Beeldend kunstenaars ontdekken in Finsterwolde het tekenen naar de natuur; De menselijkheid van een koeienbil

In het Groningse weidelandschap zijn twintig kunstenaars neergestreken met als doel een week lang koeien te tekenen. De resultaten zullen na afloop worden geveild. “Voordat ik begon heb ik kennis gemaakt door haar aan mijn hand te laten likken.”

Het werk dat kunstenaars tijdens de koetekendagen maken kan zondag 24 aug. vanaf 10u worden bekeken. De veiling begint om 14u. Galerie de Boer Waalkens, Hoofdweg 39, Finsterwolde.

FINSTERWOLDE, 19 AUG. Sommige kunstenaars zitten gewoon op een krukje te werken, anderen hebben plaatsgenomen op een tractor of een baal stro. Silvia B. heeft nr. 10947, een Franse vleeskoe, uitgekozen. “Omdat ze zo melancholisch kijkt”, zegt de Rotterdamse kunstenares. Normaal maakt ze beelden. Het is voor het eerst dat ze een koe tekent. Maar dat is het voor bijna alle van de twintig kunstenaars, die gisteren in Finsterwolde bij Galerie de Boer Waalkens een tentenkamp opsloegen met dat doel: koeien tekenen, een week lang.

De galerie van Albert Waalkens is een vreemde verschijning op het platteland van Oost-Groningen. Herenboerderij na herenboerderij passeer je op weg er naartoe, totdat je opeens voor een hypermodern bouwsel staat: een driehoek van rode en witte bakstenen met aan de buitenkant grote aluminium pijpen en veel glas.

Vroeger was Waalkens, nu 77 jaar, ook boer. Een boer met een bijzondere belangstelling voor beeldende kunst. In de jaren zestig begon hij met exposeren in een stal. Toen een deel van zijn boerderij in 1982 afbrandde, besloot hij voortaan niets anders meer te doen. De zorg voor de koeien, die een paar honderd meter van de galerie op stal en in de wei staan, werd overgenomen door zijn zoon Harm Evert.

“Ze zeggen dat ik gek ben,” zegt Waalkens. “Ze doen maar.” Het idee de koetekendagen te organiseren is niet van hem, haast hij zich te vertellen, maar van twee jonge kunstenaars die actief zijn in de Stichting Galerie de Boer Waalkens. “We zaten te verzinnen wat we hier nog meer konden doen behalve exposeren,” zegt Rolf Engelen, een van de bedenkers. “Koeien lagen natuurlijk voor de hand, omdat die hier in zo'n ruime mate aanwezig zijn.” Aan het eind van de week worden de tekeningen geveild. Het plezier straalt van de gezichten van de kunstenaars af. Engelen: “Iedereen is tegenwoordig heel individualistisch bezig. Hier doen we allemaal tegelijk iets nieuws.”

“Je bent gewend binnen de vier muren van je atelier te werken”, zegt de Groninger Jan Swart. In zijn atelier maakt hij wel eens gebruik van modellen, maar die zijn doorgaans rustiger dan de drie maanden oude kalfjes die hij nu met zwarte inkt probeert vast te leggen. Als ze heel even stil hebben gezeten, beginnen ze weer rondjes te rennen. Swart: “Het praten met andere kunstenaars, dat is ook leuk.” Sommigen bekijken voor het eerst een koe van dichtbij, Swart niet. “Mijn oom was slager, dus je kunt wel zeggen dat ik er mee opgegroeid ben.”

Enkele deelnemers zitten te werken in de wei, waar twee zwartbonten mogen staan omdat ze zwanger zijn - als het meezit, kan nog deze week de geboorte van een kalf worden getekend. En een aantal kunstenaars waagt zich in de stal van de melkkoeien, waar de meeste mest op de vloer ligt. Maar het grootste aantal begint bij de blondes d'aquitanes, een Franse soort met een egale beige vacht in de hal met vleeskoeien. Silvia B. verklaart hun populariteit: “Ze hebben geen vlekjes, dat is makkelijker.”

Het is een experiment, zegt ze. “Tekenen naar de natuur, wie doet dat nog? We gaan terug naar de basis, naar de tijd van Paulus Potter.” Ze heeft zwart papier meegenomen waarop ze tekent met een witte pen. Haar model ligt er rustig bij. “Of ze zich van mijn aanwezigheid bewust is? Jahoor, ze draait zich niet zo maar om. Voordat ik begon heb ik kennis gemaakt door haar aan mijn hand te laten likken.”

Ook Liet Heringa maakt normaliter beelden. “Maar ik wilde dit juist eens gaan doen”, zegt ze. “Alleen de drempel is zo hoog om met je schetsboekje naar Artis te gaan. Iedereen kijkt naar je.” Heringa is bezig met houtskool. Hoewel het een tijd geleden is dat ze modeltekenen heeft gehad, lijkt haar koe goed. “Die billen zien er heel menselijk uit. Veel spieren van koeien lijken ook op die van mensen”, zegt ze. “Geweldig mooi.”

Niet iedereen kan het geduld op brengen om met levende modellen te werken. Binnen in de galerie is Stefan Strauss bezig met miniatuurkoetjes uit een speelgoedwinkel. “Ik ben een beetje aan het spelen”, verklaart de kunstenaar. Hij maakt foto's van de koetjes, die hij op een grote hoop gooit ('een waar BSE-tafereel') of als een leger in slagorde plaatst. “Op die manier kan ik dingen doen die in de werkelijkheid niet mogelijk zijn. Maar mischien ga ik morgen ook nog naar de echte koeien.”

De koeien in de stallen lijken zich weinig aan te trekken van alle belangstelling. Vroeg of laat gaan ze daarheen waar alle koeien heengaan: het slachthuis. Eén koe van Waalkens junior ging die kant al op voordat de koetekendagen begonnen, in verband met het onderdeel dat 's avonds op het programma staat: 'de koe op het bord'. De eerste dag vermeldt het menu Grieks gehakt met ouzo. De vegetariërs zijn niet verplicht aan dit onderdeel mee te doen.

    • Jeroen van der Kris