Hollands Dagboek

Tanja Kakebeeke (38), afgestudeerd in de bewegingswetenschappen in Amsterdam, werkt sinds twee jaar aan een promotie-onderzoek bij het Institut für Fysiologie in het Zwitserse Fribourg. De afgelopen week ging zij voor de dertiende maal naar Moskou, deze keer om gegevens te verzamelen over de manier waarop de spieren zich weer aan de zwaartekracht aanpassen na een periode van gewichtloosheid. Haar proefpersoon: Vasili Tsiblijev, de bepaald niet zorgeloze commandant van het ruimtestation Mir.

Woensdag 13 augustus

Mijn Hollands Dagboek begint om zes uur 's ochtends in Fribourg, Zwitserland, met een 'Bonjour Tanja et bon voyage' van de huisbaas. Van deze speciale wekdienst maak ik alleen gebruik als ik met het vliegtuig naar Rusland moet. Zo ben ik er zeker van dat ik de trein naar Zürich Kloten (vliegveld) haal en slaap ik iets rustiger. Slapen doe ik sowieso nauwelijks in de nacht voor Rusland. Ik ben altijd bang dat ik iets heel essentieels vergeten ben, zodat ons hele experiment mislukt.

In bed ga ik in gedachten alle apparatuur nog een keertje door en dat werkt niet echt slaapverwekkend. In mijn handbagage zeventien kilo apparatuur (twee reserve-harddisks, computer, een cd-lezer en een cd-laser) die ik door de douane moet zien te krijgen. Als dat maar goed gaat allemaal.

Met Monica (de laborante) voer ik het experiment uit en haar tref ik op het station van Fribourg aan. We zijn heel benieuwd naar Vasili Tsiblijev, 'onze kosmonaut'. Hoe is hij te pas? Kunnen we hem testen op dag één na de landing en: vinden we zijn reflexen nog?

In het kader van mijn promotie-onderzoek bestudeer ik de prikkelbaarheid van het ruggenmerg en de activering van spierweefsel bij astro- en kosmonauten, die lang in de ruimte waren en bij mannen die vier maanden in bed hebben gelegen. Reeds drie astronauten en dertien 'bedjongens' hebben we getest. Vasili was een half jaar weg, dat is lang, en daarom is hij voor ons zeer interessant.

Op het vliegveld Sjeremetjevo stond Slava, de Euromir-chauffeur, en die transporteerde ons naar Star City. Star City ligt in the middle of nowhere, ergens 40 kilometer ten noordoosten van Moskou. Slava brengt ons naar het Profylactorium, met op de tweede etage het 'Euromir Project Office', op de eerste de NASA en de astronautensuites op de begane grond. Wij slapen op de tweede etage waar ook nog enige slaapkamers zijn voor niet-astronauten. De begane grond wordt vanaf die dag afgesloten, omdat daar de astronauten in quarantaine gaan.

Donderdag

Vandaag al onze apparatuur aangesloten en getest in de 'medical building' van Star City. In dit gebouwencomplex - waar je zonder schriftelijke uitnodiging echt niet inkomt - staan ook een replica van de Mir, een centrifuge en een waterbassin. Hier wordt door alle astro- en kosmonauten ijverig geoefend. Ook door ons.

Monica oefende ons experiment op mij en dat ging niet echt geweldig. Eerst deed een kanaal van de krachtmeting van de voeten het niet en daarna bleken mijn reflexen onvindbaar. Hopelijk liggen die van Vasili wat meer aan de oppervlakte. Eten kochten we in de plaatselijke winkel; we aten bananen met brood en Gouda-kaas. Gouda-kaas is goedkoper in Rusland dan in Gouda, waar ik vandaan kom.

Om 15.00 uur was de landing in Bajkonoer, waarvan wij om 17.00 uur de beelden op onze kamer zagen. Vasili zag er goed uit. Tegen het eind van de middag druppelden andere onderzoeksgroepen binnen in Star City. Vele bekende gezichten, de Italianen, de Duitsers, en steeds dezelfde vraag: “Wanneer test jij?” “Ik heb R 1, 3 en 7”. Met alle onderzoekers en nog veel Russische soldaten vertrokken wij om 21.00 uur naar het militaire vliegveld in de buurt van Star City.

