'Dit heeft veel weg van een mop'

Van Mierlo blijkt vorige maand de arrestatie van Desi Bouterse te hebben verhinderd. Surinaamse politici zijn verbaasd, kribbig of lachen erom: 'Ik weet niet wat hem heeft bewogen.'

PARAMARIBO, 22 AUG. Huilend van het lachen houdt Frank Playfair zich vast aan het hek van de Nationale Assemblee. “Je kunt het niet verzinnen!”, snikt de Surinaamse parlementariër die een oppositionele eenmansfractie vormt, als hij hoort hoe de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Van Mierlo zijn collega van Justitie, Sorgdrager, vorige maand heeft verhinderd de van drugssmokkel verdachte Surinaamse ex-legerleider Desi Bouterse aan te houden in Brazilië.

Het heeft inderdaad veel van een klucht. Woensdagnacht legden Nederland en Suriname in Rio hun brouille over het internationale arrestatiebevel tegen Bouterse bij, met het argument dat het geen kwestie was van 'Nederland tegen Suriname', maar een zaak van het Nederlandse openbaar ministerie tegen één Surinamer. “De Nederlandse regering is van oordeel dat de rechtsgang ongehinderd door politieke inmenging zijn loop moet hebben”, verzekerde Van Mierlo nog in de nota die hij gisteren aan de Surinaamse regering liet overhandigen. Maar nog dezelfde dag bleek dat juist een Nederlandse politieke interventie op 18 juli een spaak in het wiel van justitie heeft gestoken.

Playfair kan erom lachen. Andere politici uit het hele Surinaamse spectrum reageren voorzichtig, kribbig, verbaasd of somber. Surinamers vinden Van Mierlo over het algemeen sympathiek, maar zijn manoeuvre heeft in hun ogen niet bijgedragen aan de geloofwaardigheid van het Nederlandse Suriname-beleid.

“Ik ken hem goed, maar ik weet niet wat Van Mierlo heeft bewogen”, zegt de bejaarde Jaggernath Lachmon, voorzitter van de oppositionele VHP. “In het licht van wat zich in Rio heeft afgespeeld, heeft dit veel van een mop weg”, zegt mr. R.W. van Ritter, een kritisch lid van de door Bouterse geleide regeringspartij NDP. “Laten we eerst afwachten hoe de Nederlandse politiek Van Mierlo beoordeelt”, zegt Odmar Rodgers, lid van de oppositionele NPS van oud-president Ronald Venetiaan. “Maar ik denk wel dat hij een probleem heeft.” En fractievoorzitter Tewarie van de regeringspartij BVD, benadrukt bezorgd dat hij ondanks het tumult “toch vooral de banden met het ex-Moederland wil behouden”.

Wat die banden betekenen, was iets eerder op de dag te zien in een monumentaal hardhouten huis naast het met Nederlands geld gerestaureerde Fort Zeelandia. Daar, op de plek waar Paramaribo vanaf 1613 ontstond, vijfentwintig meter van de plaats waar het regime-Bouterse in 1982 vijftien politieke tegenstanders vermoordde, en waar aapjes al honderden jaren door de grijsgroene bladeren van de manja-bomen ravotten, hield minister Tjan Gobardhan van Onderwijs en Volksontwikkeling gisteren de door Nederlanders geleide stichting 'Gebouwd erfgoed' ten doop. Die gaat zich er voor inspannen het centrum van Paramaribo in de werelderfgoedlijst van de Unesco te laten opnemen om zo voor restauratiesubsidies uit de hele wereld in aanmerking te komen. Een gerestaureerd Paramaribo jaagt door toenemend toerisme de noodlijdende Surinaamse economie aan, redeneren beide landen.

“Ze kunnen het nog niet helemaal alleen”, zegt stichtingsdirecteur Peter van Dun mild, die namens de Rijksdienst voor de Monumentenzorg een jaar in Paramaribo is gedetacheerd. Het Unesco-keurmerk komt niet zomaar: Suriname, geen uitblinker in discipline, moet er precieze dossiers voor aanleggen.

