In feestelijke kledij op naar het eeuwenoude Schuttersfeest; Vendelen en vogelschieten

In de zomer trekken de eeuwenoude schuttersfeesten veel belangstelling in Zuid-Nederland. Menig dorp in Limburg en Noord-Brabant was de laatste maanden in de ban van zo'n festijn. Morgen is Leuken bij Weert aan de beurt.

LEUKEN, 16 AUG. In de zuidelijke provincies bloeien de schuttersgilden nog altijd. Noord-Brabant alleen telt er bijna tweehonderd, in Limburg zijn er nog meer. De gilden zijn een vorm van folklore die zijn wortels heeft in de middeleeuwen. Schieten op de 'schutboom', vendelzwaaien en tromgeroffel, het hoort er allemaal bij.

De schutterijen - 'schutten' betekent beschutten - zijn trots op hun ouderdom. Ze ontstonden in een tijd dat stedelingen en dorpelingen zich wilden beschermen tegen ordeverstorende individuen en groepen of tegen plunderende soldaten. De schuttersgilden zijn altijd typisch plaatselijke organisaties geweest die zich nauw verbonden voelden met de kerk en de parochie. Zo is de schutterij aanwezig bij een aantal kerkelijke plechtigheden, in het bijzonder bij de sacramentsprocessies.

Naarmate politie en leger professioneler te werk gingen, waren de schutterijen niet meer nodig om het volk te beschermen. Maar de gilden bleven bestaan. Ze organiseerden schietwedstrijden binnen de eigen vereniging of samen met andere clubs. Een onderdeel is het vogelschieten, elk jaar op de zondag na 17 september, de feestdag van Sint Lambertus. In de geschreven geschiedenis van schutterij St. Lambertus uit het Limburgse Neeritter staat dat “het afschieten van de vogel een eeuwenoud gebruik is, waarbij degene die de vogel afschiet koning wordt. Deze vogel wordt gemaakt van hoet en fraai versierd boven de schietboom bevestigd”.

De schutters van St. Lambertus zijn verdeeld in rangen die al in het reglement van 1627 worden genoemd en nog altijd bestaan: kapiteyn, lieutenant, vaendrager, adijudant. De voorzitter en secretaris heetten vroeger deken, maar die titel is verloren gegaan.

Een belangrijke krachtmeting vormt het Oud Limburgs Schuttersfeest, dat elk jaar - de eerste zondag van juli - op het programma staat en waaraan ruim 160 schutterijen uit Nederlands en Belgisch Limburg meedoen. Op 6 juli jongstleden ontrolde dit schuttersfeest zich in het Belgische Kaulille.

Dat de band met het geloof ook hier hecht is, moge blijken uit de feestgids van 'Kaulille'. Op de eerste bladzijde staat een openingsgebed - (God, Gij die aan Uw Engel Michaël het vlammend zwaard hebt gegeven om rechtvaardigheid en deugd te verdedigen (...), Gij, die onze harten schouwt en onze zwakheden kent, sterk ons met moed en vertrouwen). Verderop staat te lezen dat het schieten nog steeds het zwaartepunt van het feest is, maar ook dat de overige wedstrijden “de nodige waardering” verdienen.

Het gaat dan om vendelen, mars- en showwedstrijden waarbij een jury vaststelt wie de mooiste oudste kledij draagt. Duizenden bezoekers komen af op de feestelijke optochten, waaraan de leden van de schutterijen in kleurrijke uniformen deelnemen. Hun keizers, koningen en andere hoogheden, klaroen- en trompetkorpsen, vaandeldragers, hellebaardiers en marketentsters marcheren door de straten. De schuttersgilden gaan nooit verloren.