Afscheid

F.W. DE KLERK, voormalig president van Zuid-Afrika, is het levende bewijs van de stelling dat feiten er toe doen. De Klerk was vele jaren lang een overtuigd aanhanger van de apartheidsideologie. Maar dat verhinderde hem niet de tekenen des tijds te onderkennen. Apartheid was niet alleen een moreel wangedrocht, maar bleek ook een economische onmogelijkheid.

De ontwikkeling van Zuid-Afrika stagneerde, de uitsluiting en vervreemding van de meerderheid der bevolking dwarsboomden vooruitgang. De Klerk trok daaruit zijn conclusies. Hij had het geluk in Nelson Mandela over een wijze tegenspeler te beschikken. Mandela's vrijlating in 1990 was de eerste spectaculaire stap naar de pluriforme samenleving die in Zuid-Afrika bezig is te ontstaan.

Met zijn aftreden als leider van de Nationale Partij en zijn vertrek uit de politiek heeft De Klerk gisteren opnieuw een daad van betekenis gesteld. Het voormalige staatshoofd voorziet zwaar weer waarin zijn moeizaam verworven reputatie van verzoener schade zou oplopen als hij als partijleider zou aanblijven. De NP is een conservatieve partij gebleven, wars van vernieuwing, een bastion voor blank ressentiment. Pogingen om “Nationale” een multi-raciale inhoud te geven zijn mislukt.

Het heengaan van De Klerk is niet het enige signaal dat het experiment Zuid-Afrika in de problemen is geraakt. Het onderkoelde optreden van de moordenaars van het ANC-lid Chris Hani voor de Waarheidscommissie heeft de vraag doen rijzen of deze commissie wel aan haar doel beantwoordt. Van de beoogde zuivering van de raciale verhoudingen komt weinig terecht als in de getuigenissen geen respect wordt getoond voor de slachtoffers en hun nabestaanden en het de getuigen er al te duidelijk alleen maar om te doen is strafvervolging te ontlopen. De moordenaars van Hani bleken niets te hebben geleerd. Dat plaatst een vraagteken bij het werk van de Waarheidscommissie.

VAN DE Nationale Partij zonder De Klerk mag geen bijdrage worden verwacht aan de verdere ontwikkeling naar een pluriforme samenleving. De vraag is of de partij zonder De Klerk veel toekomst heeft. Toegeven aan ressentiment zou de blanke minderheid binnen Zuid-Afrika isoleren. Dat kan geen aantrekkelijk perspectief zijn. De weg die De Klerk zeven jaar geleden is ingeslagen, zal verder moeten worden vervolgd. Er is geen alternatief. Dat heeft De Klerks afscheid ten overvloede onderschreven.