KBB: zomer van Arie Maas ruw verstoord

AMSTERDAM, 28 AUG. De roep om de sterke man klonk “zeer onlangs” heel luid in het zomerhutje in Vinkeveen waar voormalig, en nu weer tijdelijk topman Arie Maas van KBB (Hema, Bijenkorf, M&S Mode) de zomermaanden spendeerde. Maas (62), die vijftien jaar geleden als Hema-directeur door de financiers van KBB aan de macht werd geholpen om het wankelende concern uit de malaise te halen, was sinds enkele maanden al weer regelmatig als adviseur aanwezig op het nieuwe hoofdkantoor aan het Amsterdamse Museumplein.

Hij verving zijn opvolger, Theo Henselijn, die door ziekte was geveld. Maas was in 1995 met pensioen gegaan en vervolgens opgenomen in de raad van commissarissen, die toezicht moet houden op het beleid van de directie. Nu heeft Maas, die bekend staat in de branche om zijn dominante persoonlijkheid, zelf weer de scepter. Henselijn en diens collega drs. P. Dirks, die de financiën beheerde, hebben hun functie ter beschikking gesteld en een reorganisatie kost 290 miljoen gulden en 3.000 medewerkers verdwijnen bij het concern, waarvan 750 bij het paradepaardeje Hema.

Dat er wat broeide bij het detailhandelsbedrijf was financiële experts al wel enige tijd duidelijk, maar wat precies? Hoe was het mogelijk dat het consumentenvertrouwen in Nederland op historische hoogtepunten staat, terwijl KBB elke keer weer ergens tegenvallers moet melden. Dan ging het niet goed met de Bijenkorf, toen was M&S Mode opeens een grote verliespost. Vorig jaar moest KBB, gedwongen door concurrent Vendex International die zijn minderheidsbelang van 36 procent van de aandelen wilde verkopen, opeens zijn winstprognose verlagen.

De zomer van Maas werd ruw verstoord toen hij de omzetcijfers over juli onder ogen kreeg. “Toen besloten we deze maatregelen te nemen. We hadden al zes weken lang het gevoel dat het niet goed ging, maar de resultaten in de detailhandel kunnen nu eenmaal sterk wisselen per maand.”

Gisteravond om half twaalf stemde de ondernemingsraad in met zijn benoeming.

De halfjaarcijfers die KBB vanochtend vervroegd presenteerde vielen sterk tegen. Het op 31 juli afgesloten halfjaar liet een verlies zien van 22,5 miljoen gulden. Halfjaarcijfers zeggen niet zo veel in de detailhandel, waar de bulk van de omzet en winst aan het einde van het jaar wordt behaald. Zo was vorig jaar de nettowinst over de eerste zes maanden 2,5 miljoen gulden en de nettowinst over het gehele jaar 62,5 miljoen.

De omzet van KBB steeg in het eerste halfjaar met 6,4 procent naar 2.86 miljard gulden. De omzet van de warenhuizen steeg met 1,4 procent naar 1.456 miljoen. Het bedrijfsresultaat daalde van 21,1 miljoen vorig jaar naar 5,6 miljoen over de laatste zes maanden, vooral door tegenvallende resultaten van de Hema.

Bij de speciaalzaken bleef de omzetgroei (150 miljoen gulden) achter bij de verwachtingen. Het bedrijfsresultaat was minus 22,6 miljoen gulden. De Praxis (doe-het-zelf), Prenatal (babyspullen) en FAO Schwartz (speelgoed in de Verenigde Staten) deden het goed. Vrijwel alle andere ketens deden het slecht. Zo hielden de kledingzaken van Amici een permanente uitverkoop. “Je kan de kleding afprijzen of tot stofdoeken verknippen. Dat laatste hebben we nog net niet gedaan”, zei Maas vanochtend.

M&S Mode Duitsland, dat zo snel mogelijk wordt afgestoten, spande de kroon met tientallen miljoenen guldens verlies. De winkels, met kleding voor de “modevolgende” moderne vrouw van 45 jaar en ouder, leden onder de algemene tegenvallende bestedingen van consumenten in Duitsland en fouten bij de inkoop en het management.

De terugkeer van Maas roept bij financiële deskundigen eigenlijk maar één vraag op: is Maas, die zijn opvolgers naar voren schoof, en vervolgens commissaris werd, niet zelf teveel onderdeel van de problemen die hij moet oplossen?

“De fundamentele kracht van het concern is niet aangetast”, zei Maas vanochtend. “Negentig procent van KBB bestaat nog steeds uit formules die KBB traditioneel goed kan beheersen, de winkels met een groot verkoopoppervlak. Die zijn winstgevend of zullen dat binnen een jaar weer zijn. Deze reorganisatie is een normaal proces in een ongemeen dynamische omgeving.”

In deze dynamiek moet KBB opboksen tegen een herboren Vendex, die massief heeft geïnvesteerd in zijn vlaggeschip Vroom & Dreesmann en verder wil groeien in kleinere Nederlandse steden. De spliting van Vendex in een detailhandelsbedrijf en een dienstengroep (Vedior) zal de concurrentie met KBB alleen maar aanwakkeren.

In de slag om de suprematie onder de warenhuizen dijt V&D uit: in het hogere productensegment is zij nu een directe concurrent van de Bijenkorf, terwijl de stijgende koopkracht Hema-klanten naar de V&D's lokt. Vorig jaar wees KBB samenwerking met Vendex van de hand, nu kampt het concern met een vacuüm in het management en de verlammende werking van een reorganisatie.

Op de lokale markt van de Amsterdamse beurs wist het Bijenkorf-concern een koerswinst van 1,80 gulden op 134,80 te boeken, dankzij de aangekondigde reorganisaties. De drastische ingrepen leggen voor beleggers meer gewicht in de schaal dan het grote verlies dat de onderneming vanochtend bekendmaakte. Overigens vermoeden handelaren dat de koers mede op peil blijft doordat enkele partijen een groot belang in KBB aan het opbouwen zijn.