Onder de hamer

Veel mensen hebben drempelvrees voor de veiling en niet ten onrechte. Voor een jurkje is het niet nodig, maar soms verdient het aanbeveling een 'condition report' te vragen. De mores van het venduhuis.

'Zestig gulden geboden achterin de zaal, niemand meer dan zestig gulden? Eenmaal, andermaal. Verkocht.' Bang, ging de hamer van de veilingmeester. “Wat is uw nummer?” Ferm stak ik mijn biedbordje in de lucht en was daarmee de trotse eigenaar van een rose art-decojurk - niet een namaakniemendalletje, maar een met de hand opengewerkt exemplaar uit de jaren twintig. Dit klinkt misschien niet zo heroïsch als de aankoop van een Oude Meester of een Queen Anne-meubeltje, maar voor mij was het een opwindend wapenfeit: mijn eerste aankoop op een veiling.

Vroeger was de veilingzaal voornamelijk het domein van de antiekhandel. Sinds de jaren zeventig wagen steeds meer particulieren zich erin. Het karakter van de verschillende veilinghuizen verschilt sterk. Bij chique, internationale kunst- en antiekveilingen als Christie's en Sotheby's is de kwaliteit hoog en zo ook de gemiddelde prijzen. Glerum in Den Haag is informeler. Een veilinghuis als De Nieuwe Zon (kunst, antiek, inboedels) in Amsterdam, dat zich afficheert als 'het gezelligste veilinghuis van Amsterdam' bereikt met een minder kostbaar aanbod mensen uit alle lagen van de bevolking. Daar zitten de handelaren achterin elkaars aankopen te becommentariëren en stoeien de kinderen in het gangpad. Veilinghuizen als Van Gendt Book Auctions, of Van Sabben Poster Auctions, trekken een gespecialiseerd publiek.

Een veilinghuis is te vergelijken met een makelaar in huizen: het bemiddelt tussen koper en verkoper. De verkoper betaalt een bedrag aan commissie, verzekering en zo nodig transport en foto's, de koper betaalt opgeld. Dat is een bepaald percentage van de koopprijs dat ligt tussen 15 procent bij de grote veilinghuizen en 25 procent bij de kleinere.

Veel mensen hebben drempelvrees voor de veiling en niet ten onrechte. Er gelden codes en gewoonten, die men moet kennen. Zo verhoogt de veilingmeester razendsnel het bod en zitten rondom handelaren en andere ingewijden die met een voor niet-ingewijden onzichtbare beweging van vinger of ooglid lijken te bieden. Beginnelingen wordt daarom aangeraden eerst de sfeer te proeven en op de hoogte te raken van de gebruiken voor ze zelf bieden.

De meeste voorwerpen worden ingebracht door particulieren en handelaren, of zijn afkomstig uit nalatenschappen. De objecten worden door experts onderzocht en voorzien van een richtprijs - een schatting van het hoogste en het laagste bedrag dat het voorwerp volgens hen kan opbrengen. Zo'n drie weken voor de veiling verschijnt de catalogus. Bij de grote veilinghuizen zijn dit prachtige magazines met dikwijls interessante achtergrondinformatie. Ze staan vol foto's en beschrijving van de 'lotnummers'. Een betrouwbaar veilinghuis vermeldt ook eventuele afwijkingen en gebreken. Let wel, een veilinghuis moet de spullen zien te verkopen en zal daarom geneigd zijn meer nadruk te leggen op de gunstige kwaliteiten dan op de ongunstige. Bij kostbare voorwerpen verdient het aanbeveling ook een 'condition report' op te vragen. Dat is een rapport met gedetailleerder gegevens dan de catalogus. Als deze gegevens onjuist blijken kan de koper achteraf het veilinghuis aansprakelijk stellen. Dat kan ook als in de catalogus grove fouten staan. Bijvoorbeeld wanneer een doek is gedateerd in de 18de eeuw, terwijl het 20ste-eeuws blijkt te zijn.

Een inboedelveiling in een lokaal, Amsterdams veilinghuis. Aan de beurt is een verwaarloosd houten bureautje met roestig chroom, geschat op hooguit enkele tientjes. Tot verbazing van het veilingpersoneel wordt er heftig op geboden. Pas bij 3.000 gulden valt de hamer. Wat is er aan de hand? Het meubeltje blijkt achteraf heus 'art-decodesign' en was als zodanig aan de experts ontsnapt.