De terugkerende kosmonauten worden altijd meteen van Bajkonoer naar Star City gevlogen: hier heeft dan de medische controle plaats en alle experimenten. Een konvooi van bussen met voorop een auto met blauw licht (en achteraan een ziekenauto) hield het lokale verkeer enigszins op. Wij zaten in de bus met mevrouw Lazoetkin en Tsjiblijev. Beiden volgens mij hypernerveus. Om een uur of tien kwam het vliegtuig uit Bajkonoer aan, de jongens straalden gewoon. Ze werden meteen met hun families in een bus afgevoerd. Wij vertrokken vlak daarna en gingen - tot op het bot verkleumd - meteen naar bed. Het is hier al herfst.

Vrijdag

In principe hadden we vandaag onze eerste testdag. Gezien de zeer late aankomst van de kosmonauten gisteren, is de hele testerij een dag verschoven. Dat neemt niet weg dat alle onderzoeksgroepen in de startblokken staan en iedereen ging in de 'medical building' zijn apparatuur testen. Bij ons ging er een voorversterker kapot. Gelukkig gebeurde dat vandaag.

De Duits/Russische groep vroeg mij of ik bij hen kosmonaut wilde spelen zodat zij alles nog een keer konden nalopen. Hart- en longfunctie werden onderzocht. Voor het avondeten de jobstijding: “Vasili mag zaterdag en zondag niet getest worden.” Verschrikkelijk chagrijnig gaan we naar het enige restaurant in Star City waar we precies dezelfde maaltijd voorgeschoteld krijgen als gisteren. Onwijs vies. Vanaf morgen: brooddieet.

Zaterdag

Om 12 uur was er een persconferentie in het Joeri-Gagarinmuseum. De kosmonauten werden aan de pers voorgesteld en de Washington Post bijvoorbeeld wilde het volgende weten: “Wie trok er nou eigenlijk aan die kabel zodat de Mir onbestuurbaar werd?” Daarop kregen we geen antwoord. Het was allemaal in het Russisch; ik begreep weinig tot niets.

Ook op de persconferentie aanwezig was Andrej Filippov, een van de jongens van de 'bedrest-study'. Andrej was journalist die 'van binnenuit' wilde beschrijven hoe het is om vier maanden onafgebroken in bed te liggen. Ik ken hem alleen in lig. Hij bleek ook te kunnen lopen en het ging een stukje beter met hem. Hij was gepromoveerd naar een betere krant en naar de tv. Waar een 'bedrest-study' al niet goed voor is.

Zondag

Eerst uitgeslapen en daarna met een minibusje van Star City naar Moskou gegaan. Bij het metrostation Sjtsjolkovskaja hebben we eten ingekocht en ik nog een extra trui omdat het hier nu echt te koud is (tien graden) voor mijn luchtige zomerkleertjes. Bij Sjtsjolkovskaja verandert er constant wat. Er zijn iedere keer weer heel andere winkels, allemaal in houten barakken. Op zondag is alles open en loopt volgens mij heel Moskou te winkelen. Niet veranderd waren de jongens zonder benen (ex-Tsjetsjenië-strijders, volgens de Russen) die bij de metro's zitten te bedelen en de oude vrouwtjes die proberen plastic zakken te verkopen.

's Avonds gehoord dat er boven in de Mir problemen waren met het aandokken van de Progress-capsule. Wat zal Vasili blij zijn dat hij terug is.

