Samen naar de echt-scheidsrechter

Wie wil scheiden heeft steeds meer mogelijkheden. Behalve bemiddelende advocaten, notarissen en hulpverleners is er nu ook de 'echt-scheidsrechter', die het belang van de kinderen vooropstelt.

HAARLEM, 23 AUG. Gek wordt zij van haar ex. Hij doet nauwelijks meer iets in de opvoeding, maar verwacht wel dat zij hem regelmatig een biertje serveert. Achter haar rug stookt hij de kinderen tegen haar op. Als hij de kinderen na een weekeinde terugbrengt, draait het vaak uit op ruzie.

“Gisteren liep mijn zoon weer rond met een lelijk gezicht. 'Kom eens op schoot', zeg ik tegen hem. 'Ben je boos?' Nee. 'Verdrietig?' Ja. 'Waarom dan?' Om die ruzie. 'Luister eens', zeg ik, 'je vader houdt heel veel van je, wij houden alleen niet meer van elkaar. En het was vandaag voor het laatst dat ik me laat uitschelden. Ik ben geen klootzak, ik ben geen kuthoer'.”

De vrouw leunt terug in haar stoel en wacht af wat 'echt-scheidsrechter' P. de Kuijer, die tegenover haar zit, ervan zal zeggen. Hij zucht.

“Dit zijn zware momenten voor kinderen. Voor een kind doen beide ouders het altijd goed. Als ze moeten kiezen krijgen ze een loyaliteitsconflict. De vraag is, hoe nu verder. Je ex blijft hangen in een partnerrelatie en moet toe naar een ouderrelatie. Hoe krijg jij hem zo ver dat hij de verantwoordelijkheid, maar vooral de lol van het vaderschap inziet?” Het vervolg van de sessie is aan die vraag gewijd. De vrouw moet het alleen oplossen, want haar ex wil niet mee op consult.

De pedagoog H. van Schooten, gepromoveerd op echtscheiding en ouderschap, is de motor achter het nieuwe instituut 'echt-scheidsrechter'. Er zijn er nu zestien, opgeleid door Van Schooten op het nieuwe Nederlands Instituut voor Ouderschap en Scheiding (NIOS) in Woerden.

De echt-scheidsrechter is geen rechter, jurist of therapeut maar een sociale wetenschapper die optreedt als scheidsrechter. “Als mensen dingen doen die niet goed zijn voor de kinderen, dan spring je ertussen”, zegt M. Post van het NIOS. Van Schooten zelf spreekt van “een huisarts voor gezinsziekten”. “Hij werkt als een automonteur. Hij vraagt niet wat de mensen er zelf van vinden maar stelt een diagnose. Vervolgens vertelt hij wat er aan de hand is, wat eraan te doen is, hoe lang het duurt en hoeveel het gaat kosten.”

De belangstelling voor het nieuwe beroep neemt toe. Volgens Post zijn op een advertentie voor de volgende echt-scheidsrechtercursus ruim zeventig reacties gekomen. De cursus, uitsluitend bedoeld voor afgestudeerde psychologen en pedagogen, kost 6.500 gulden.

Wie wil scheiden (circa 34.000 echtparen per jaar) krijgt steeds meer mogelijkheden. In het verleden namen beide partners een advocaat in de arm en kwamen tot een door de rechter afgedwongen overeenstemming. Deze 'klassieke' procedure komt nog steeds het vaakst voor, maar is al lang niet meer de enige. Als er geen diepe conflicten zijn, laten paren hun zaak steeds vaker afhandelen door één advocaat of notaris.

Anderen schakelen een professionele bemiddelaar of mediator in. De circa honderdvijftig leden van de Vereniging van Advocaat-Scheidingsbemiddelaars (VAS) doen nu zo'n 1.500 scheidingszaken per jaar. Daarnaast zijn er notarissen, maatschappelijk werkers, therapeuten en soms zelfs accountants die bemiddelen bij echtscheiding. Ook de Raad voor de Kinderbescherming overweegt ermee te beginnen. De opleiding tot bemiddelaar en het toezicht op bemiddeling zijn nog niet wettelijk geregeld. Hierover is overleg gaande tussen het ministerie van Justitie en onder meer de Nederlandse Orde van Advocaten en het Nederlands Mediation Instituut in Rotterdam.