Pagina 3: Iets van de kou lijkt na 'Rio' uit de lucht

Het is maar één van de projecten waarmee Nederland de ontwikkeling van het sinds 1975 onafhankelijke Suriname het afgelopen jaar steunde. Samen kosten die echter 160 miljoen gulden, nog steeds eenvijfde van de totale begroting. Anders gezegd: van elke vijf gulden die de regering-Wijdenbosch uitgeeft is er één van de Nederlandse belastingbetaler. Radicale politici uit Bouterse's NDP hebben de afgelopen weken gesuggereerd de banden met Nederland wegens de nakende rechtszaak tegen hun mentor maar helemaal door te snijden, de coalitie-genoten denken daar anders over. “Het is een goed moment om dit project te presenteren dat wij samen hebben opgebracht, en wij zijn dankbaar voor de Nederlandse hulp”, zegt minister Gobardhan (BVD) desgevraagd. “Op het brede vlak zijn onze relaties juist erg goed.”

Niet voor niets dreigden Gobardhan's partij en de andere coalitiegenoten hun regeringspartner, de NDP van voorzitter Bouterse en president Wijdenbosch, juist deze week met een crisis over de overheidsuitgaven. Volgens Wijdenbosch moeten die toenemen om “het volk te helpen”. Volgens de anderen moeten ze drastisch worden teruggeschroefd om de economie te redden. Een land dat afstevent op een economische ramp kan zich niet permitteren eenvijfde van de begroting mis te lopen wegens een escalerende ruzie om een strafzaak tegen een burger die niet eens een openbaar ambt bekleedt, hebben zij de NDP duidelijk gemaakt.

President Wijdenbosch heeft in Rio niet voor elkaar gekregen dat Nederland Bouterse afvoert van de Interpol-signaleringslijst, zoals hij daarvoor had geëist, omdat de zaak al te lang geleden zou zijn én omdat Nederland de 'fundamentele rechten' van Bouterse zou hebben geschonden.

Wijdenbosch, die bij zijn terugkeer in Paramaribo gisteren nadrukkelijk de pers schuwde, moet dus de komende dagen in een spagaat. Kan hij zijn partij uitleggen dat hij voorzitter Bouterse in Rio niet heeft laten vallen, maar zonder op die manier een breuk te forceren binnen zijn coalitiegenoten? Zijn beschermheer of zijn regering - dat is Wijdenbosch' dilemma de komende dagen.

Iets van de kou is na 'Rio' misschien uit de lucht. Veel Surinamers beschouwen Van Mierlo's reis naar hun kant van de Atlantische Oceaan als een letterlijke tegemoetkoming. Bovendien wekt Bouterse's besluit om een Nederlandse advocaat in de arm te nemen bij velen de indruk dat hij de zaak tegen hem eindelijk serieus neemt. Sommigen, zoals het oppositionele parlementslid Winston Jessurun, denken zelfs dat “Bouterse's rol nu is uitgespeeld”. “Hij kan natuurlijk zelf het beste inschatten hoe serieus die zaak tegen hem is”, zei Jessurun eerder deze week tegenover deze krant. “Maar een verdachte zijn in vier cocaïnetransporten van meer dan 200 kilo waarbij vijftien getuigen een bezwarende verklaring hebben afgelegd, dat is niet niets. Wijdenbosch zal hem duidelijk moeten maken dat hij zich het beste van het politieke toneel kan terugtrekken om zich aan zijn verdediging te wijden.”

Wat het werkelijke effect van Van Mierlo's interventie van 18 juli is op het politieke krachtenveld van Suriname, is nog onduidelijk. Gematigde Surinamers, die de silent majority uitmaken, de oppositiepartijen én die partijen binnen de regeringscoalitie die de Nederlandse visie hebben verdedigd dat de kwestie Bouterse justitieel is en niet politiek, lijken een dag later tegenover hun tegenstanders in hun hemd te staan. Bouterse's felste vijanden, die hem het liefst zo snel mogelijk achter de tralies zien, knarsetanden om de gemiste kans hem te arresteren.

Bouterse's vrienden lachen misschien in hun vuistje, maar misschien ook vrezen zij dat Buitenlandse Zaken bij Bouterse's volgende reis níet intervenieert. En degenen ten slotte die Bouterse niet moeten, maar toch hun eigen Surinaamse weg willen gaan hebben ook een veer moeten laten. “Ik geloof niet in een gerechtelijke dwaling”, zegt NPS-parlementariër Rodgers. “Als Bouterse wordt veroordeeld, zal hij voor de consequenties moeten instaan. Maar de manier waarop dit is aangepakt, wekt in de verste verte niet de indruk dat wij dit zo eerlijk mogelijk doen.”

En als Frank Playfair is uitgelachen, zegt hij ernstig: “Ik denk dat Van Mierlo Suriname waarschijnlijk goed heeft ingeschat. Want wat zou Bouterse's arrestatie op dat moment hier een toestand hebben gegeven.”