Bijles voor volksvertegenwoordigers in Indonesië

De Indonesische regering heeft alle leden van het nieuwe parlement opgeroepen voor een cursus 'staatsinrichting'. “Honderd procent discussie en geen indoctrinatie”, zo worden sceptici gerustgesteld.

JAKARTA, 26 AUG. Tweehonderd nieuw verkozen leden van de Indonesische volksvertegenwoordiging (Dewan Perwakilan Rakyat) zijn al geweest, de overige driehonderd volgen de komende weken. In groepen van honderd tegelijk reizen de aanstaande parlementariërs voor een week af naar het presidentieel paleis in Bogor, in koloniale tijden het paleis van de gouverneur-generaal in wat toen nog Buitenzorg heette. Daar bereiden zij zich door middel van een stoomcursus 'staatsinrichting' voor op hun taken die per 1 oktober beginnen, wanneer het parlement in zijn nieuwe samenstelling voor het eerst bijeenkomt.

De cursus heeft de afgelopen weken in Jakarta veel pennen en tongen in beweging gezet want de regering treedt op als organisator. Politici en beschouwers van verschillende pluimage hebben zich publiekelijk afgevraagd hoe zo'n cursus zich verhoudt met de scheiding tussen de uitvoerende en de controlerende macht. Maar ondanks al het gemopper voegen alle nieuwe legislatoren zich naar de wens van de regering.

Het organiseren van deze spoedleergang voor parlementariërs is een van de taken van de voormalige minister van informatie, Harmoko, die sinds kort minister is van Staat met Speciale Taken en nog altijd leider van de regeringspartij Golongan Karya (Golkar). Harmoko zal waarschijnlijk ook de nieuwe voorzitter van het duizendkoppig Congres (Mayelis Permusyawaratan Rakyat) worden, waarvan de volksvertegenwoordiging deel uitmaakt.Het Congres komt eens per vijf jaar bijeen om de nieuwe Algemene Richtlijnen voor het Beleid, een soort vijfjarenplan, vast te stellen en een nieuwe president te kiezen.

Volgens de regering is de opfriscursus bedoeld om het imago van het parlement op te vijzelen. De volksvertegenwoordiging beschikt formeel over wetgevende en controlerende bevoegdheden, maar heeft tijdens de Nieuwe Orde van Soeharto nimmer het initiatief tot een wet genomen, en ook de controlerende activiteiten worden in twijfel getrokken. Een van de grappen, toegeschreven aan generaal b.d. Nasution, die de ronde doen over parlementariërs is dat zij moeten voldoen aan de vijf D's: datang (komen), duduk (zitten), diam (de mond houden) dengar (gehoorzamen) en duit (geld vangen).

Bij de opening van het parlementaire bijspijkerprogramma op 9 augustus door president Soeharto, sprak Harmoko al diegenen aan die tevoren kritiek hadden geleverd: “De cursus zal bestaan uit honderd procent discussie en het gebruik van monologen en colleges zal worden vermeden. Dit is geen indoctrinatie, noch een poging van de regering om wetgevers te dwingen, beïnvloeden of dicteren.” Zelf verklaarde Harmoko ook te zullen deelnemen aan de cursus, omdat het volgen daarvan voor aspirant parlementariërs van Golkar nu eenmaal verplicht is. Maar dat geldt volgens hem niet voor leden van de kleinere partijen. “De cursus is niet verplicht en verzuim wordt niet bestraft.”

Politieke commentatoren brengen de hele operatie in verband met de aanstaande presidentsverkiezingen in maart volgend jaar, waarvan wordt aangenomen dat Soeharto wederom de winnaar zal zijn. Formeel kiest het congres de president en gezien de woelige verkiezingsstrijd afgelopen mei voor de volksvertegenwoordiging, wordt vermoed dat de autoriteiten 'ongelukken' willen voorkomen door nu alvast alle parlementsleden duidelijk te maken dat er straks slechts een mogelijke kandidaat voor het presidentschap is: Soeharto.

Dit soort wantrouwen wordt aangewakkerd door het feit dat het bureau 'BP7', het Presidentieel Adviesteam voor de Staatsideologie Pancasila, de cursus organiseert. De Pancasila, oorspronkelijk vijf in 1945 door de eerste president Soekarno geformuleerde algemene beginselen die de eenheid van het land moesten bevorderen, is onder de Nieuwe Orde van Soeharto omgevormd tot een corporatistische staatsleer, die verplichte kost is in alle maatschappelijke geledingen en alle andere ideologieën uitsluit.

De voorzitter van BP7, top-staatsideoloog Alwi Dahlan, verklaarde onlangs echter dat er van een 'geheime agenda' geen sprake is. Het onderricht aan de parlementariërs wordt verzorgd door hemzelf, maar bijvoorbeeld ook door de hoofdredacteur van het dagblad Kompas, de secretaris-generaal van de Nationale Mensenrechtencommissie Baharuddin Lopa, de voormalige minister van Justitie Ismail Saleh en de juridisch expert Satjipto Rahardjo. Volgens Dahlan is voornaamste doel van de cursus de nieuwe DPR-leden bij te brengen wat precies de functie is van de volksvertegenwoordiging als een hoog college van staat. Hij ontkende dat de cursus bedoeld is als een plek om parlementariërs te indoctrineren. “Dat is ook onmogelijk omdat zowel onze instructeurs als de volksvertegenwoordigers indoctrinatie-bestendig zijn.”