Een geslaagde bemiddeling levert een convenant op met afspraken over boedelscheiding, pensioenverevening et cetera. Vergezeld van een verzoekschrift gaat het convenant naar de rechter, die uiteindelijk de scheiding bezegelt.

Juist de complexe voogdij- en omgangsregelingen blijken bij bemiddeling vaak een groot probleem. De echt-scheidsrechter stelt het recht van het kind op een opvoeding door beide ouders voorop. Pas als ouders dat goed geregeld hebben komen andere kwesties aan bod, eventueel met behulp van een jurist. Ook hier is de uitkomst een convenant.

Slechts zeventien procent van de scheidende ouders houdt nu gezamenlijk het gezag over de kinderen. Dat moet meer worden, vindt staatssecretaris Schmitz (Justitie). Zij wil nog dit jaar gaan experimenteren met scheidingsbemiddeling en 'omgangsbemiddeling', desnoods van rechterswege verplicht. De rol van bemiddeling wordt daardoor steeds groter. De Haarlemse echt-scheidsrechter De Kuijer vindt dit een goede ontwikkeling, zowel voor ouders als voor kinderen. “Vroeger was het: Jullie maken ruzie? Dan verlies je je ouderschap”, zegt hij. “Ik vind dat misdadig. Dat begint nu ook tot rechters door te dringen. Dwaze vaders (een actiegroep van gescheiden vaders die het gezag over hun kinderen verloren - red.) is een fenomeen dat niemand heeft gewild.”

Volgens Van Schooten gaat het erom de broer-zusrelatie tussen de ouders te herstellen, zodat zij elkaar niet meer bevechten maar aanvullen. Zo moet worden voorkomen dat hun kinderen later ook stranden in hun relatie. Kinderen van gescheiden ouders hebben ruim anderhalf keer zoveel kans zelf ook te scheiden als kinderen van ouders die bij elkaar blijven, zo blijkt uit een recent onderzoek van de socioloog J. Dronkers.

Niet iedereen gelooft in bemiddeling en aanverwante oplossingen. De Haarlemse advocaat A. van Poorten, die veel 'klassieke' scheidingen doet: “Mensen zijn vaak niet bereid een periode van enkele maanden bij elkaar te gaan zitten om relaxt over die scheiding te praten. Vaak willen de mensen óf bloed zien, óf ze komen lachend binnen en willen meteen een convenant.” De term 'echt-scheidsrechter' vindt hij “uiterst verwarrend”. “Het woord 'rechter' staat voor justitie, terwijl het niets met justitie te maken heeft. Zo wekken ze een onterechte verwachting.”

Ook M. van der Kuijl, advocaat-scheidingsbemiddelaar te Leiden, heeft bedenkingen bij de echt-scheidsrechter. “Een goede omgangsregeling is natuurlijk belangrijk, maar je moet mensen ook kunnen voorlichten over vermogensrechtelijke kwesties. Als je dat allemaal in huis hebt, is het voor mensen het gemakkelijkst.” Ook kan de advocaat volgens haar beter adviseren over een gang naar de rechter, mocht dat uiteindelijk toch nodig zijn. Verder zijn advocaten gebonden aan hun tuchtrecht. Voor klachten over echt-scheidsrechters kunnen mensen bij het NIOS terecht.

De echt-scheidsrechter is wel goedkoper dan de advocaat. Volgens Van der Kuijl kost een echtscheiding bij haar drie- tot tienduizend gulden. Een diagnostisch gesprek bij de echt-scheidsrechter kost 120 gulden, verdere dienstverlening 530 gulden per maand. Volgens het NIOS duurt een echtscheiding langs deze weg meestal ongeveer zes maanden.

Echt-scheidsrechter De Kuijer meent dat de traditionele juridische procedure ontoereikend is. “Alles eerlijk verdelen - ieder 50 procent van het geld, 50 procent van de zorgtaken - quatsch! Daar zit niemand op te wachten. Het gaat erom ieders kwaliteiten als opvoeder zo goed mogelijk te benutten. De een kan beter voor het eten zorgen, de ander kan beter met de kinderen gaan zwemmen.”