Studenten slachtoffer van politieke koehandel

Minister Ritzen wil bij de toelating van studenten het systeem van de gewogen loting verlaten. Ervoor in de plaats komt het 8-plus voorstel. Volgens E. Warries kleven aan dit voorstel alleen maar nadelen.

De politieke partijen hebben zich meester gemaakt van het selectieprobleem. Na de zomervakantie zal minister Ritzen aan de Kamer een nieuwe regeling aanbieden voor de toelating tot de numerus fixus studies. Afgaand op wat hij er tevoren over heeft losgelaten, zal dit plan vermoedelijk niets te maken hebben met de onderwijskundige realiteit. De minister komt met een politiek compromis. Het overleg waarbij hij de laatste tijd betrokken is, heeft alle kenmerken van een koehandel: de uiteindelijke prijs van het dier komt tot stand door loven en bieden. Aanbod en vraag op de politieke markt zullen straks bepalen met welk eindexamencijfer leerlingen worden toegelaten tot de studies geneeskunde, diergeneeskunde en tandheelkunde. De onderwijsspecialisten van de politieke partijen zullen het samen eens moeten worden over een 7,2 een 7,5 een 8,0 of een 8,5. Ze moesten zich schamen. De selectie voor de studie medicijnen is geen politiek probleem. Indien het al een probleem is, dan is het onderwijskundig van karakter, zowel in theoretische als in praktische zin.

De onderwijskundige theorie, gesteund door onderzoek, heeft zich al vaak uitgesproken over de selectie. Zeker voor wat betreft de studies geneeskunde, diergeneeskunde en tandheelkunde is er geen twijfel mogelijk: in Nederland bestaat geen selectieprobleem. Er is alleen een plaatsingsprobleem: er melden zich meer geschikte kandidaten dan er plaatsen zijn.

De onderwijskundige praktijk, gebaseerd op ervaring, heeft in het verleden een uiterst praktisch onderwijskundig compromis geaccepteerd dat eerder door het toenmalige Tweede Kamerlid voor de ARP Vermaat is bedacht. Zijn voorstel, de gewogen loting, is een geciviliseerd en rationeel antwoord op een vraagstuk dat verder gaat dan het probleem van een minister die veel klachten krijgt van ouders van afgewezen kandidaten. Het vraagstuk dat Vermaat - en anderen na hem - probeerden op te lossen kan als volgt worden gedefinieerd: er zijn te weinig plaatsen en we moeten de belangen zien te verzoenen van de drie direct betrokken partijen: de kandidaten, de toeleverende scholen en de medische studierichtingen.

Het systeem van de gewogen loting was een perfect antwoord op de vragen van betrokken partijen, en wel vanwege de volgende kenmerken van het systeem. Ten eerste beloonde het alle kandidaten die extra hun best hadden gedaan in de laatste jaren voor hun eindexamen. Ten tweede beloonde het de scholen in het voortgezet onderwijs voor de kwaliteit van hun inspanningen. Voorts bezorgde het de medische faculteiten een wat hoger cijfergemiddelde in de eerstejaarsgroep. Ten vierde liet het systeem van gewogen loting voor het gevoel van alle betrokkenen de waarde van het diploma van ons voortgezet onderwijs intact.

Deze vier kenmerken van de gewogen loting hebben de afgelopen jaren in het onderwijs gewerkt als een soort pacificatie. Diezelfde pacificatie dreigt nu verloren te gaan als het 8-plus-voorstel van de minister wordt aangenomen. Immers: dit voorstel geeft een zeer kleine beloning aan de gemiddelde kandidaten, het verleidt scholen minder aandacht te geven aan de gemiddelde kandidaat, het bezorgt de medische faculteiten ongevraagd relatief veel bollebozen en de waarde van het diploma als wettig toegangsbewijs tot de universiteit wordt ontkracht waardoor de status van ons voortgezet onderwijs onnodig verlaagd wordt.

Welke doelen wil men bereiken door de bollebozen - ik weiger te spreken van de knapste scholieren - meteen toe te laten ten koste van andere kandidaten? Meer aandacht voor prestaties en kwaliteit, hoor ik de voorstanders zeggen. Een uitstekende doelstelling, van harte mee eens. Noem het desnoods 'de geest van de tijd'. Echter, voor het belonen van uitzonderlijke intellectuele prestaties is de universiteit vanouds een goede plaats. Laten we excellente studenten belonen, reisbeurzen verstrekken, promovendi ondersteunen, begaafde onderzoekers en docenten vrijstellen van routinetaken. Loof prijzen uit! Eer verdiensten! Maar ga niet de twee laatste schooljaren van jongeren bederven door onnodige verzwaring van schoolse taken waar leerlingen en docenten toch al mee bezig waren. Het doel rechtvaardigt de maatregel niet.

Is een 8-plus systeem dan nodig om verlies van talenten te voorkomen? Dit argument wordt wel gebruikt om te bepleiten dat iemand met 9,5 gemiddeld altijd wordt toegelaten tot de studie van zijn keuze - met gelijktijdige afwijzing van een gemotiveerde kandidaat met 7,5. De minister vindt dat rechtvaardig. Het lijkt haast of hij onbekend is met de vele mogelijkheden die de Alma Mater haar kinderen offreert. Getalenteerde jongeren zijn welkom in andere studies, medisch, medisch-technisch, natuurwetenschappelijk, noem maar op. Talent hoeft in ons land niet verloren te gaan als ouders en kandidaten zich laten voorlichten en flexibel weten te opereren op de onderwijsmarkt. Echt talent gaat niet verloren.

Tenslotte: de minister verdedigt de 8-plus regel met de uitspraak dat kandidaten dan meer mogelijkheden tot 'zelfbeschikking' zullen krijgen. De term doet haast denken aan het vroegere, ook zo slecht gedefinieerde, 'zelfontplooiing'. Wat moeten we met die belofte van zelfbeschikking? Wat moeten we met dat motto 'lot in eigen hand'? Was dat echt de reden voor de minister om aan te sturen op de afschaffing van een geciviliseerd en rationeel systeem als de gewogen loting? Het lijkt alsof dit motto ons wil doen laten geloven dat gewogen loting kinderen berooft van hun levensbestemming en dat het nieuwe systeem hun een rooskleurige toekomst biedt.

    • Dr. E. Warries