Begroting mikt al op Paars 2

Het kabinet-Kok heeft gisteren de besprekingen over de Miljoenennota 1998 afgerond. Het wordt een verkiezingsbegroting waarbij PvdA, VVD en D66 op hun wenken worden bediend.

DEN HAAG, 28 AUG. In een betrekkelijk ontspannen sfeer heeft het kabinet-Kok gisteren de begroting voor volgend jaar afgerond. Een schril contrast met het politiek felle debat dat op hetzelfde moment in de Tweede Kamer werd gevoerd over de affaire-Bouterse. “Er zijn blijkbaar twee soorten paars”, werd tijdens de besprekingen in de Trêveszaal geconstateerd. “Paars hier, en paars in de Tweede Kamer”.

De Miljoenennota 1998 mag van premier Kok geen 'feestbegroting' worden genoemd, toch is het een verkiezingsbegroting. De belastingen gaan omlaag en de uitkeringen omhoog, er komt geld om knelpunten weg te werken en het financieringstekort blijft dalen. PvdA, VVD en D66 worden - dankzij de gunstige economische ontwikkeling - op hun wenken bediend.

Op de derde zaterdag van april stond de begroting al voor een groot gedeelte in de steigers. Formeel ging het toen alleen om de uitgavenkant van de begroting, maar de bewindslieden bereikten toen ook al een overeenstemming over een verlaging van de lasten voor burgers en bedrijfsleven met ongeveer 2,3 miljard gulden. Tot nu toe werd dit politiek gevoelige onderwerp altijd na de zomervakantie behandeld, op basis van nieuwe berekeningen van het Centraal Planbureau. De ontwerpbegroting bevatte niet alleen extra uitgaven voor het AOW-spaarfonds, het basisonderwijs, de infrastructuur en de gezondheidszorg, maar ook maatregelen zodat de koopkracht van iedereen volgend jaar verbetert.

Toch bleek na het zomerreces het vermaledijde koopkrachtplaatje het meest complexe en politiek gevoelige onderwerp. Door een wijziging in de financiering van de WAO dreigden de lasten voor de bejaarden te stijgen. En PvdA-minister Melkert (sOciale Zaken) had de sociale minima - onder wie veel bejaarden - een 'koudetoeslag' beloofd. De toeslag gaat weliswaar niet door, maar de koopkracht van de sociale minima stijgt volgend jaar met meer dan één procent. “Een trendbreuk in het koopkrachtbeleid”, constateerde Melkert gisteren na afloop van de besprekingen. In totaal worden de lasten voor de burgers en bedrijfsleven volgend jaar met 4,3 miljard gulden verlaagd; bijna het dubbele van het bedrag dat in april nog werd genoemd.

Dankzij de gunstige gang van zaken in de economie leidde het opstellen van de begroting niet tot grote problemen. Zo claimde PvdA-staatssecretaris Schmitz (Justitie) met succes meer geld voor de opvang van asielzoekers, en kon VVD-minister Van Aartsen (Landbouw) bij zijn partijgenoot Zalm (Financiën) te biecht omdat hij ruim één miljard gulden extra nodig had voor de bestrijding van de varkenspest. In het verleden zou dit tot grote politiek spanningen hebben geleid, nu waren de uitgavenoverschrijdingen al op voorhand door minister Zalm verwerkt in de begroting. Omdat de meeste ministers minder uitgeven dan eerder was voorzien, blijft er onder het zogenoemde uitgavenplafond ruimte om financiële tegenvallers op te vangen.

PvdA, VVD en D66 gingen bij de opstelling van het regeerakkoord in 1994 uit van een groei van iets meer dan twee procent. In deze kabinetsperiode groeide de economie met gemiddeld drie procent per jaar waardoor minister Zalm steeds meevallers kon melden, waar zijn voorganger Kok steeds met slechte financiële berichten bij zijn collega's te biecht moest.

Bij de begrotingsbesprekingen heeft premier Kok voorgesteld alle financiële meevallers te gebruiken voor het AOW-spaarfonds. Dit fonds is opgericht om de financiële gevolgen van de snelle vergrijzing van de Nederlandse bevolking op te vangen. Het verzoek van Kok is door zijn collega's gehonoreerd en volgend jaar zou het AOW-spaarfonds een omvang kunnen hebben 5 à 6 miljard gulden. Kok wil het relatief gunstige economisch klimaat, en de daarbij behorende financiële meevallers, gebruiken voor het fonds. “Om de meevallers moet een strik”, aldus Kok.

De premier wil een spaarpot kweken voor Paars-2. Het Centraal Planbureau heeft namelijk een boekhoudkundige berekening gemaakt van de budgettaire ruimte voor de periode van 1998 tot 2002. Volgens deze eerste berekeningen zou een volgend kabinet vijf miljard gulden hebben om 'vrij te besteden'. Kok is geschrokken van deze eerste vingeroefening van het planbureau en wil daarom het gunstige economisch klimaat gebruiken om geld opzij leggen. Het maakt de besprekingen voor het tweede kabinet-Kok makkelijker.