Kerncentrales moeten Korea's tot elkaar brengen

In het Noord-Koreaanse kustplaatsje Kumho begonnen deze week officieel de werkzaamheden aan kerncentrales die worden geleverd door erfvijand Zuid-Korea.

TOKIO, 23 AUG. “Dit is de eerste keer dat er direct persoonlijk contact plaats zal hebben tussen Noord en Zuid, en ik hoop dat we zo als één volk de weg naar samenwerking en verzoening kunnen vinden.” Deze hoopvolle woorden sprak de Zuid-Koreaanse functionaris Chang Sun-sup in Kumho bij het ceremoniële begin van de werkzaamheden die onder Zuid-Koreaanse leiding zullen staan. Aan Noord-Koreaanse zijde gaf echter ambassadeur Huh Jong de gevoeligheden rond de gebeurtenissen weer met de waarschuwing dat het project alleen succesvol kan zijn “als het niet voor sinistere politieke doeleinden wordt gebruikt”. Met andere woorden: Zuid-Korea moet niet proberen publicitaire munt uit het project te slaan.

In de Koude Oorlog die nog steeds tussen beide Korea's woedt, is het begin van de werkzaamheden aan de kerncentrales in Noord-Korea een doorbraak. Een fotograaf legde de essentie daarvan vast met een foto van de ceremonie in het communistische noorden met op de voorgrond een graafmachine waarop in grote letters Hyundai stond, de naam van de Zuid-Koreaanse producent van de machine. Contacten tussen beide Korea's zijn spaarzaam en vrij personenverkeer is geheel onmogelijk. Nu echter geven Zuid-Koreaanse ingenieurs leiding aan Noord-Koreaanse arbeiders bij de bouw van Zuid-Koreaanse kerncentrales op Noord-Koreaanse bodem.

Het project is een uitvloeisel van een Amerikaans-Noord-Koreaans akkoord. In 1994 kwamen beide landen overeen dat Noord-Korea zijn nucleaire grafiet-centrales zou sluiten in ruil voor de levering van lichtwater-reactoren. De reden was dat grafietcentrales kunnen worden gebruikt voor de productie van plutonium waarmee vervolgens kernwapens kunnen worden gemaakt. Deze grafietcentrales waren tijdens de Koude Oorlog gebouwd met Russische hulp.

In het kader van het akkoord richtten de VS, Zuid-Korea en Japan twee jaar geleden de Korean Peninsula Energy Development Organization (KEDO) op voor de bouw van de centrales. Een Amerikaan staat aan het hoofd van deze in New York gevestigde organisatie, maar de VS spelen vooral een 'representatieve rol', zoals een Japanse krant deze week schreef. KEDO heeft een Zuid-Koreaans staatsbedrijf aangetrokken als hoofdaannemer voor de werkzaamheden en Zuid-Korea neemt ook het grootste deel van de kosten voor zijn rekening. Deze bedragen naar schatting zo'n vijf miljard dollar, waarvan Japan als tweede grootste donateur één miljard zal betalen. Definitieve afspraken zijn hierover echter nog niet gemaakt.

Bij deze moeizame constructie speelt op de achtergrond dat Noord-Korea de Zuid-Koreaanse regering beschouwt als een stel “marionetten” en direct contact schuwt. Het Noord-Koreaanse persbureau KCNA sprak deze week in zijn Engelstalige verslag van de openingsceremonie uitgebreid over het akkoord tussen de “Democratische Volksrepubliek Korea en de Verenigde Staten” en noemde slechts één keer in het voorbijgaan “zuid-Korea”. Met een kleine letter, alsof het land deel is van het enige, echte Korea: de noordelijke Democratische Volksrepubliek Korea.

Dankzij de werkzaamheden van Zuid-Koreaanse ingenieurs en arbeiders in Noord-Korea kunnen beide landen naar elkaar toe groeien, zo hoopt men in Zuid-Korea en Japan. Maar de Zuid-Koreaanse krant Joong-an Ilbo constateerde ook dat een brief uit het Noord-Koreaanse Kumho, waar de kerncentrales worden gebouwd, naar Zuid-Korea pas na twaalf dagen aankomt. Bij gebrek aan directe postrelaties gaat de post namelijk met een omweg via China.

Een ander aspect van de bouwwerkzaamheden is dat Noord-Korea steeds verder betrokken raakt bij regionale samenwerking. Noord-Korea bleef na het instorten van de communistische regimes in de Sovjet-Unie en Oost-Europa en de liberalisering in de Volksrepubliek China over als een solitair, stalinistisch bolwerk dat werd verdacht van het ontwikkelen van kernwapens. Bovendien kwam er voor Noord-Korea een einde aan voordelige handelsrelaties. Zo heeft China sinds enkele jaren uitstekende betrekkingen relaties en een bloeiende handel met het kapitalistische Zuid-Korea. De Noord-Koreaanse economie begon te krimpen en de situatie is kritiek geworden door de overstromingen van de afgelopen twee jaar, die de oogsten grotendeels hebben vernield.

Inmiddels is Noord-Korea onlangs ook besprekingen aangegaan met de VS, China en Zuid-Korea over een mogelijk vredesverdrag voor het schiereiland. Dit verdrag zou de wapenstilstand moeten vervangen waarmee in 1953 een voorlopig einde kwam aan de Koreaanse Oorlog, waarin China nog de grote bondgenoot was van het noorden. Verder zijn deze week besprekingen met Japan hervat over het aangaan van diplomatieke relaties, nadat Noord-Korea had laten doorschemeren tegemoet te willen komen aan Japanse voorwaarden. Japan stelde de besprekingen als voorwaarde voor voedselhulp.

Dit zijn stappen richting ontspanning op het Koreaanse schiereiland. Maar ook in de jaren 1991-'92 hadden besprekingen met Japan en deze werden toen abrupt door Noord-Korea afgebroken. Daarnaast blijven incidenten, zoals de Noord-Koreaanse onderzeeboot die het afgelopen jaar in Zuidkoreaanse wateren aan de grond liep, onzekerheid oproepen over de bedoelingen van Pyongyang. Onzekerheid die vooral wordt gevoed door de voortdurende geslotenheid van het land en zijn grote militaire inspanningen.