In het stamland van Moi staan witte olifanten

Er is een oord in Kenia waar het wegennet oogt als een tapijt, de straten zijn aangeveegd en waar industriële kathedralen verrijzen. Dat Eldorado heet Eldoret en het ligt in het stamgebied van de Kalenjin, het volk van president Daniel arap Moi.

ELDORET, 23 AUG. Eldoret in West-Kenia is een 'boom town'. Zo zou ontwikkeling in Kenia er uit moeten zien. Maar Eldoret vormt een uitzondering. Geholpen door een efficiënte infrastructuur trekt de stad op het vruchtbare Uasin Gishu-plateau industrieën aan. De bevolking groeide in enkele jaren van 45 duizend naar 320 duizend inwoners. Waar elders in het land de wegen vol met gaten zitten en duizenden straatkinderen leven tussen rottend afval in de steden, heeft Eldoret een wegennet als een tapijt en oogt de stad vriendelijk met bloemen en aangeveegde straten. Waarom onderscheidt Eldoret zich van de rest van Kenia, waar het verval heeft ingezet? President Daniël arap Moi en zijn Kalenjinstam zijn afkomstig uit dit gebied.

“We genieten hier politieke voorkeur”, zegt de directeur van een groot bedrijf in Eldoret. “Overal in het land ondervinden industriële bedrijven aanzienlijke schade als gevolg van onregelmatige stroomvoorziening, gebrek aan water en slechte wegen. Zo niet in Eldoret. Wij zakenlui vragen de regering om goede voorzieningen en het gebeurt.” Op de nog gloednieuwe universiteit in het groen buiten Eldoret heerst een al even optimistische stemming. “Ja, wij krijgen meer steun”, zegt een professor in de Margaret Thatcher bibliotheek van de universiteit. “We zijn de enige universiteit van het land die goed functioneert.”

De Moi Polytechnische school, de Moi meisjesschool, de Moi lerarenopleiding, de Moi kazerne - de lijst van instellingen die in hun naam de inspanningen van de president bejubelen om het gebied te ontwikkelen, is lang. Mois familie bezit naar verluidt grote lappen grond in de wijde omgeving. Naar Mois afgelegen huis in Karbanet loopt een snelweg.

Toen Afrikaner en Britse boeren in 1910 Eldoret stichtten, was het plateau een ruw gebied met wilde dieren. De Kalenjin waren nomaden. Het gebied behoort nu tot de meer ontwikkelde streken van Kenia. Evenals dit tot 1978 het geval was met het gebied van de Kikuyu, de stam van Kenia's eerste president Kenyatta, profiteert het woongebied van de Kalenjin nu van patronage onder Mois regime. In en rond Eldoret valt geen slecht woord over Moi te horen.

Een eenzame giraffe doolt over de grote vlakte rond de munitiefabriek iets buiten Eldoret. Het is verboden zich bij dit complex op te houden zonder speciale toestemming. Onder mysterieuze omstandigheden bouwde het Belgische bedrijf Fabrique Nationale de Hestal voor 80 miljoen dollar deze binnenkort te openen wapenindustrie. Niemand weet wie de eigenaren en wie de geldschieters van het project zijn.

Een al evenzeer door geheimzinnigheid omgeven onderneming betreft de voor 70 miljoen dollar gebouwde internationale luchthaven. Het parlement in de hoofdstad Nairobi noch Westerse donoren waren ingelicht over de bouw en kosten. “Een witte olifant”, oordeelt een zakenman in Eldoret. “Een internationale luchthaven heeft geen prioriteit hier. Evenals bij de bouw van de munitiefabriek speelden politieke motieven een hoofdrol.”

Tankauto's staan klaar om de vliegtuigen bij te vullen, de brandweer kan uitrukken en de belastingvrije winkels zijn gevuld met drank en rookgerij. Alles is in gereedheid op de spiksplinternieuwe luchthaven bij Eldoret. Waar het aan ontbreekt, zijn vliegtuigen. “Geen enkele luchtvaartmaatschappij wil op Eldoret vliegen, zelfs de nationale trots Kenya Airways niet”, aldus een goedingelichte bron. “Er zijn voor zowel passagiers- als vrachtvervoer te weinig mogelijkheden. De miljoenen dollars voor de aanleg waren beter besteed als ze waren geïnvesteerd in het landelijke wegennet.”

In Kenia's politieke systeem draait het om stammen en regio's. Onder president Kenyatta profiteerden de Kikuyu overmatig, onder Moi de Kalenjin. Deze voorkeursbehandeling schokt vermoedelijk weinig Kenianen. Wat de politiek nu bezig houdt, is welke stam gaat profiteren onder een nieuwe president. Kalenjin maken zich zorgen over het naderende einde van het regime van hun 73-jarige president. Moi mag volgens de grondwet nog één ambtstermijn regeren. “Vooral de rijken in en rond Eldoret vrezen voor hun positie zonder patronage van Moi”, aldus een handelaar.

De Kalenjin vormen een kleine minderheid in Kenia en Moi formeerde daarom een coalitie met andere kleinere tribale groepen als de Masai, Samburu, Pokot en Turkana, als tegenwicht voor de twee grotere stammen, de Kikuyu en Luo. De Kikuyu en Luo stemden in 1992 massaal voor oppositiepartijen.

Inspelend op de vrees voor overheersing onder kleinere stammen, propageerden invloedrijke politici rond Moi de laatste jaren een oud ideaal van tribale autonomie. Ze willen de invoering van 'majimboïsm', een soort tribaal federalisme. Nauwelijks gehinderd door de autoriteiten hitsen ze stamgenoten in hun geboortestreek op om buitenstaanders - lees: Kenianen uit andere delen van het land - te verdrijven. In het dichtbevolkte Kenia leven de tribale groepen al lang niet meer strict gescheiden en vooral veel Kikuyu hebben zich over het hele land gevestigd. In de provincie Rift Valley, waarin Eldoret ligt, vielen bij 'tribale botsingen', zoals de conflicten in het politieke jargon gingen heten, in 1992 ruim tweeduizend doden en raakte een kwart miljoen plattelandsbewoners ontheemd. De strijd begon nadat Kalenjin milities begonnen waren Kikuyu-boeren te verdrijven.

De katholieke bisschop Cornelius arap Korir van Eldoret stond de slachtoffers van de 'tribale botsingen' in de Rift Valley bij. Hij heeft zojuist per telefoon gesproken met bisschop Njenga van de havenstad Mombasa, waar ruim een week geleden milities van kustbewoners Kenianen uit het binnenland gingen terroriseren. “Njenga zegt dat het in Mombasa ook zogenaamde tribale botsingen zijn”, aldus Korir. “Zo begonnen de veel grotere gewelddadigheden in de Rift Valley in 1992. Plaatselijke politici zaaien haat onder de bewoners en organiseren knokploegen. De slachtoffers zijn meestal de stammen van de oppositie. Dit soort gewelddadigheden zijn politiek geïnspireerd.”

Invloedrijke politici rond Moi werken al maanden discreet aan een nieuwe politieke alliantie om de belangen van de Kalenjin in een post-Moi tijdperk te kunnen handhaven. Daarvoor zijn vorig jaar gesprekken geopend tussen Kalenjin en een exclusief groepje Kikuyu-zakenbaronnen. Als dit niet lukt, beschikt Eldoret met zijn eigen internationale luchthaven, wapenfabriek, goede infrastructuur en industrie over een goede uitgangspositie als het tribale federalisme zou worden ingevoerd.

Wie de geldschieters zijn, weet niemand

Kenia's politieke systeem draait om stammen en regio's

    • Koert Lindijer