De grote onbekende: Nederwijn

Wijn uit Nederland is, in tegenstelling tot nederwiet, een weinig bekend nationaal produkt. Wat brengt onze bodem aan vineuze verrassingen voort? Een introductie.

In een document over het beheer van de landerijen spreekt Karel de Grote over wijngaarden bij de stad Nijmegen. In Valkenhof had hij een jachtslot met wijngaarden. Tijdstip: eerste decennium van de 9de eeuw. Nederland wijnland? Toen wel, en nu? Nu weer een beetje, en zelfs meer dan men denkt.

Kan in een land met een wisselvallig klimaat en veel zware kleigrond, wijn worden verbouwd? Over het algemeen worden klimatologische veranderingen aangevoerd als reden voor het verdwijnen van de wijnbouw in ons land, maar het was Napoleon die de wijnbouw in Nederland en België verbood teneinde de Franse wijnbouw te beschermen. Pas na 1967 herstelde deze kwetsbare tak van landbouw zich enigszins.

Wijnbouw is mogelijk wanneer de wijngaard genoeg is beschermd tegen de wind, een beetje extra zon vangt door zijn ligging en wat meer te bieden heeft dan klei alleen. Aan deze criteria voldoen een aantal plekken in ons land, van een ruim bemeten achtertuin in Voorschoten tot aan de hectaren van de Apostelhoeve bij Maastricht. Natuurlijk zijn er rampjaren met koude lentes, natte zomers en vroege herfsten. Maar volgens M. Hulst wijnboer op de Apostelhoeve heeft hij, sinds hij in 1970 is begonnen, slechts eenmaal suiker aan de most hoeven toevoegen om het alcoholgehalte te doen toenemen. De bodem in Limburg heeft hier en daar mergel, verder zand, rivierklei en wat kalk. Heel geschikt voor wijnbouw. Zand in een bodem waar verder klei en grind in zit, kan bijzondere wijnen leveren.

Ook nu weer vinden we wijnbouw bij Nijmegen, verder langs de Maas in Zuid-Limburg, en in mindere mate in Brabant, Zuid-Holland (klei met zand en grind, soms schelpkalk) en de Flevopolder. De druivenrassen die worden aangeplant moeten aan specifieke eisen voldoen: ze mogen niet te vroeg uitlopen, ze moeten laat rijpen en bestendig zijn tegen ziektes ten gevolge van nattigheid. Vooral rassen uit Luxemburg, Duitsland en de Elzas komen hiervoor in aanmerking, bijna alle voor het maken van witte wijn. De bekendste zijn: Riesling, Auxerrois, Pinot Gris, Pinot Blanc en Müller Thurgau. Een enkele producent plant Pinot Noir aan, het exclusieve druivenras van de Bourgogne.

Wat in 1967 is begonnen op de wijngaard Slavante in Maastricht als een soort uitdaging aan het gezonde verstand, is uitgegroeid tot een productie door zo'n 70 wijngaardeniers. De meesten verkopen een deel van hun opbrengst particulier, de grootsten leveren ook wijn aan de horeca en de betere slijter. De Apostelhoeve levert regelmatig voortreffelijke wijnen die ook goed kunnen ouderen. Want als een Nederlandse Riesling of Pinot Gris goed is, dan is hij ook heel goed, door de mooie balans tussen alcohol, concentraat en zuren. Wijnen uit de jaren 1990, '93 en '95 zijn een bijzondere belevenis.

Nooit zal men echter 'A.C. Pays-Bas' op een fles lekkere Nederlandse wijn aantreffen, want deze komt niet verder dan de classificatie 'Nederlandse Tafelwijn'. Wil men een hogere classificatie vanuit de EU krijgen dan moet men aan allerlei eisen voldoen (o.a. vaste druivenrassen op een bepaalde grondsoort, snoeireglementen en distillatie bij overproductie), en dat is de Nederlandse wijngaardeniers niet naar de zin. Zo'n administratieve ingreep houdt geen rekening met de grilligheden van het klimaat.

Tot slot levert een klein uitstapje in de vaderlandse wijn een bijzonder soort dagtocht op: meestal liggen de wijngaarden in een prachtig landschap, soms met heuvels, want de wijnstok houdt van hellingen. Een bezoek - met of zonder proeverij - is bijna overal mogelijk, en er kan aan huis worden gekocht. Binnenkort is het oogsttijd, en al is dan niet iedereen thuis voor de proeverij, een mooi gezicht is het wel: oogsttaferelen in de Lage Landen. Tijdens het volgende etentje thuis kan men met de Nederwijn een 'blindproeverij' doen. Ook de goed getrainde gast zal waarschijnlijk nooit op de Nederlandse herkomst van de Riesling, Pinot of Müller Thurgau komen.

Wijn Informatie Centrum

Den Haag, tel 070-3708326

Wijngaard Slavante, Maastrichtsebrugstraat 14, Maastricht. Voor rondleidingen op afspraak tel 043-3212155

Wijngaard Apostelhoeve, Susserweg 201, Maastricht.

Voor groepsrondleidingen tel 043-3432264

F. Lorsheijd, Op zoek naar wijngaarden en Wijnmakers in Nederland en België. Kosmos 1993, ISBN 90 215 2198 9 (bij De Slegte)