Het zijn de veilingen van inboedels van een wat lager prijsniveau, met honderden stuks huisraad, glas- en servieswerk, waar nog wel eens een verrassing te vinden is. Het is zaak er tijdens de kijkdagen goed rond te snuffelen. Op kijkdagen kunnen potentiële kopers het aanbod van dichtbij bekijken en vooral zelf bepalen hoeveel ze voor een bepaald voorwerp over hebben. Wie zijn eigen maximumprijs vaststelt loopt minder risico dat hij zich laat meeslepen door de koorts die vaak in de zaal ontstaat.

Op de veiling kan op drie manieren worden geboden: schriftelijk, telefonisch, of gewoon door zelf aanwezig te zijn. Telefonisch meebieden kan alleen boven bepaalde verwachte aankoopbedragen. Wie zelf wil bieden vult op de veilingdag naam, adres en telefoonnummer op een formulier in en krijgt vervolgens een bordje met een biednummer.

De veilingmeester begint de biedingen in het algemeen beneden de laagste richtprijs en gaat dan stapsgewijs met ongeveer 10 procent omhoog. Veel inbrengers spreken van tevoren een limiet af waaronder niet mag worden verkocht. Deze limiet is vertrouwelijk, maar ligt meestal iets beneden de laagste richtprijs. Voor elke veiling geldt dat de bieder zich niet te gretig moet tonen en zich niet moet laten opzwepen. De veilingmeester richt zich meestal op twee bieders. Het heeft weinig zin als derde fanatiek te gaan zwaaien met het biedbordje. Belangrijker is om uit te vinden wie de tegenspeler is. Is dat een handelaar, dan kun je ervan uitgaan dat hij rekening heeft te houden met een winstmarge. Koopt hij een tafel van 600 gulden dan moet je er straks in de winkel waarschijnlijk 1.200 voor geven.

Een veilige manier is schriftelijk te bieden. Dat kan van te voren via een formulier. Je hoeft dan niet zelf in de zaal aanwezig te zijn; het veilingpersoneel neemt die taak over en probeert, zo beloven de veilinghuizen, de laagst mogelijke prijs te krijgen. Dus als iemand schriftelijk 1.000 gulden voor een kast heeft geboden en het bieden stokt bij 600, dan krijg die bieder hem voor 600 (plus opgeld). Schriftelijk bieden houdt het risico in dat iemand in de zaal het bod overtroeft. Ook bestaat het gevaar dat de veilingmeester, in de wetenschap dat er schriftelijk een hoog bod is uitgebracht, hoog begint in te zetten. Officieel mag hij zich daar niet door laten beïnvloeden, maar het gebeurt wel.

In 1811 bepaalde Napoleon dat veilingen van roerende en onroerende goederen onder verantwoordelijkheid van een notaris of deurwaarder moesten worden gehouden. Daaruit ontstonden vendu- of notarishuizen die toezicht hielden op boedelverkoop na bijvoorbeeld overlijden of faillissement. Veilinghuizen als het Vendu Notarishuis in Rotterdam, het Venduehuis Zwolle en het Venduhuis in Utrecht zijn hieruit ontstaan. Sinds 1971 is het bij wet verboden zonder toezicht van een notaris of deurwaarder een veiling te organiseren.

Veilinghuizen danken hun succes aan de open, publieke opzet vergeleken met de beslotener kunsthandel. Desondanks zijn ook bij de veilinghuizen praktijken ontstaan waarbij klanten worden gemanipuleerd. Hoe meer geld een voorwerp opbrengt, hoe meer commissie het veilinghuis ontvangt. Het veilinghuis kan in de verleiding komen een lot voor een hogere prijs te verkopen dan eigenlijk nodig is. Veilinghuizen zeggen dat dit niet gebeurt, maar toch komt er bedrog voor. Zo is er het bieden 'tegen de kroonluchter', of 'tegen de muur'. Daarbij doet de veilingmeester, wanneer er geen bod uit de zaal komt, alsof er toch in de zaal biedingen worden uitgebracht, om zo het publiek mee te krijgen.

Een ander verschijnsel is 'de ring', ofwel 'de combine'. Dat houdt in dat groepen handelaren afspreken dat ze niet tegen elkaar zullen opbieden. Ze kopen de voorwerpen voor een lage prijs en houden na afloop van de veiling onderling een tweede veilingronde waarvan de winst hoofdelijk wordt omgeslagen.

