. Het woord 'invasie' ontbreekt tegenwoordig niet in het geschiedenisboek van uitgeverij Shoseki, dat met een marktaandeel van 40 procent het meest gebruikte leerboek is. Over de verovering van Nanking meldt het boek: “Toen vermoordde het Japanse leger zo'n 200.000 Chinezen onder wie vrouwen en kinderen (de massamoord van Nanking)”. De schaal van deze massamoord is overigens onder Japanse historici nog steeds omstreden, omdat de bewijzen heel sumier zouden zijn.

Wel ontbreken de activiteiten van 'eenheid 731' in genoemd boek, maar dat wil niet zeggen dat de feiten over deze eenheid in Japan omstreden zijn. Voormalige leden reizen tegenwoordig uit schuldbesef het land rond om spreekbeurten te geven over deze lugubere geschiedenis. In het verleden was eenheid 731 wèl omstreden omdat het Amerikaanse leger na de oorlog, in ruil voor de onderzoeksresultaten, de gebeurtenissen in de doofpot stopte. De VS hielden alle voormalige artsen van deze eenheid de hand boven het hoofd en pas na vele jaren kwam de waarheid langzaam boven water.

Verder schrijft het leerboek van uitgeverij Shoseki over de “slogan van een Oost-Aziatische Gezamenlijke Welvaartsregio” onder Japanse leiding, dat die resulteerde in tienduizenden doden bij de aanleg van de Birma-spoorweg, vele doden onder Amerikaanse en Filippijnse krijgsgevangenen bij de 'Bataan Mars' op de Filippijnen, de hongerdood voor veel Indonesiërs omdat het Japanse leger voedsel in beslag nam en executies van anti-Japanse Chinezen op het Maleise schiereiland.