Vakbond krijgt greep op automatiseringswereld

De vakbondsleden stemden begin deze week in met een CAO voor Roccade. Om voet aan de grond te krijgen in de automatiseringsbranche moesten de bonden daarbij genoegen nemen met een belangrijke rol voor de ondernemingsraad.

ROTTERDAM, 21 AUG. Stukje bij beetje krijgen de vakbonden greep op het snelle automatiseringswereldje. Deze week boekten ze een flinke overwinning: automatiseringsconcern Roccade, met circa 4000 werknemers, krijgt met terugwerkende kracht tot 1 mei 1997 een ondernemings-CAO. Maar het is wel een CAO waarin de ondernemingsraden een dikke vinger in de pap krijgen.

De directie van Roccade is tevreden dat er nu een CAO is: “We hebben nu de mogelijkheid om arbeidsvoorwaarden binnen en buiten het bedrijf beter te vergelijken”, zegt directeur personeelszaken drs. G.H.M. van Beek. Die vergelijking noemt hij om twee redenen nodig: om het kostenniveau ten opzichte van de markt in de gaten te kunnen houden èn om te weten of je als automatiseringsbedrijf genoeg in huis hebt om de juiste mensen aan te trekken. “In de huidige gespannen markt ligt het accent meer op de mensen dan op de kosten.”

Tussen automatiseringsbranche en vakbonden is in het verleden weinig liefde verloren gegaan. De tienduizenden (overwegend) jonge werknemers die de afgelopen vijftien jaar een baan hebben gevonden als computerverkoper, softwareprogrammeur of IT-consultant staan over het algemeen niet te trappelen om zich bij een vakbond aan te sluiten. De meeste automatiseerders zijn goed opgeleid en voelen zich mondig genoeg om zelf met de werkgever te onderhandelen over hogere salarissen of een auto van de zaak. Wanneer het gaat om regelingen die het hele bedrijf betreffen, zoals een aanvullend pensioen, kan de ondernemingsraad de belangen van de werknemers in hun ogen net zo goed verdedigen als de vakbeweging.

Pogingen van de vakbonden om in de snelgroeiende automatiseringsbranche voet aan de grond te krijgen leverden de afgelopen jaren weinig resultaat op. Besprekingen over een CAO voor de hele bedrijfstak leidden vorig jaar tot zo'n mager akkoord dat de FNV Dienstenbond en de VHP besloten af te zien van ondertekening. De sindsdien door deze bonden ingezette strategie om per onderneming tot CAO-afspraken te komen lijkt verrassend genoeg wel succesvol: zo slaagden de bonden er de afgelopen maanden in om bij Debis IT, bij Getronics en nu bij Roccade CAO's af te sluiten. Pikant detail is dat de eerste twee bedrijven op de shortlist staan om Roccade van de overheid te kopen.

Roccade-directeur Van Beek zou het verstandig vinden als ook andere bedrijven in de branche tot CAO-afspraken zouden kunnen komen: “Het is tijd dat de automatiseringsbranche ook op het gebied van arbeidsvoorwaarden volwassen wordt. Dat er ruimte komt voor meer stabiele verhoudingen, zonder de flexibiliteit te verliezen.”

Bij Roccade Informatica Groep stonden de werknemers begin dit jaar niet te springen bij de gedachte dat de vakbonden over de vloer zouden komen om te praten over een CAO voor alle Roccade-werkmaatschappijen. Vooral bij bedrijven als Pink Elephant (met 1100 werknemers een belangrijke poot onder Roccade) was het verzet groot. De werknemers waren bang dat een CAO het eigen personeelsbeleid zou beperken. Van de vakbonden werd weinig goeds verwacht: “Wat hebben die hier nou te zoeken, er is bij ons toch niemand lid van een vakbond”, mopperden veel werknemers. Binnen Roccade is 15 tot 20 procent van het personeel bij een bond aangesloten, bij sommige werkmaatschappen ligt dat percentage maar iets boven de nul.

