Een James Dean op de viool

Concert: Noord Hollands Philharmonisch Orkest o.l.v. David Porcelijn, m.m.v. Nikolaj Znaider (viool). Programma: Brahms, Bruch, Dvorak. Gehoord: 19/8 Concertgebouw Amsterdam.

Het begon al met de inzet van de blazers, die boven de net niet helemaal gelijke pizzicato's van bassen en celli valsig en ongenuanceerd het thema van de Haydn variaties van Brahms uiteen zetten. Daarop volgden acht ongeïnspireerde variaties, vertolkt met een duffe, diffuse en grofmazige orkestklank, en schools afgesloten met een al even nietszeggende Finale.

Het Noordhollands Philharmonisch Orkest deed zichtbaar zijn best, maar wat moet je als orkest ook beginnen met de loze gestiek van een dirigent als David Porcelijn, die op zijn sterkst doet denken aan een enthousiaste amateur, en op zijn zwakst aan een brave schoolmeester die niet wordt gehinderd door enige kennis van muzikale timing, spanningsopbouw en articulatie.

Voor Nikolaj Znaider, de winnaar van het prestigieuze Koningin Elisabeth Concours 1997, was het bij voorbaat een hopeloze situatie. Uit zijn briljante solo-inzet van Bruchs Vioolconcert viel onmiddellijk af te leiden dat de 22-jarige, uit Denemarken afkomstige Znaider een uniek viooltalent is. In die paar seconden klonken een begenadigd instrumentalist met een uitzonderlijk expressieve viooltoon, een verfijnde muzikaliteit, en een originele en onstuimige persoonlijkheid door. Helaas zette vervolgens het orkest in, zodat Znaider zich in het verloop van Bruch voornamelijk moest inspannen om niet verzwolgen te worden door die stroperige, ongenuanceerde en steeds aan het tempo trekkende herrie om hem heen. Znaider, die pas sinds drie dagen op een Stradivarius speelde die hem door een Japanner ter beschikking is gesteld, weerde zich dapper. Met de grote Jascha Heifetz hoorbaar (dat intense vibrato, die hoge tempi, een overmaat aan Heifetz-glissandi) en zichtbaar (de benen bewegingsloos in de grond geworteld, de viool schuin omhoog, het hoofd hemelwaarts) als uitgangspunt, soleerde hij alsof zijn leven er van afhing. Een James Dean op de viool, uiterst veelbelovend en getalenteerd, maar technisch onstabiel en muzikaal nog niet in evenwicht.

Besloten werd met een geanimeerde Negende symfonie van Dvorak, muziek die van nature dermate spontaan en overtuigend is, dat de noten van de partituur de musici bijstuurden waar Porcelijn in gebreke bleef, zodat de held zijn ervaringen met de Nieuwe Wereld op geloofwaardige wijze met het publiek kon uitwisselen.