Krenz treurde om de doden bij de Muur

Drie kopstukken van de vroegere DDR zijn veroordeeld wegens hun verantwoordelijkheid voor de dood van vluchtelingen bij de Berlijnse Muur. Volgens de drie zijn het politieke uitspraken.

BONN, 25 AUG. Niet eens zo heel lang geleden lieten zij onschuldige burgers uit de DDR in de cel gooien. Nu komen de vroegere machthebbers van het communistische regime uit Oost-Duitsland zelf achter slot en grendel.

Drie leden van het voormalige beleidsbepalende Politbureau zijn vanmorgen door de Berlijnse rechtbank schuldig bevonden aan de dood van vier jonge DDR-burgers tijdens een vluchtpoging bij de vroegere Berlijnse Muur.

Egon Krenz is het meest prominente kopstuk van het trio dat nu gevangen wordt gezet. Hij was als voormalig partijvoorzitter en opvolger van Erich Honecker de 'laatste kapitein' van de DDR. Tijdens het proces kon Krenz zich tenminste nog herinneren, dat het Politbureau op de hoogte was van schietpartijen op vluchtelingen aan de grens met West-Duitsland. De andere twee aangeklaagden - voormalig partijbestuurder van Oost-Berlijn Günter Schabowski en de economische partijspecialist Günther Kleiber - ontkenden dit bij hoog en bij laag.

Wieder nichts gewusst?, luidde het commentaar van een Berlijnse krant op het verweer van de verdachten tijdens het 115 dagen durende proces.

Even leek het er op dat een geheime afspraak tussen bondskanselier Helmut Kohl en de vroegere Sovjet-president Gorbatsjov de drie vroegere partijbonzen nog zou redden. Gorbatsjov zou de kanselier hebben beloofd in te stemmen met de hereniging mits enkele toppolitici van het voormalige Oostduitse bewind niet strafrechtelijk zouden worden vervolgd. Maar in het herenigingsverdrag was daarvan niets terug te vinden en het proces ging gewoon door.

Sinds de val van de Muur en de hereniging van de twee Duitslanden in 1990 probeert Justitie degenen die in strijd met de mensenrechten hebben gehandeld, veroordeeld te krijgen. Het gaat hierbij niet alleen om grenssoldaten bij de Muur, die vluchtelingen hebben doodgeschoten. Ook degenen die niet de trekker overhaalden, maar wel politieke verantwoordelijkheid droegen staan terecht, zoals Krenz, Schabowski en Kleiber.

Volgens de jongste cijfers van onderzoekers bij het 'Museum bij Checkpoint Charlie', genoemd naar de vroegere grensovergang in Berlijn, zijn er destijds tenminste 916 mensen bij een vluchtpoging omgekomen. Zij werden doodgeschoten bij de Muur of verdronken bij een ontsnappingspoging via de Oostzee. De jonge Peter Fechter was het eerste, wrange slachtoffer van de Duitse deling. Hij werd in augustus 1962 neergeschoten en bloedde dood, omdat geen enkele van de grenswachten aan beide kanten van de Muur een hand uitstak om hem te helpen.

Inmiddels zijn enkele topfiguren van het voormalige communistische bewind de afgelopen jaren in de gevangenis gekomen. Erich Mielke, de leider van het ministerie voor staatsveiligheid (Stasi) en lid van het Politbureau, werd schuldig bevonden aan de dood van twee agenten en tot zes jaar celstraf veroordeeld. Leden van de vroegere Nationale Defensieraad van de DDR, onder wie minister van Defensie Heinz Kessler, zijn tot aanzienlijke straffen veroordeeld. Ook de baas van de voormalige grenstroepen in de DDR en vijf generaals werden onvoorwaardelijk gevangen gezet. In totaal zijn 55 functionarissen veroordeeld wegens betrokkenheid bij het neerschieten van vluchtelingen.

In het geval van Krenz, Schabowski en Kleiber acht de Berlijnse rechtbank het bewezen, dat zij als leden van het Politbureau schuldig zijn geweest aan de dood van vluchtelingen bij de Muur en de prikkeldraadversperring in het grensgebied.

De drie oud-partijbonzen hebben zelf steeds hun onschuld benadrukt en zijn daarin bijgevallen door de PDS (Partij van Democratisch Socialisten), waarin leden van de vroegere communistische partij (SED) zich na de Wende hebben verenigd. Krenz hekelt de Siegerpolitik van de 'overwinnaars' in Bonn, die zich op de 'overwonnenen' proberen te wreken. De Berlijnse justitie is volgens hem voor politieke doeleinden misbruikt.

Er bestond in de DDR geen bevel om vluchtelingen bij de Muur te doden, beweerde Krenz tijdens het proces. Het neerschieten van vluchtelingen bij de grens was ook niet de schuld geweest van de DDR-regering. Oost-Duitsland was “niet souverein”, alle beslissingen werden volgens Krenz in Moskou genomen.

Elke dode, elke gewonde aan de grens had hem “diep geschokt”. Zelf had Krenz de schade van het regime nog weten te beperken, vond hij. Tijdens de explosieve fase voor en tijdens 9 november 1989, toen de Muur werd geopend, had hij tenslotte bloedvergieten voorkomen. Alleen al daarom meende de voormalige partijman, moest hij worden vrijgesproken.

Dat vond niet alleen Krenz, ook PDS-voorzitter Lothar Bisky. “Alleen zij die het DDR-recht hebben overtreden zouden worden veroordeeld. Krenz heeft dat niet gedaan”, vond Bisky. De uitspraak tegen Krenz betekent volgens hem voor “menigeen in Oost-Duitsland het einde van de rechtsstaat”.

De voormalige districtsleider van Oost-Berlijn, Schabowski, stak als enige al bij het begin van het proces de hand in eigen boezem. Schabowski kreeg bekendheid omdat hij op de historische middag van 9 november 1989 een briefje voorlas waarop stond, dat privéreizen na het buitenland voortaan zonder voorwaarden mogelijk waren. Enkele uren later was het voorbij met de DDR.

Het regime had grote fouten gemaakt, bekende Schabowski, die tevens hoofdredacteur was van de partijkrant Neues Deutschland en alle teksten redigeerde. “We hebben geprobeerd, de utopie van de hemel op aarde in te voeren”. Zijn eigen inkeer was te laat begonnen, gaf hij toe. Toen de machthebbers probeerden het beter te doen, hadden ze eind jaren tachtig hun krediet reeds verspeeld. Maar met de doden bij de grens had Schabowski niets te maken, ook al maakte hij deel uit van het Politbureau.

De zelfkritiek van Schabowski heeft in het oosten scherpe reacties uitgelokt. Menig oud-partijganger vindt hem een verrader, anderen noemen hem een huichelaar.

Ook de derde, minst bekende verdachte, de produktie-technocraat Kleiber, heeft als lid van het Politbureau “nergens iets van gemerkt”. De voormalige minister van Industrie had de doden bij de grens “niet gewild en niet veroorzaakt”.

De Berlijnse rechtbank acht hen echter persoonlijk verantwoordelijk. Zei Krenz zelf niet tijdens het proces, dat hij zich over vrijspraak zou schamen, zolang eenvoudige soldaten en generaals van de grenstroepen nog gevangen zitten?