Zaak-Wilhelmina

Aan enkele aspecten in de zaak-Wilhelmina is tot dusverre in het geheel geen aandacht besteed. Ten eerste: hoe weet men dat Hitlers besluit om een Duits burgerlijk bestuur in Nederland te vestigen niet al veel eerder is genomen? Tijdens een studentenreis die ik in 1936 naar Berlijn maakte werd mij al meteen duidelijk dat Duitsland ons als 'Stammverwanten' beschouwde en de Belgen niet.

Naar mijn mening is dit de achtergrond van het besluit hier een burgerlijk Duits bestuur te vestigen, en niet het vertrek van Wilhelmina. Ook het feit dat naast Seyss-Inquart nog vier commissarissen-generaal werden benoemd, wijst erop dat dit besluit niet in onverwacht in één of twee dagen is genomen.

Foutief is verder de redenering dat Nederland door het vertrek van Koningin en ministers stuurloos zou zijn geworden. Wie in de overheiddsfeer is opgegroeid weet dat ministers komen en gaan, maar dat de secretarissen-generaal blijven. Na mei 1940 draaide het gewone leven voor hen die niet door oorlogsgeweld getroffen waren aanvankelijk gewoon door.

En wie weet nog dat al in juli 1940 een aantal Nederlanders door de Duitsers is opgepakt en naar het concentratiekamp Buchenwald werd vervoerd? Het betrof hier de hele hofhouding van de koningin en alle kamerheren in alle provincies, enige maanden later gevolgd door het oppakken van onder meer politici. Denkt men nu werkelijk dat de Duitsers geschroomd zouden hebben een minister als gijzelaar te nemen, alleen maar omdat hij minister was? Onzin.

Ten slotte lijkt niemand bekend te zijn met het bestaan van het vooroorlogse Landoorlogsreglement. Dit gaf aanwijzingen hoe men zich bij een bezetting te gedragen had. Verzet tegen de bezetter werd verboden vanwege de te verwachten repressailles. Het enige waar Nederlanders zich tegen verzetten mochten was tegen inschakeling bij oorlogshandelingen. Ook de in functie gebleven ambtenaar moest zich onthouden van handelingen tegen de bezettingsleger. In 1940 is nog eens via de radio vanuit Londen op de mogelijke gevolgen van verzet tegen de Duitsers gewezen. Ongetwijfeld heeft dit de eerste tijd van de bezetting consequenties voor de houding van de Nederlandse burgers gehad.