Voor de vakbonden was het lastig manoeuvreren. Want ook bij de werkmaatschappijen waar wèl een CAO gold was veel gemor te horen over de plannen voor een ondernemings-CAO. Deze werknemers, veelal bij Roccade gekomen in de tijd dat het nog een echt overheidsbedrijf was, waren bang dat zij hun huidige arbeidsvoorwaarden kwijt zouden raken. “Eigenlijk was iedereen in het begin tegen ons”, lacht VHP-onderhandelaar Jeroen Sparla. “De 'angry young men' zagen niets in een CAO, maar de werknemers die zich eigenlijk nog ambtenaar voelden ook niet.”

De ondernemingsleiding van Roccade zag wel mogelijkheden in één CAO voor alle werknemers. De afgelopen jaren bestond bij dit bedrijf namelijk de vreemde situatie dat bij enkele werkmaatschappijen CAO-afspraken golden, en bij andere niet. Roccade, voortgekomen uit het Rijks Computer Centrum (RCC), heeft de afgelopen jaren veel bedrijven en bedrijfjes in de automatiseringssector gekocht. Voor RCC (circa 1000 werknemers) geldt een CAO, voor de meeste aankopen niet. Roccade, nog volledig in overheidshanden maar op de nominatie voor verkoop, is druk bezig met het verbeteren van de integratie tussen de verschillende werkmaatschappijen. Een eenduidig arbeidsvoorwaardenbeleid kan die ontwikkeling versnellen, omdat het dan aanzienlijk gemakkelijker wordt werknemers over te plaatsen.

Tegenover het voordeel van uniformiteit wierpen de ondernemingsraden het argument op dat de situatie in de werkmaatschappijen sterk uiteenloopt. Bij de ene zijn misschien honderd hoogopgeleide programmeurs in dienst, bij de andere staan duizend medewerkers op de loonlijst, van wie een aanzienlijk deel meer routinematig automatiseringswerk doet. De oplossing bleek te liggen in de zogeheten 'raam-CAO'. Bij dit soort contracten, ook toegepast in onder andere de grafische industrie, wordt eerst een globaal raamwerk van afspraken opgesteld. Binnen dat kader kunnen bedrijven of bedrijfsonderdelen eigen afspraken maken. Bijvoorbeeld: in de raam-CAO voor een bedrijfstak kan worden afgesproken dat variabele beloning mogelijk is, waarna ieder bedrijf kan bepalen of zo'n beloningsvorm voor zichzelf bruikbaar is. Het grootste voordeel van deze constructie is dat daarmee veel ruimte wordt geschapen voor flexibele invulling van arbeidsvoorwaarden. Nadeel, zo mopperen verschillende werkgevers, is dat er eigenlijk twee keer moet worden onderhandeld. Bij Roccade kent men binnenkort de Bravo (de Basis Roccade ArbeidsVoorwaarden Overeenkomst) en de Davo (de Deel Arbeidsvoorwaarden Overeenkomst). Over de Bravo wordt onderhandeld tussen de concerndirectie van Roccade en de betrokken vakbonden (Dienstenbonden FNV en CNV en de VHP), de Davo wordt ingevuld op het niveau van de werkmaatschappij. De bedoeling is dat iedere werkmaatschappij haar eigen arbeidsvoorwaardelijke regelingen blijft vaststellen: in de Bravo worden alleen algemene rekeneenheden opgenomen voor salaris en arbeidsduur, waardoor het mogelijk wordt de verschillende pakketten te herrekenen om ze met elkaar te kunnen vergelijken. Wat de Roccade-CAO vooral bijzonder maakt is de grote rol die de ondernemingsraden is toebedeeld. Bij sommige Roccade-werkmaatschappijen onderhandelt de bedrijfsdirectie straks met de vakbonden, bij andere fungeert de ondernemingsraad als enige gesprekspartner. Het is voor het eerst dat ondernemingsraden en vakbonden zo gelijkop gaan in het CAO-traject.

Roccade-directeur Van Beek is niet bang voor conflicten tussen werkmaatschappijen waar de ondernemingsraden het voor het zeggen hebben en werkmaatschappijen waar de vakbonden aan tafel zitten. Volgens hem sluit dit overlegmodel naadloos aan bij het streven van Roccade de interne diversiteit in stand te houden. Ook de vakbonden zijn bijzonder tevreden over de samenwerking met de ondernemingsraden. VHP-bestuurder Sparla: “Eindelijk blijkt dat al die mooie woorden over samenwerking ook in de praktijk omgezet kunnen worden. Ik ben daar erg gelukkig mee.”