Grieken hopen op Turkse isolatie over kwestie-Cyprus

De Turks-Cyprische leider Denktas dreigt met oorlog als Cyprus vóórTurkije lid wordt van de EU. Oorlog met wie? vraagt zijn Grieks-Cyprische tegenvoeter Kliridis zich af.

ATHENE, 27 AUG. Als de Grieks-Cyprioten worden opgenomen in de Europese Unie “blijven de Turks-Cyprioten verstoken van hun rechten. En het enige geneesmiddel dat dan overblijft, is oorlog.” Aldus eergisteren de Turks-Cyprische leider Rauf Denktas, die eerder deze maand de onderhandelingen met zijn Grieks-Cyprische tegenvoeter Glafkos Kliridis in Montreux torpedeerde met het argument dat de onderhandelingen tussen Grieks-Nicosia en de EU over toetreding van Cyprus die volgens het EU-programma volgend jaar beginnen, moeten worden uitgesteld.

In Ankara vindt men toetreding van Cyprus vóór Turkije onaanvaardbaar. Turkije is niet opgenomen in de Europese 'Agenda 2000' over nieuwe lidstaten, Cyprus wel. Zowel in Ankara als in Turks-Nicosia is herhaaldelijk gedreigd dat toetreding van Grieks-Cyprus automatisch zal leiden tot een vereniging van de 'Turkse Republiek Noord-Cyprus' (alleen door Turkije erkend) met Turkije. Eerder deze maand hebben de nieuwe Turkse minister van Buitenlandse Zaken Ismael Cem en Denktas deze bedreiging kracht bijgezet: zij tekenden een 'verdrag van incorporatie', waarin de banden tussen beide 'staten' nog nauwer worden dan ze reeds waren.

De oppositie in Turks Nicosia en Ankara hebben hoofdschuddend gereageerd op de starheid van Denktas. De Turks-Cyprische voormalige oppositieleider Özgür zei niet in te zien op welke grond de Turken het gevecht moesten aangaan met de publieke opinie. En president Kliridis reageerde op Denktas' jongste uitspraak over oorlog met de woorden: “De vraag is met wie hij die oorlog moet aangaan - met ons of met de EU.”

De (Britse) voorzitter van de Veiligheidsraad, een lichaam dat ook na de inval van Turkije op Cyprus in 1974 hardnekkig blijft proberen gelijke afstand te houden tussen beide partijen, heeft ontstemd gereageerd op de negatieve houding van de Turken. EU-commissaris Van den Broek, die om zijn in Griekse ogen pro-Turkse houding ook wel 'Van den Turk' wordt genoemd, bestempelde zowel het incorporatieverdrag, als Denktas' torpedering van Montreux, als “onaanvaardbaar”. Turkije heeft zich, zo heet het in Brussel, niet te mengen in interne EU-aangelegenheden. Al eerder had Van den Broek gewaarschuwd dat Cyprus niet de “gijzelaar” mag worden van de Turkse diplomatie.

De Westerse reacties hebben in Athene tot euforie geleid. Dat Turkije en Denktas zo dwars blijven liggen is betreurenswaardig, maar eindelijk lijkt het Westen daar nu oog voor te krijgen.

Sommige Griekse waarnemers, vooral binnen de oppositie, hebben er echter aan herinnerd dat 'het westen' niet van de ene dag op de andere van pro-Turks pro-Grieks is geworden. Zij kijken in de eerste plaats naar de opstelling van de Verenigde Staten en constateren dat daar begrip bestaat voor het Turkse standpunt. Minister van Buitenlandse Zaken Albright sprak onlangs over de wenselijkheid van een gelijktijdige toetreding tot de EU van Turkije en Cyprus. En zelfs de Amerikaanse gezant Richard Holbrooke, die komende herfst naar een oplossing voor het Cyprus-probleem gaat zoeken, heeft laten weten dat de kwestie van Cyprus' toetreding daarbij het grote struikelblok zou kunnen worden.

Ook binnen de EU zijn er, volgens deze waarnemers, velen die min of meer openlijk Ankara gelijk gaven: het binnenhalen van een opgedeeld Cyprus met een Turkse minderheid die daar niets van wil weten, is onwenselijk. Het standpunt van Van den Broek wordt door velen als een hersenschim beschouwd. Zo zei de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Kinkel: “Zolang ik op deze post ben, komt een Cyprus waarin geen oplossing is bereikt er niet in.”

Het bezoek van de Turkse minister van Buitenlandse Zaken, Cem, aan Rome geeft hen gelijk. Cem's Italiaanse ambtgenoot Lamberto Dini ging veel verder in pro-Turkse richting dan ooit enige Europese diplomaat. Niet alleen pleitte hij voor Turks lidmaatschap van de EU, maar ook zei hij: “Er zijn op Cyprus twee staten, twee regeringen, twee nationaliteiten. Besluiten die voorbijgaan van een van deze twee zijn onmogelijk.” Athene heeft meteen om opheldering gevraagd en laten weten dat de betrekkingen tussen beide landen ernstig in gevaar komen, als het inderdaad zo is geformuleerd. Wordt Dini de nieuwe Van den Turk?

    • Frans van Hasselt