Maandag

Klokslag 10 uur stond Vasili bij ons in de kamer. We kregen meteen te horen dat we maar een uur zouden krijgen en niet anderhalf, zoals op het programma stond. Gelukkig wordt Monica nooit nerveus. Vasili's benen waren ingesnoerd. We hadden al vijf minuten werk om hem alleen maar uit te kleden. Ik mocht hem niet scheren zodat de elektroden slecht plakten. Eindelijk hadden we hem in de stoel en kon het experiment beginnen. Het vinden van zijn reflexen was uiterst moeizaam. We hadden er lang voor nodig en ook veel milli-ampères. Na vijftig minuten zat de toekijkende arts al op zijn horloge te kijken en na een uur moesten we er echt mee ophouden. We waren net klaar. Vasili had vandaag zeventien experimenten. Daarom moesten ze inderdaad het programma strak aanhouden. Vasili werd min of meer door het gebouw gejaagd.

Wij hadden het na het experiment rustiger. Guglielmo, de Italiaanse professor die hier ook onderzoek doet, werd vandaag 50. Zijn assistente organiseerde voor hem een spaghetti-avond en wij hielpen mee met koken en inkopen doen. Aangezien Monica en ik ook nog jarig zijn deze week had ik alvast wat slingers etcetera meegenomen. Die hadden we allemaal opgehangen op een kamer in het Profylactorium en het werd een gezellige avond.

Dinsdag

De gegevens van gisteren zitten uitwerken. Ze zien er prachtig uit. Het programma dat de data opneemt, heeft zijn werk gedaan. Het uitwerkprogramma heeft echter kuren.

Ook onze voorversterkers allemaal gerepareerd, op dit gebouw schijnt 50 Hz te staan. Wanneer je niet geaard bent en je raakt deze apparaten aan, gaan ze acuut stuk. Ze gaan helaas ook kapot als ze zomaar staan.

Het is onzeker wanneer we Vasili weer kunnen testen. Op vrijdag moeten we terug en wanneer wij weer aan de beurt zijn weet niemand. Ergens op een schema staan wij voor zaterdagochtend, maar dat schema schijnt verouderd te zijn. Direct met de planners kunnen we echter niet praten en het blijft dus afwachten en theedrinken. Niet echt een hobby van mij.

Ik zou hier niet kunnen leven, mijn geduld wordt nu al op de proef gesteld en dan om zoiets onbenulligs eigenlijk. Ik ben geloof ik wat verwesterd. In elk geval op het werk heb ik het gevoel dat ik de dingen onder controle heb. Voor mijn Russische collega's zoals Irina en Dimitri, die hier proberen te promoveren, is de werksituatie heel anders. Zij zijn eerder twee kleine radertjes in een heel grote machine. Ze nemen het allemaal wat gelatener en raken absoluut niet in paniek als de afspraken een dag verzet worden. Ik sla dan volledig op tilt.

Woensdag 20 augustus

Vandaag word ik 38. Van Monica kreeg ik 200 gram in plastic folie verpakte zalm. Dat had ze hier in Star City op de kop weten te tikken. De Italianen hebben voor me gezongen. Van Sigmund (Jähn, de eerste Duitse kosmonaut, Weltraumpionier; hij is hier de grote organisator, spreekt Russisch, Duits en Engels en is onder andere ook onze intermediair bij de Russen) kreeg ik een bos rozen en mijn ouders belden op vanuit Gouda. Of alles goed ging met me. Ja pa. En of het goed ging met de kosmonauten?

De enige die hier doodnerveus is, ben ik waarschijnlijk omdat ik onder andere op deze gegevens moet promoveren. Als ik daar te veel aan denk, vind ik geen enkele reflex meer.

Overdag zitten werken en de volgende testdatum bepaald. 's Avonds kwamen alle onderzoekers naar onze kamer met wijn en chocolade en hebben we met twaalf man naar een video gekeken over de Mir. Deze video was van de ESA (European Space Agency) die de vorige Mir-missie had georganiseerd. Aangezien wij daar ook aan meededen, was het voor ons heel interessant. Voor het naar bed gaan de slingers van Guglielmo opgehangen voor Monica. Zij is namelijk morgen jarig. Het is wel een toeval. We zitten hier met twaalf buitenlanders en drie daarvan zijn deze week jarig.