Russische onmacht tegen NAVO-schepen

Van de aangekondigde 'partizanenoorlog' van Russen tegen de vlootoefening Sea Breeze '97 in de Zwarte Zee, waaraan Amerikaanse, Turkse, Oekraïense, Bulgaarse, Roemeense en Georgische marineschepen deelnemen, is vooralsnog niets terecht gekomen.

MOSKOU, 25 AUG. Slechts een handjevol picknickende, in zwembroeken geklede Russen hebben zaterdag en zondag op de Krim geprotesteerd tegen de aanwezigheid van NAVO-oorlogschepen in de Oekraïense kustwateren.

Nog eens twintig betogers op de kade van de marinebasis Donoezlav scandeerden “NATO go home!' tegen een groepje Amerikaanse matrozen - en dat was het wel zo'n beetje. Een betere demonstratie van de Russische machteloosheid om de oostwaartse uitbreiding van de NAVO tegen te houden, hadden zij nauwelijks kunnen geven.

Zelfs de dreigende taal die de Russische president Jeltsin eerder uitte (“Hoe kunnen we aanvaarden dat een militaire alliantie openlijk actief is in de buurt van onze grenzen?”) is verstomd. Als voormalige Sovjet-republiek vierde de Oekraïne gisteren haar zesde onafhankelijkheidsdag, en ook daar kan Moskou tot spijt van de Sovjet-nostalgisten niets aan doen.

“De vlootoefening Sea Breeze '97 versterkt de regionale vrede”, zei een zelfverzekerde Oekraïense president Leonid Koetsjma tijdens een vliegshow ter ere van de nationale feestdag. Hij ontving de hartelijkste felicitaties van zowel Jeltsin als de Amerikaanse president Clinton, die subtiel en minder subtiel touwtrekken om de gunsten van Kiev.

Na Rusland, heeft ook de Oekraïne deze zomer een apart verdrag gesloten met de NAVO. Afgesproken is dat als Kiev - dat een strategische bufferpositie inneemt tussen Rusland en het Westen - zich bedreigd voelt, het de NAVO zal raadplegen over de te nemen stappen. Ook heeft het Atlantisch bondgenootschap dit voorjaar in de Oekraïense hoofdstad een 'informatiekantoor' geopend om de pers en het publiek te overtuigen dat de NAVO louter goede bedoelingen heeft.

De vlootoefening Sea Breeze '97 was daar in opzet een ongelukkig voorbeeld van. De Amerikaanse bedenkers hadden er een nauw verholen geopolitiek doel mee: Kiev aan de borst drukken en symbolisch aantonen dat ook het Westen vindt dat de Krim van de Oekraïne is, en niet van Rusland (ook al wil de Russische meerderheid liever bij Rusland horen). Aanvankelijk was het de bedoeling dat Amerikaanse mariniers met amfibie-voertuigen op de kust van het schiereiland zouden landen, zogezegd om een fictieve opstand de kop in te drukken die steun kreeg van een al even fictieve 'grote mogendheid'.

Niet alleen Moskou en de Krim-Russen, die zich in de rollen herkenden, namen aanstoot aan dat scenario, ook een Westerse diplomaat in Moskou riep uit: “Wat zijn dat voor idiote oefeningen?” Een extra provocerend detail was dat het Oekraïense deel van de door Moskou en Kiev betwiste Zwarte-Zeevloot aan de manoeuvres zou deelnemen. De emoties liepen zo hoog op dat de lokale communistenleider Leonid Gratsj opriep tot het ontketenen van een partizanenoorlog als de Amerikanen daadwerkelijk een voet aan wal zouden zetten op de Krim.

Maar dat was in de lente, en sindsdien is er veel gebeurd: Rusland heeft een eigen akkoord met de NAVO; de verdeling van de Zwarte-Zeevloot tussen Rusland en de Oekraïne lijkt voorgoed opgelost; Jeltsin is bij Koetsjma op bezoek geweest om de banden tussen de twee Slavische broedervolken aan te halen; het scenario van Sea Breeze werd herschreven (het gaat nu om het aan land brengen van humanitaire hulp) en de gewraakte landing van de Amerikanen is verschoven van de Krim naar een afgelegen plek in de buurt van Odessa.

Het manifest dat de Russische actievoerders verspreiden klinkt in deze context dan ook vrij pathetisch: de Amerikaanse matrozen zouden de voorhoede zijn van 'een interventiemacht' die gewapenderhand een nieuwe orde op de Krim komt instellen. Meer to the point was de verklaring van Semjon Kljoejev, de leider van de Russische gemeenschap op de Krim: de aanwezigheid van NAVO-schepen in de haven van Donoezlav, nota bene op de dag van de Oekraïense onafhankelijkheid, toont aan dat Kiev overhelt naar het Westen, en zich voorgoed heeft losgemaakt van Moskou.