De beginnende bieder kan echter met een gerust hart naar de gerenommeerde veilinghuizen. Mede door de goede garanties die deze bieden en omdat ze een naam hebben hoog te houden, is het risico op een miskoop er gering.

INFORMATIE

In september begint het nieuwe veilingseizoen. Hieronder een greep uit de veilingkalender van dit najaar:

Christie's Amsterdam, Cornelis Schuytstraat 57. Tel 020-5755255

2/9 Schilderijen, aquarellen en tekeningen, kijkdagen 29/8-1/9. Maritieme voorwerpen op 9/9, kijkdagen 5-8/9. Ook nog in sept: Meubels, klokken, sculpturen (17 sept) en juwelen en horloges (24 sept). Verder onder meer: 8/10 kopieën van Oude Meesters; 22 okt Indonesische schilderijen en tekeningen; 4/11 Wijnveiling. Kijkdagen 10-16u.

Christie's in Los Angeles veilt op 19/10 memorabilia van de Amerikaanse ex-bokser Muhammad Ali.

Sotheby's Amsterdam, Rokin 102. Tel 020-5502200.

Op 9/9 Schilderijen uit de 17de tot en met de 20ste eeuw, kijkdagen 5-8/9; 23/9 juwelen, waaronder de inboedels van twee juweliers. kijkdagen 19-22/9; 7/10 Porselein, Delfts aardewerk en glas, waaronder kunstvoorwerpen uit de collectie van prins Max Emmanuel von Thurn und Taxis, afkomstig uit slot Bullachberg in Beieren. Uit dezelfde prinselijke collectie worden respectievelijk: Klokken en horloges (8/10) en Meubelen en decoraties (9/10) geveild, kijkdagen 3-5/10. De najaarsveiling 19de-eeuwse schilderijen valt op 27/10, met een aparte zitting voor de Indonesische schilderijen. Kijkdagen 23-26/10. Alle kijkdagen van 10-16u.

Sotheby's New York verkoopt de inboedel van de Parijse woning van de Britse koning Edward VIII die afstand deed van de troon om te kunnen trouwen met de gescheiden Amerikaanse Wallis Simpson. Van 11 tot en met 19 september komen 44.000 objecten onder de hamer. Geveild wordt onder meer de tafel waaraan Edward op 10 december 1936 zijn aftreden ondertekende.

Glerum Auctioneers, Westeinde 12, Den Haag. Tel 070-3560165

2/9 Kunst & Kunstnijverheid, kijkdagen 28-31/8; 16/9 Schilderijen, kijkdagen 11-14/9; 13/10 grafiek, kijkdagen 9-12/10; 3/11 Europese beeldhouwkunst van 1600 tot heden; 8/12 Design 1840-1990, veiling in de Rotterdamse Kunsthal. Tijdens de kijkdagen van 24/11 tot 7/12, ook in de Kunsthal, worden drie lezingen over design gehouden. Alle kijkdagen van 10-16u.

De Nieuwe Zon, Overtoom 197, Amsterdam. Tel 020-6168586

9-11/9 Schilderijen, Aziatica, inboedel, meubelen. Kijkdagen 5-7/9. 13-15/10 Onder andere: Zilver en juwelen, Glas, porselein, aardewerk, Art Deco, Oosterse tapijten. Kijkdagen 10-12/10. 10-12/11 Schilderijen, Aziatica, meubelen, wijnen, muziekinstrumenten, speelgoed. Kijkdagen 7-9/11.

Amsterdams Venduhuis De Eland, Elandsgracht 68, tel 020-6230343

22/9 Antieke kleding en theaterkostuums, o.a. van de Haagse Comedie, gedragen door Georgette Hagedoorn, Ank v.d. Moer, Ko van Dijk, e.a. Kijkdagen 19-21/9 10-17u.

Verder:

Van Stockum's Veilingen, Den Haag, tel 070-3649840.

3 en 4/9 Kunst- en Antiekveiling.

Venduhuis Utrecht, 030-2310190.

8/9 Algemene veiling.

Van Gendt Book Auctions, Amsterdam. 020-6231669.

16 en 17/9 Boekenveiling.

Vendu Notarishuis Rotterdam, tel 010-4118544.

22-23/9 Inboedelveiling.

De Nederlandse organisatie van Makelaars, Veilinghouder en beëdigde taxateurs in roerende goederen en machinerieën, in Amsterdam, geeft informatie over erkende veilinghuizen, kosten en procedures. Tel 020-6202385/5415252.