Drakendoder Nemtsov gaat Berezovski te lijf

Boris Berezovski is een van Ruslands rijkste zakenlieden. Hij is ook prominent lid van de Veiligheidsraad die president Jeltsin adviseert. Vice-premier Boris Nemtsov wil een eind maken aan de verstrengeling van beide functies.

MOSKOU, 20 AUG. De verstrengeling van politieke en zakenbelangen in het Kremlin nadert een ontknoping. Vice-premier Boris Nemtsov, de man met de schoonste handen in de Russische regering, zaagt aan de stoelpoten van de puissant rijke Boris Berezovski, een tycoon die tegelijk veiligheidsadviseur van president Jeltsin is.

De onderlinge vete tussen beide Borissen staat symbool voor het titanengevecht tussen de nieuwkomers in de Russische regering, die een eind willen maken aan “het ongelimiteerde bandieten-kapitalisme”, en de oude garde, die de staat als een verlengstuk van het bedrijfsleven ziet. In die strijd, zo bleek de afgelopen weken, is bijna alles geoorloofd.

Om raadgever van Jeltsin te kunnen worden, moest Berezovski vorig jaar formeel afstand doen van zijn zakenimperium, dat bestaat uit strategische belangen in een bank (Objedinjonny), een olieconcern (Sibneft), een luchtvaartmaatschappij (Aeroflot), een handelsonderneming (LogoVaz), een tv-zender (ORT) en een krant (Nezavisimaja Gazeta). Naar eigen zeggen is hij in de politiek gegaan “om mijn belangen te verdedigen, en die van de klasse der kapitalisten.”

De zetel van vice-secretaris van de Russische Veiligheidsraad, daar twijfelt niemand aan, was Berezovski aangeboden als beloning voor zijn financiële bijdrage aan de herverkiezing van Jeltsin, vorig jaar. De wiskundige, die al eens gebluft heeft dat hij samen met zes andere bankiers de helft van de Russische economie beheerst, hangt het principe aan dat de beste ondernemers ook het best kunnen regeren.

De eerste die deze hoogvlieger nu durft aan te pakken is de in maart door Jeltsin naar Moskou gehaalde Boris Nemtsov, die de Russische economie op een Westerse leest wil schoeien. In een vraaggesprek met de krant Moskovski Komsomolets zei hij gisteren over Berezovski: “Formeel houdt hij zich niet bezig met zijn zakenaktiviteiten. Maar in feite doet hij niet anders!” Op de vraag of Berezovski de juiste man op de juiste plek is, antwoordde Nemtsov: “Nee. Zaken doen en regeren laten zich niet verenigen.'

Aanleiding voor het uitdelen van deze dolkstoot is een hooglopend conflict over de staatsverkoop van een kwart van de aandelen in het telecombedrijf Svjazinvest, eind juli. Berezovski had samen met zakenpartners 1,7 miljard dollar geboden, tien procent minder dan de hoogste bieder, een internationaal consortium onder leiding van de Uneximbank van Vladimir Potanin, die tot maart zitting had in de Russische regering.

Nemtsov prees de veiling als “open en eerlijk', en daarmee als een breuk met de eerdere fasen van de privatisering. Tot 1995 gingen grote stukken van de cake voor belachelijk lage prijzen naar een handvol Russische captains of industry, in ruil voor politieke loyaliteit. “Dit is het einde van het zevenbankiersdom', kondigde Nemtsov aan, doelend op de ongekend grote macht van Ruslands zeven rijkste ondernemers, onder wie Berezovski.

Maar het aandelenpakket was nog niet verkocht, of Berezovski en zijn zakenpartner openden als slechte verliezers een lastercampagne tegen Nemtsov, in de door hen beheerste media. Zelfs de nieuwslezer van ORT, dat voor 51 procent van de staat is, suggereerde dat er bij het sluiten van de deal gesjoemeld was. De vraag is wie er bij ORT aan de touwtjes trekt: de staat of Berezovski? “Berezovski”, zegt Nemtsov onomwonden. “Hij heeft de directeuren 'gekocht'.”

Vorige week kwam Jeltsin tussenbeide. Als een zoenoffer aan de verliezende bieders ontsloeg hij Alfred Koch, de toezichthouder op de verkoop van staatseigendom, omdat gebleken was dat hij “sommige banken leuker vindt dan andere”, aldus de president. Kremlinwatchers vermoeden nu dat ook de kop van Berezovski moet rollen, als compensatie voor het gezichtsverlies dat de jonge hervormers in de regering hebben geleden. De populariteit van Nemtsov is door de affaire gedaald, al is hij nog altijd de meest geliefde politicus in Rusland.

Twee weken geleden dook er plotseling een bandje op van een afgetapt telefoongesprek tussen Nemtsov en zijn uitgever, waarin de vice-premier opmerkte dat hij een decreet van Jeltsin (dat bewindslieden dwingt tot het doen van een publieke inkomstenopgave) drie dagen had achtergehouden omdat hij niet wist welk bedrag aan royalties hij moest invullen. Nemtsov laat momenteel onderzoeken hoe deze 'kompromat' (compromitterend materiaal) in handen van zijn vijanden is gevallen.

In het gisteren gepubliceerde interview beweert Nemtsov dat Berezovski de mediacampagne tegen hem orkestreert. De magnaat zou zijn innige banden met het Kremlin hebben gebruikt bij het verwerven van zijn belangen in Aeroflot en de auto-industrie, aldus de liberale vice-premier. In een eerste reactie op de beschuldigingen van belangenverstrengeling, zei Berezovski gisteravond: “Ik kan alleen maar aannemen dat Boris [Nemtsov] is misleid.” Over zijn invloed op de pers, merkte hij vorig jaar op: “De Russische media zijn volstrekt onafhankelijk. Druk uitoefenen werkt alleen maar averechts.”

Sinds hij veiligheidsadviseur is, zou Berezovski (die zijn imago laat bewaken door het Amerikaanse PR-bedrijf Edelman) als een bescheiden man door het leven gaan. Op de verplichte inkomstenopgave vulde hij deze zomer 80.000 dollar in, als zijnde de waarde van zijn totale bezit. Het zakenblad Forbes schat zijn vermogen echter op 3,4 miljard dollar.