Op het leugenbankje hoor je alles

Op het leugenbankje verzamelt de dorpsbevolking zich. Al eeuwen. Om sterke verhalen te vertellen, te mopperen of te roddelen. Het bankje concurreert met de Balkse Courant.

BALK, 25 AUG. Als bij de eerste brug het verhaal gaat dat iemand van zijn fiets is gevallen, ligt hij bij de tweede brug in het ziekenhuis en is hij bij de derde brug al begraven. Tegenover die derde brug, de kleine ophaalbrug over het Friese watertje de Luts, staat een 'leugenbank'. Elke dag komen oude en jongere mannen uit het dorpje Balk hier de lokale politiek bespreken, roddels uitwisselen en verhalen over vroeger vertellen - elk verhaal wordt hier sterker dan het al was. Al eeuwen.

Deze zondagmiddag zitten op de leugenbank zes mannen van in de veertig en vijftig en een vrouw. Ze zitten voorover gebogen, met hun handen of ellebogen op hun knieën, kijken recht voor zich uit en praten, als ze praten, in het Fries. De leugenbank was decennia lang een kleine, rechte, houten bank, maar de gemeente heeft haar een paar jaar geleden verbouwd, omdat ze de 'sociale functie' van de leugenbank erkent. De bank is nu halfrond, overdekt en kijkt uit op twee terrasjes, een pizzeria (“met dikke bodems”) en een kerk-verbouwd-tot-disco aan de overkant van de Luts. Balk heeft zo'n 3.000 inwoners.

Iedereen die hier zit, is gekomen voor wat gezelschap. Tachtig procent behoort tot een vaste groep, veelal vijftigers en gepensioneerden. De rest is iets jonger en komt om de zoveel dagen aanlopen. Hoewel Balk geen uitzondering is - in veel Friese dorpjes staat de leugenbank in het dorpscentrum - staat die in Balk wel pal op de kern. Balk ontleent zijn naam aan een van de drie bruggen over de Luts: om de handel begin vorige eeuw tussen de naburige dorpjes Wijckel en Harich te vergemakkelijken, legden ze een balk over de Luts. Het intussen groter geworden Balk heeft zijn bestaan dus te danken aan de veel kleinere buurdorpen, tot frustratie van veel Balkenaren, vertellen ze op de leugenbank.

S. de Vries (van de brandweer) komt aangefietst, groet, gaat zitten, draait een shaggie en begint te mopperen over de herrie van discotheek The String. De zon schijnt fel, maar op het overdekte leugenbankje is het koel. Op de rij beeldschone negentiende-eeuwse huisjes langs de Luts na, is het dorp getekend door de modes van de afgelopen decennia. Een vroegere burgemeester, klaagt De Vries, heeft veel huizen platgegooid en spiksplinternieuwe huizen en een ABN AMRO bank laten bouwen. Jongeren uit het dorp houden zich op naast de brug op hun brommers - ze overleggen naar welk café ze gaan. Over de Luts vaart het ene na het andere glimmende polyester plezierjacht voorbij, bemand door gebruinde schippers met dikke buiken. Op de leugenbank kijkt iedereen zwijgend toe.

Een gemeenteambtenaar fietst voorbij, vanaf het leugenbankje groeten ze hem en vervolgens beginnen ze te lachen. “Die durft hier niet te komen”, zegt K. Kamminga, die in de Balker kaasfabriek werkt, “hij gaat over de bouw- en woningvergunningen.” Volgens Kamminga's broer, G., komen hier Balkenaren die op de hoogte willen blijven. Zijn vrouw, die verderop zit, schudt misprijzend het hoofd: “Alles wordt hier overdreven en alles weten ze beter.” Ze begrijpt wel waarom de kerels hier elke dag kunnen komen. “Hun vrouwen zijn allang blij dat ze even de deur uit zijn.”

Op het leugenbankje hoor je alles: van echtscheidingen en schuinsmarcheerderij tot by-passoperaties. Het bankje concurreert met de Balkse Courant. Ook het verleden van iedere Balkse familie is hier bekend. Neem dat van G. Tijsma, wiens opa lid was van een van de twee rivaliserende dorpskorpsen, 'De Harmonie'. Deze opa, vertelt G. Kamminga terwijl Tijsma verlegen lacht, hield van een borrel. Ook tijdens zijn werk. Op een dag zwalkte hij naar huis en viel hij in de Luts. Huisarts Westra, die lid was van het rijken-korps 'Concordia', liep voorbij. Hij wilde hem alleen redden, als opa Tijsma lid werd van Concordia. “Nooit!” had Tijsma geroepen vanuit het water. “Alles, maar dat nooit.”

Tegen een uur of vier vaart een bootje voorbij dat net niet onder de brug past. De brugwachter is er niet. Vanaf het leugenbankje schat Tijsma (jr.) het probleem in en gaat met een kennis op het bootje staan, waardoor het een paar centimeter zakt. De boot kan onder de brug door, waarna Tijsma de schipper groet en weer plaats neemt op het bankje.