Karadzic in het nauw

De van oorlogsmisdaden verdachte Radovan Karadzic krijgt het steeds moeilijker. De internationale gemeenschap pakt nu zijn radio- en televisiezenders aan.

PALE, 26 AUG. De televisie- en radiozenders van de Bosnische Serviërs huizen samen in een onbeduidend betonnen gebouw in Pale. Meer ruimte is niet nodig, want de SRT heeft geen afdeling 'wederhoor'. In dit gebouw, met foto's aan de kale wanden van Servische journalistieke oorlogshelden, huist de propagandamachine van Radovan Karadzic, de voormalige leider van de Bosnische Serviërs, wiens machtspositie in de Republika Srpska onafwendbaar erodeert.

De schijn van journalistieke bezigheid wordt nog steeds opgehouden. Zwaar opgemaakte verslaggeefsters rennen binnen met tapes van weer een vraaggesprek zonder vragen met een Bosnisch-Servische autoriteit. Niemand heeft tijd of zin om te praten. “De situatie is veel te verward”, zegt een radiojournalist verontschuldigend. De SRT is nu ook ten prooi gevallen aan de machtsstrijd tussen Karadzic en zijn opvolgster Biljana Plavšic, de president van de RS.

De internationale gemeenschap in Bosnië, die Plavšic steunt, wil een einde maken aan de manipulatie van de media door de van oorlogsmisdaden verdachte Karadzic en zijn extreem-nationalistische volgelingen. De 'ontwapening van de media' is de volgende stap in het ontmantelen van de macht van Karadzic. De psychiater annex dichter die de Bosnische Serviërs tijdens de oorlog in Bosnië leidde, raakt steeds verder in het nauw. De speculaties over zijn ophanden zijnde arrestatie door speciale Britse, Amerikaanse en Franse commando-eenheden nemen toe. Zijn uitlevering aan het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag lijkt meer een zaak van wanneer dan hoe.

Het machtscentrum in de Servische republiek verschuift van Pale, Karadzic' thuisbasis, naar Banja Luka in het westen van Bosnië, waar zijn voormalige bondgenote regeert. Daar hielp de internationale vredesmacht SFOR vorige week Plavšic-gezinde politie aan de macht en wist zij een coup tegen de president te voorkomen.

De reactie van de staatstelevisie tekende de fijnzinnigheid van de Bosnisch-Servische media. Beelden van nazi-troepen en Kroatische fascisten die in de Tweede Wereldoorlog aan nazi-zijde vochten werden versneden met beelden van SFOR, die steevast 'SS-FOR' wordt genoemd. De hoge vertegenwoordiger van de internationale gemeenschap in Bosnië, Carlos Westendorp, dwong het tv-station vervolgens een protestverklaring uit te zenden. Dat gebeurde, gevolgd door een herhaling van het SS-FOR-filmpje.

Daarmee is volgens een woordvoerder van Westendorp “een einde gekomen aan het politiek-diplomatieke verkeer” in dezen. Het is een verhulde aankondiging van militaire of technische maatregelen om de Pale-papegaaien binnenkort uit de lucht te halen. De internationale organisaties zijn er van overtuigd dat er van de nieuwe parlementsverkiezingen, die Plavšic op 12 oktober wil houden, niets terecht zal komen als het monopolie van Karadzic en de zijnen op de media niet wordt gebroken.

Pagina 5: Verwarring over identiteit in Pale

Een hoopvol teken is dat een deel van het SRT-personeel in Banja Luka nu ook naar het Plavšic-kamp is overgelopen. Afgelopen zondagavond splitsten zij zich af van de collega's in Pale en begonnen met het uitzenden van eigen nieuwsprogramma's.

De verwarring over de twee gezichten van de Bosnisch-Servische republiek is in Pale voelbaar. Pale had altijd al iets onwezenlijks - het machtscentrum van de republiek is een slaperig skidorp in de bergen, vijftien kilometer buiten Sarajevo. Maar de Bosnische Serviërs voelden hier tenminste dat de oorlog hun een soort van staatkundige 'entiteit' had opgeleverd, met een eigen regering en parlement en de droom van aansluiting bij Servië was voor de meesten in leven gebleven.

Nu moeten de inwoners van Pale toezien hoe hun leiders die vroeger dezelfde Servisch-nationalistische boodschap uitdroegen elkaar bestrijden. Biljana Plavšic, altijd beschouwd als de vrouwelijke kloon van Karadzic, heeft zich nu tegen hem gekeerd omdat Karadzic een smokkelimperium leidt terwijl zijn volk armoede lijdt. Karadzic zelf wacht mogelijk een enkele reis Den Haag.

De loyaliteit van politie en leger is gespleten. De Bosnisch-Servische republiek is een schizofreen schijnstaatje geworden, het domein van een roof- en smokkelmaffia. De 'gewone' Bosnische Serviërs lijken er weinig meer van te begrijpen. Zij mogen langs de kant van de weg de pakken sigaretten en flessen alcohol verkopen, waar de firma Karadzic & co rijk van wordt.

Zegslieden van de Bosnisch Serviërs in Pale zijn onvindbaar of eeuwig in vergadering, een teken dat de boodschap van boven niet meer eenduidig is. Inwoners van Pale willen niet praten of alleen op voorwaarde van anonimiteit. “Het gaat hier goed”, zegt een jonge vrouw cynisch, “vooral met de mensen die in de oorlog handig zijn geweest. De rest is gewoon arm”. Wat zal de reactie zijn wanneer SFOR-troepen Karadzic uit zijn villa even buiten Pale halen? “Verwarring - niet veel meer”, verwacht haar vriendin. “We weten niet meer wie hier de baas is.”

Een 35-jarige technicus, die achter zijn hand fluistert dat hij 'gelukkig maar vijf dagen' in de oorlog heeft meegevochten, wijt de problemen in de republiek aan de Servische gewoonte om altijd ruzie te maken. “Serviërs hebben door de eeuwen heen altijd met elkaar gestreden. Als het makkelijk kan zullen wij altijd de moeilijkste weg volgen.” Hij blijft een fervent aanhanger van Karadzic. Plavšic loopt volgens hem slechts aan de leiband van het Westen, dat haast heeft om Bosnische vluchtelingen naar huis te sturen. Een arrestatie van Karadzic zal grote gevolgen hebben, voorspelt hij. “Na de vorige arrestaties [van de politiechef Drljaca, die om het leven kwam, en de arts Kovacevic] in juli explodeerden er al bommen. Als ze Karadzic proberen aan te houden zal het veel en veel erger zijn.”

Een paar bergen verderop, in Sarajevo, wordt het interne Servische conflict met grote belangstelling gevolgd. De inwoners van deze stad, die nog altijd zwaar is gehavend door het beleg en de beschieting door Bosnisch-Servische troepen in de oorlog, hebben weinig op met 'de primitieve boeren van Pale', zoals de Serviërs hier worden genoemd. Voor even zijn de niet onaanzienlijke problemen in het eigen deel van Bosnië, de moslim-Kroatische federatie, naar de achtergrond verdwenen. “Eerlijk gezegd genieten we van het schouwspel”, geeft een journaliste in Sarajevo toe.