GEHEIM VAN DE SMID (2)

Het artikel 'Geheim van de smid' van W.P. Gerritsen (W&O, 26 juli) getuigt van weinig inzicht in de praktijk van de middeleeuwse smid en de kwaliteit van ijzer. Uit het feit dat twee onafhankelijke bronnen eenzelfde procédé beschrijven om hoogkwalitatief ijzer te vervaardigen, wordt geconcludeerd dat dit ook werkelijk werd toegepast. Maar de middeleeuwse smid laat zich zijn geheimen niet zo eenvoudig ontfutselen.

Uit experimenten is gebleken dat het passeren van een kippenmaag geen effect heeft op de samenstelling van het ijzer. Het verhitten van ijzervijlsel in combinatie met kippenmest daarentegen kan het nitride-gehalte vertienvoudigen. Het stikstofgehalte, niet het zuurstofgehalte heeft een verhardend effect op ijzer. Overigens blijft ijzer in de Middeleeuwen zowel tijdens de productie als het smeden in de vaste toestand, het ijzer werd niet gesmolten.

Ook is er sprake van een misvatting over techniek waarmee de genoemde noordelijke zwaarden gesmeed zijn en hun uiterlijk. De zwaarden zijn wel degelijk gedamasceerd. Deze techniek is in de late IJzertijd ontstaan in de Keltische wereld. Hoe en wanneer de aan Damascus refererende naam is ontstaan is onduidelijk. Damasceren is het combineren van verschillende ijzer-alliages met hoge en lage fosfor- en koolstofgehaltes. Door deze in lagen alternerend op elkaar te smeden, eventueel te torderen, en het eindproduct te etsen en polijsten wordt een patroon van afwisselend donkere en lichte lijnen gecreëerd. Zonder etsing blijft het patroon onzichtbaar.

Niet alleen het uiterlijk van wapens werd op deze manier bepaald. Door het combineren van alliages met verschillende eigenschappen werden producten van hoge kwaliteit vervaardigd.