Een gedenkwaardige zomer

Sneeuw bij Madrid, een hittegolf in Nederland en een eeuwrecord in Berlijn. Het was een zomer vol tegenstellingen. Een uitgebreid weeroverzicht.

DE ZOMER VAN 1997 komt met een gemiddelde temperatuur van 18 graden in De Bilt op de eeuwranglijst op een gedeelde vijfde plaats uit, samen met die van 1994. Alleen de zomers van 1947, 1976, 1983 en 1995 waren warmer. Met 210 millimeter neerslag verliep de zomer in dit opzicht zeer gemiddeld en met 620 uren zonneschijn was het aan de zonnige kant.

Alle drie de zomermaanden waren warmer dan gemiddeld, waarbij augustus de echte topper werd. De eerste drie augustusweken waren kurkdroog, waarna forse onweersbuien het neerslagcijfer nog fors opkrikten. Juni was erg nat en juli iets aan de droge kant. De hoeveelheid zonneschijn bewoog zich lange tijd rondom het langjarige gemiddelde, maar opnieuw zorgde augustus voor een forse uitschieter naar boven.

De zomer begon ook zeer fraai. De eerste juniweek verliep zonnig en warm. De warmte bereikte een eerste hoogtepunt op 7 juni, toen op diverse plaatsen de 30 graden werd bereikt of overschreden. Het zou tot 9 augustus de warmste dag van deze zomer blijven. De zevende juni blijft ook bij menigeen in de herinnering als 'zwarte zaterdag'. De hitte sloeg namelijk om in noodweer met extreem zware windstoten tot 125 km/uur. Het gevolg: een aantal doden en gewonden en een miljoenenschade.

Na de 10de verliep de voorzomer in grote delen van Europa wisselvallig en koel. In De Bilt werd op geen enkele dag meer de 25 graden gehaald en op 13 dagen bleef het kwik zelfs onder de 20.

In Frankrijk, Spanje en Italië vielen regelmatige flinke onweersbuien en het bergland ten noorden van Madrid werd eind juni zelfs verrast door een dik pak sneeuw. Het was daar in meer dan 50 jaar niet voorgekomen dat er 's zomers sneeuw was gevallen en een laag van deze dikte (er lag hier en daar meer dan 15 centimeter) was een record. Ook in de Alpen en de noordelijke Balkan was het van tijd tot tijd erg nat. In deze periode werd de kiem gelegd voor de watersnood van juli in Duitsland en Polen, want de rivieren waren geheel gevuld en konden niet veel méér water verwerken.

In Midden-Europa ging het begin juli mede daardoor grondig mis. In een zeer groot gebied vielen er tussen 5 en 9 juli extreme neerslaghoeveelheden. Zo ving Ostrava in Tsjechië 225 millimeter, Wendelstein in Zuid-Duitsland 123 mm, Wenen 130 mm en Lodz in Polen 165 mm. In de bergen viel er lokaal ruim het dubbele van deze hoeveelheden. Hier en daar viel er meer regen dan gewoonlijk in 8 tot 10 maanden tijd.

In eigen land deed de zomer het aanvankelijk kalmpjes aan. Al was juli warmer dan gemiddeld en zelfs aan de droge kant. De hoeveelheid zonneschijn stelde wat teleur, maar er zijn talrijke julimaanden geweest met minder zon. Dat het voor het gevoel een matige zomermaand was, kwam omdat echt warme dagen vrijwel ontbraken.

Augustus ontpopte zich als een topper. De eerste twee dagen verliepen nog aan de koele kant en wisselvallig, maar daarna ging de zon schijnen en steeg het kwik tot boven de zomerse grens van 25 graden. De warmte bereikte een hoogtepunt omstreeks de 11de van de maand. Op veel plaatsen werden toen vijf tropische dagen met een maximumtemperatuur van 30 graden of meer op rij geregistreerd en hier en daar werd op sommige dagen zelfs de 34 graden benaderd. Een officiële hittegolf was het resultaat, de 31ste van deze eeuw.

In De Bilt, het weerstation dat landelijk als maatstaf wordt gebruikt, duurde de hittegolf negen dagen. Op de 14de volgde een koelere dag en werd de reeks onderbroken. Van een weersomslag was echter geen sprake. Wederom brak een reeks van warme en vrij zonnige dagen aan, waarbij lokaal in den lande opnieuw de 30 graden werd bereikt. Het is deze eeuw maar twee keer eerder voorgekomen (in 1947 en 1994) dat twee reeksen van ten minste vijf zomerse dagen op rij slechts door één dag werden gescheiden. In 1994 kregen we zodoende 18 zomerse dagen in 19 dagen. Het eeuwrecord is 18 aaneengesloten dagen, uit juli en augustus 1975.

Dat was toen ook de warmste augustusmaand van deze eeuw met 19.9 graden en zelfs de warmste sinds ten minste het begin van de 18de eeuw. Dit eeuwenoude record wordt dit jaar gebroken, want de gemiddelde etmaaltemperatuur komt vermoedelijk uit op 20,6 graden. We hebben dus een volstrekt unieke maand meegemaakt. Zes tropische dagen in De Bilt betekent een herhaling van het record van 1975 en met 19 zomerse dagen tot nu toe is ook het eeuwrecord van augustus 1947 al geëvenaard.

Augustus 1997 verliep aanvankelijk zeer droog en uiterst zonnig. Al in de derde week werd de gemiddelde hoeveelheid zonneschijn voor de hele maand overschreden. Vanaf 24 augustus veroorzaakten onweersbuien echter overlast en schade door hevige windstoten en zware regenval. Hierna zorgde 25 augustus nog voor veel warmte (in Volkel 34,1 graden). Daarna koelde het af.

Ook elders in Europa brak de zomer records. Zo verliepen in Berlijn alle dagen na 2 augustus zomers warm, een eeuwrecord.