Cultuurpark in Groningen

Het zijn oases van rust en stilte in de drukte van de stad. Sommigen komen er om een boek te lezen, anderen laten er hun kinderen uit. Vierde deel van een serie over stadsparken in Nederland: het Noorderplantsoen in Groningen, dat momenteel wordt aangepast aan de eisen van deze tijd.

Graafmachines breken het asfalt open, vrachtwagens storten hopen zand. De lucht is vol herrie. Er wordt hard gewerkt in het Noorderplantsoen. De opknapbeurt moet de Engelse landschapsstijl weer terugbrengen in het verslonsde stadspark. Drie jaar geleden al werd, na een referendum, de verkeersweg die er dwars doorheen liep gesloten. De weg wordt nu versmald tot een fietspad. Verder gaat in het park de snoeischaar in de doorgeschoten struiken en worden de oorspronkelijke doorkijken hersteld door bomen te kappen of te verplaatsen.

Maar het blijft niet bij deze face-lift. “De makkelijkste weg was geweest: de kam en de hairspray erover, en het park kon weer jaren mee”, zegt landschapsarchitect Jan van de Bospoort van de gemeente Groningen. “Maar dan beschouw je het als een fossiel en doe je geen recht aan het veranderd gebruik ervan. Toen het Noorderplantsoen werd aangelegd, eind vorige eeuw, was een bezoek aan het park zo'n beetje de enige recreatieve verpozing. Maar tegenwoordig gaan mensen klimmen in de Himalaya, of ze gaan - als ze weinig te makken hebben - met de bus een dagje naar Schiermonnikoog. Naar het park ga je nu om even te lunchen of even te joggen.”

Om de vijf parken in de stad weer in deze tijd te plaatsen, hebben Van de Bospoort en collega Bert Bandringa ze gethematiseerd. Elk park heeft een eigen identiteit gekregen en moet gaan voorzien in een andere behoefte. Wie wil zonnen en zwemmen gaat naar het Paterswoldse Meer (thema: Nederlands Natuurlijk), squashen of een slipcursus volgen doe je in Noorddijk (Japans Actief), het Stadspark wordt een rustig, traditioneel park (Engels Klassiek), voor afwisselende sferen ga je naar De Oude Held (Italiaans Mozaïek), en wie cultuur zoekt, die moet in het Noorderplantsoen zijn (Gronings Cultureel). “Mensen zijn niet meer onder één label te vangen”, zegt Van de Bospoort. “Het ene moment hebben ze zin in dit en het andere moment in iets heel anders. Wij willen daar op inspelen. Straks sport iemand zich zaterdagmiddag in het zweet in Noorddijk, zondagochtend ligt hij in z'n blootje aan het Paterswoldse Meer en zondagmiddag luistert hij in het Noorderplantsoen naar een concert.”

In het park, dat pal tegen de binnenstad aan ligt, worden juist de voorbereidingen getroffen voor de culturele manifestatie Noorderzon. Tenten worden opgebouwd, dranghekken staan al klaar. In een vijver is met afgedankte lantaarnpalen een botendraaimolen in elkaar gezet. Op de oever van een andere vijver is een soort Aziatische paalwoning verrezen. Van de Bospoort en Bandringa zijn duidelijk in hun nopjes bij het zien van dit fraaie bouwwerk in 'hun' park. Verderop, bij de zandbak, wijzen ze naar de twee piramidevormige klimtoestellen. “Je kan daar ook een kunstobject in zien.”

Dat het Noorderplantsoen het thema 'cultuur' heeft gekregen betekent overigens geenszins dat het een openluchtgalerie wordt. Van de Bospoort: “Er komen wel speciaal ontworpen banken en prullenbakken en nieuwe lichtarmaturen. Maar veel belangrijker dan dergelijke cosmetische ingrepen vinden wij dat het park gebruikt wordt voor culturele uitingen. Daarvoor willen wij de voorwaarden scheppen.” Zoals een groot en stevig grasveld. En een krachtstroomaansluiting. “Dan zijn er geen lawaaiige generatoren meer nodig en hoef je niet met zware kabels door de beplanting.” Ook komt er misschien een drijvend podium in de vijver en denkt men erover het videopaviljoen van Zaha Hadid (overblijfsel van een manifestatie) in het park te plaatsen. “Daarin zou informatie kunnen worden gegeven over wat er op cultureel gebied te doen is in de stad.”

Naast het Bevrijdingsfestival en Noorderzon, die nu al ieder jaar in het Noorderplantsoen plaatshebben komen er in de toekomst wellicht ook nog andere, kleinere evenementen. Als het aan Van de Bospoort en Bandringa ligt kunnen we er straks iedere zondagmiddag naar klassieke muziek luisteren, gespeeld door een strijkje in de oude muziekkoepel. “Het moet zo zijn”, zegt Bandringa, “dat je in de binnenstad bent en vanzelf ook even naar het Noorderplantsoen loopt, want je weet dat daar op cultureel gebied altijd iets te zien of te doen is.”

Bij het verwezenlijken van de plannen moet de gemeente overigens steeds rekening houden met zeer actieve buurt- en milieuorganisaties. Die hebben vorig jaar al een tijdelijk theater in het park tegengehouden en het aantal popconcerten beperkt. “We zoeken steeds dat evenwicht tussen veel bezoek en het intact laten van zo'n levend cultuurmonument”, vat Van de Bospoort de problematiek samen.

Op deze hete augustusdag zoeken slechts een paar mensen verkoeling in het park. “Half Groningen ligt nu aan het Paterswoldse Meer”, zegt Van de Bospoort. Het drukst is het bij de kleine vijver, waar wordt gezond. Verderop zitten onder de grote eiken medewerkers van de Milieudienst uit te puffen. Elders liggen mensen in het gras te lezen of gewoon te liggen. Ook hiervoor zal het Noorderplantsoen zich in de toekomst blijven lenen. Na de opknapbeurt, over een jaar of twee, zullen de kenmerken van de Engelse landschapsstijl weer in volle glorie zijn hersteld: zachtglooiende grasvelden, slingerende paden en vijvers, fraaie hoogteverschillen en bosschages die zo geplaatst zijn dat het park onbegrensd lijkt. Ondanks alle cultuur zal het Noorderplantsoen ook gewoon een oase van rust en stilte blijven in de drukte van de stad.

INFORMATIE

Het Noorderplantsoen ligt ten noordwesten van de oude binnenstad, tussen de Wilhelminakade, de Oranjesingel, de Noorderbuitensingel, de Nieuwe Ebbingestraat en de Noorderbinnensingel. De hoofdingang bevindt zich aan de Wilhelminakade.

Het park is doorlopend geopend. Toegang gratis.

Bijzonderheden: hoogteverschillen (het hoogste punt ligt 14 meter boven NAP), muziekkoepel, grote zandbak met piramidevormige klimtoestellen, vijf beelden verspreid over het park.

Flora: meer dan vijftig soorten bomen.

Horeca: Frans/Italiaans restaurant 'Jantje zag eens pruimen hangen' (050 3123537), midden in het park, met terras. Open vanaf 17u30

Bij de VVV in Groningen is voor ƒ 1,95 een foldertje verkrijgbaar met een wandeling langs 52 bomen en informatie over het park. Het is gemaakt in 1994 en kan hier en daar gedateerd zijn.

    • Igor Znidarsic