Torn Curtain

Torn Curtain. Nederlands Filmmuseum, Vondelpark 3, Amsterdam. Ma. 18 augustus 19u, wo. 27 aug. 21.30u. Res. 020-5891400

Het Nederlands Filmmuseum vertoont deze zomer bijna alle films van Alfred Hitchcock. In 'Torn Curtain' ziet iedere Stasi eruit alsof hij in Hollywood geboren is.

Het wordt niet uitgesloten geacht dat Ronald Reagan bij zijn plannen voor een anti-raket-raket systeem is geïnspireerd door Hollywood. Is dat waar dan zou Hitchcock's film Torn Curtain een van die films kunnen zijn. Paul Newman is hier de Amerikaanse geleerde professor Michael Armstrong, die spion wordt en tot taak heeft door te dringen in kringen van vakgenoten achter het IJzeren Gordijn om zoveel mogelijk geheimen mee naar huis te nemen. Bovenal moet hij te weten moet komen 'hoever de Russen zijn.'

Het zit de geleerde niet mee. Hij laat zich vergezellen (beginnersfout) door zijn assistente Sarah (Julie Andrews) zonder haar over zijn geheime missie in te lichten. Intussen zijn ze wel van plan met elkaar te trouwen. Sarah is niet van hem af te slaan. Er loopt nog veel meer mis. Daardoor ontstaat een reeks van spannende situaties, maar die zijn niet kenmerkend voor de Koude Oorlog, al heet een van de gevaarlijkste communistische boosdoeners Gromek. Wat er met hem gebeurt is niet geschikt om aan kinderen te worden vertoond. De rest wel.

Torn Curtain toont, als we de intrige buiten beschouwing laten, vooral aan hoezeer Hollywood door de Koude Oorlog in een dilemma is gebracht. Spionage en contraspionage leveren opzichzelf de beste gegevens voor spannende films. In de wereldstrijd tussen goed en kwaad was het bovendien niet moeilijk, de zuiverste helden en de gemeenste schurken tegenover elkaar te zetten. Maar dan kwam de handicap: achter het IJzeren Gordijn mocht je niet filmen en juist daar vond je het niet na te bouwen decor dat de thriller zijn authenticiteit had moeten geven. (Denk aan Carol Reed's De derde man, opgenomen in Wenen toen de Russen daar nog tot de bezetters hoorden).

Hetzelfde is min of meer het geval met het personeel van de vijand. Het ziet eruit alsof het in Hollywood geboren en getogen is. De agenten van de Stasi zijn louche, dat zien we aan hun leren jassen, maar volgens westelijk recept. De raketgeleerde professor Gustav Lindt (Ludwig Donath) is in zijn genre een geslaagde prof. Sickbock, van wiens verschijning de communisten waarschijnlijk ook hadden opgekeken.

Echte communisten vielen moeilijk na te maken. Iemand die uit het Westen in het Oosten kwam, onderscheidde zich in de Koude Oorlog doordat hij het vleugje vaalheid, armoejigheid, gebrek aan kleur miste. Als de zogenaamd overgelopen professor Armstrong en zijn Sarah met hun doorvoede, gebruinde, gezichten en à la mode gekapte haren tenslotte moeten vluchten, is het geen wonder dat ze de Stasi achter zich aan krijgen, ook al doet mevrouw een volkseigen hoofddoekje om. Met andere woorden: wie naar Torn Curtain zou gaan op zoek naar de voorbije tijd, komt bedrogen uit. Historisch is de film vooral omdat die laat zien, niet hoe het daar toen was, maar hoe men zich het in Hollywood voorstelde.

Met de blik van 1997 bekeken, valt verder op dat aan de vrouwen niet de mooiste rollen zijn voorbehouden. De assistente is een manifeste domoor. Dan zijn er een katijf van een balletdanseres en een passagiere in de bus van ontsnapping die ook niet bijdragen tot het overleven van Newman. En Gromek had nog geleefd als een Oostduitse boerin professor Armstrong niet meer dan een handje had geholpen.

Toch is het geen vervelende film. Altijd leuk om de maker even te zien. En de definitieve oplossing die tot de ontvluchting leidt is even eenvoudig als vernuftig, maar verdient geen navolging.