Gecompliceerd gevecht om vaste prijs van boeken

AMSTERDAM, 23 AUG. Wat is een boek? Deze fundamentele vraag kwam gisteren in Amsterdam aan de orde bij een kort geding van de boekhandelaren tegen de Free Record Shop met als inzet het voortbestaan van de vaste boekenprijs. De advocaat van de boekhandelaren, verenigd in de Koninklijke Vereeniging ter bevordering van de belangen des Boekhandels (KVB) gaf een definitie: “Een boek is een aantal bladen papier, bij elkaar genaaid, waar letters op staan.”

De zitting gisteren had een lange voorgeschiedenis. De KVB begon de procedure tegen de Free Record Shop in december 1995, toen de cd-keten probeerde boeken van onder anderen Emile Ratelband en Youp van 't Hek onder de vastgestelde prijs te verkopen. Volgens de cd-keten is het stelsel waarbij uitgevers de prijs van het boek van bovenaf bepalen, in strijd met het Europese mededingingsrecht. De KVB echter meent dat de actie van Free Record in strijd is met het Reglement Handelsverkeer van Boeken. De president van de Amsterdamse rechtbank mr. R. Gisolf verbood eind 1995 in een tussenvonnis deze actie, maar gaf nog geen definitief oordeel. Hij wilde eerst een advies van het Europese Hof van Justitie. Die oordeelde dit jaar dat het reglement geldig is indien het niet is 'verzwaard' sinds 1962. Of er sprake is van zo'n verzwaring moet de Amsterdamse rechter nu bepalen. Mocht de Free Record Shop de zaak winnen, dan kan dat het einde betekenen van de vaste boekenprijs in Nederland.

De advocaat van de Free Record, mr. Th. J. Bousie, betoogde dat het reglement sinds 1962 op ten minste negen punten is verzwaard. Zo is de definitie van wat moet worden verstaan onder een boek volgens hem uitgebreid. Losbladige uitgaven, werkboeken, stripboeken werden in 1962 niet genoemd in het reglement, en nu wel. Ook het 'platte prentenboek' is daar nu expliciet in opgenomen en boetes voor verkopers en uitgevers die zich niet aan de regels houden zijn in de loop der tijd aanzienlijk verhoogd. Belangrijk vond Bousie vooral de wijziging uit 1990 die betrekking heeft op de verkoop van buitenlandse boeken. De prijs van buitenlandse boeken is de prijs die door de buitenlandse uitgever is vastgesteld, stond in 1962 in het reglement. In 1990 is daar van gemaakt 'vastgesteld of geadviseerd'.

Volgens de advocaat van de KVB, mr. Th.R. Bremer, leidden de wijzigingen in het reglement, zoals nieuwe definities, hoogstens tot versoepelingen en in geen geval tot verzwaringen. “De vraag is of er in economisch opzicht iets is veranderd. Dat is niet het geval.” Hij wees erop dat boekhandelaren ook vóór 1990 bij het bepalen van de verkoopprijs van boeken uit bijvoorbeeld Zweden en Amerika - twee landen die geen vaste boekenprijs kennen - de adviesprijs al als basis namen. “De praktijk is dus niet veranderd.”

Rechtbankpresident Gisolf zei dat hij die redenering niet had begrepen: “De juridische geldigheid beperkt zich toch tot wat je geschreven hebt? Als je altijd iets hebt gedaan wat niet mag, dan betekent dat toch niet dat je dat achteraf mag witten?” De advocaat van de KVB verweerde zich daartegen door te zeggen dat met de woorden 'vastgesteld door de uitgever', in het reglement van de 1962, ook toen al adviesprijzen werden bedoeld. De toevoeging van het woord 'geadviseerd' was volgens hem 'een redactionele verduidelijking'.

Indien de president ervan overtuigd is dat het reglement verzwaard is dan kan hij twee dingen doen: het hele reglement ongeldig verklaren of alleen de verzwaringen, voor zover die er in deze zaak toe doen. De advocaat van de Free Record Shop stuurde aan op het eerste. Hij betoogde dat de vaste prijs voor buitenlandse boeken, op welk onderdeel volgens hem de belangrijkste wijziging is aangebracht, een essentiële bouwsteen is van het boekenkartel.

Hoe gecompliceerd het juridische gevecht is, bleek nog eens uit de laatste woorden van de president: “Het kan zijn dat ik in vijf minuten het licht zie, maar het is ook mogelijk dat ik hier nog een maand over moet tobben. Ik streef ernaar op 4 september uitspraak te doen, maar alleen op voorwaarde dat ik dan uitgedacht ben.”