Arrestatie Karadzic een steeds grotere prioriteit

Het net lijkt zich te sluiten rond Radovan Karadzic. De speciale politietroepen die hem bewaken komen onder controle van de vredesmacht SFOR. Steeds vaker is sprake van de opleiding van een speciaal arrestatieteam. Een commando-actie s tegen Karadzic lijkt slechts een kwestie van tijd.

ROTTERDAM, 18 AUG. De voormalige leider van de Bosnische Serviërs wordt bewaakt door een speciale politie-eenheid van twee- tot drieduizend man. Die eenheid, opgericht na de ondertekening van het akkoord van Dayton, wordt bekostigd uit de winsten die Karadzic maakt uit de monopolies die hij in de Servische Republiek heeft op de verkoop van alcohol, koffie, benzine en sigaretten. De politiemacht - een ware pretoriaanse garde, voortreffelijk bewapend en voortreffelijk betaald - bewaakt ook andere kopstukken van de Bosnische Serviërs.

Vrijdag moest de commandant van die politietroepen, generaal Goran Saric, zich neerleggen bij een oekaze van SFOR. Het moet afgelopen zijn met de bewaking van mensen die van oorlogsmisdaden worden verdacht. Vanaf 31 augustus mogen de elite-politiemannen alleen nog officiële functionarissen en staatsgasten bewaken, en dan nog alleen na toestemming van SFOR. Die toestemming zal worden geweigerd als de te beschermen persoon voorkomt op de lijst van gezochte oorlogsmisdadigers. Verder mogen de speciale politie-eenheden alleen worden ingezet bij demonstraties, bij natuurrampen en bij de bestrijding van terrorisme, in al die gevallen opnieuw pas na voorafgaande permissie van SFOR. Ze mogen alleen met pistolen bewapend zijn en ze moeten onder een civiel politiecommando staan. De politiemacht wordt in omvang teruggebracht tot achthonderd à duizend man. Als ze de regels overtreden, mag SFOR tegen hen optreden en hen ontwapenen, zo is afgesproken.

Het akkoord is een belangrijk succes van SFOR en van Richard Holbrooke, de architect van het vredesakkoord van Dayton die het tijdens zijn recente missie in Bosnië heeft aangezwengeld. Het akkoord kan van groot belang zijn bij een poging, Karadzic in te rekenen. Maar het is geen garantie, want Karadzic kan best een andere manier vinden om zich te beschermen. Hij kan bijvoorbeeld 'lijfwachten' in dienst nemen - lijfwachten vallen niet onder het mandaat van SFOR. SFOR heeft ook niets te zeggen over het ministerie van Binnenlandse Zaken van de Servische Republiek, de instantie die wapenvergunningen afgeeft. De minister, Dragan Kijac, is een trouw aanhanger van Karadzic.

The Sunday Times meldde gisteren dat een commando-eenheid van Britse, Amerikaanse en Franse elitesoldaten al enige tijd in Bosnië oefent voor de aanhouding van Karadzic. Vorige week woensdag zouden ze zelfs een generale repetitie hebben gehouden in de bossen benoorden Pale. Een soortgelijk bericht werd onlangs door het Amerikaanse televisiestation ABC verspreid.

Een actie tegen Karadzic wordt echter heel wat moeilijker dan de actie van Britse soldaten tegen twee verdachte Serviërs in Prijedor, in het noorden van Bosnië, op 10 juli. Bij die actie kwam een van de twee verdachten om het leven toen hij zich, oog in oog met de Britse soldaten, verzette; de tweede werd gepakt met een list - de Britten vervoegden zich met een smoes bij het ziekenhuis waar hij werkte - en naar Den Haag overgebracht, waar hij inmiddels voor het VN-tribunaal is verschenen.

Karadzic wordt 24 uur per etmaal bewaakt door zeker vijftig leden van de speciale politie. Hij woont in een villa op een berghelling. Er leidt maar één weg naar de villa. De politiemannen zitten - met zwaar geschut - in twee huizen aan weerszijden van die weg; zij kunnen iedereen die de villa nadert van de weg afschieten. In de bossen achter de villa staat geschut opgesteld. Helikopters, waarmee een arrestatieteam bij de villa zou kunnen worden gedropt, vormen een makkelijk doelwit voor dat geschut. Rondom de villa liggen bovendien mijnen. De villa is omringd met bomen die het zicht benemen en het werk van een arrestatieteam bemoeilijken.

De internationale troepenmacht houdt Karadzic in de gaten vanuit de lucht - met een Predator, een onbemand vliegtuigje met camera's aan boord - en met afluisterapparatuur. Tot voor kort placht Karadzic zich regelmatig te verplaatsen. Tegenwoordig laat hij zijn gepantserde en van donkere ramen voorziene Mercedes leeg rondrijden, kennelijk om SFOR op de proef te stellen.

De arrestatie van Karadzic - en generaal Ratko Mladic, zijn voormalige legerleider, de nummer twee op de lijst van meestgezochte oorlogsmisdadigers die zich in zijn bolwerk Han Pijesak met soortgelijke veiligheidsmaatregelen omringt - is na anderhalf jaar van aarzeling een prioriteit van de internationale gemeenschap geworden. Tot dusverre deed die internationale gemeenschap weinig op dit gebied: ze concentreerde zich op de pogingen de voormalige strijdende partijen bijeen te brengen en liet oorlogsmisdadigers met rust omdat pogingen tot arrestatie tot bloedvergieten zou leiden.

Inmiddels zijn echter drie dingen duidelijk geworden - drie dingen die de arrestatie van Karadzic nu wèl een prioriteit maken.

Op de eerste plaats is gebleken dat Karadzic, ook al is hij geen president van de Servische Republiek in Bosnië meer, vanuit die villa in Pale nog steeds de dienst uitmaakt in zijn republiekje: hij heeft de economie in handen, en economische macht is politieke macht. Hij beheerst het parlement en hij beheerst de regering.

Op de tweede plaats blijkt dat de Bosnische partijen van verzoening niets willen weten, en dat het voor alles de Karadzic-getrouwe fractie onder de Bosnische Serviërs is die zich tegen verzoening verzet. Daarbij komt dat Biljana Plavšic - die in tegenstelling tot haar voorganger het vredesakkoord van Dayton wèl wil uitvoeren - voor de internationale gemeenschap een steeds aantrekkelijker alternatief als leider van de Serviërs is.

En op de derde plaats is duidelijk geworden dat het rechtsgevoel ernstig wordt gekwetst door de wetenschap dat de belangrijkste oorlogsmisdadigers nog vrij rondlopen. Zonder de aanhouding van Karadzic kan het vredesakkoord van Dayton nooit een succes worden genoemd. Bovendien kan het in Bosnië niet tot een duurzame vrede komen zolang Karadzic vrij rondloopt. En omdat het nog steeds de bedoeling is SFOR volgend jaar uit Bosnië terug te trekken, begint de tijd te dringen: als Karadzic nu niet ècht onschadelijk wordt gemaakt moet volgend jaar een heel nare keus worden gemaakt tussen het handhaven van een vredesmacht (wat de Amerikanen niet willen) en het riskeren van een nieuwe oorlog na het vertrek van SFOR. Het lijkt steeds aannemelijker dat SFOR spoedig een serieuze poging zal doen hem in te rekenen, mogelijk nog voor 13 september, als in Bosnië gemeenteraadsverkiezingen worden gehouden.