Cijfers spoken door Wall Street

NEW YORK, 16 AUG. Financiële onrust komt in twee gedaanten. In bange tijden vormen zich de rijen voor de bankloketten. Maar als de hebzucht regeert worden bange spaarders begerige beleggers en verplaatst de colonne van wachtenden zich naar de effectenbeurs. Op de hoek van Wall Street en Broad Street hebben honderden dagjesmensen er een paar uur in de vochtige hitte voor over om de rondleiding te maken door de New York Stock Exchange.

“We hebben ons wel eens afgevraagd,” zegt een handelaar van CS First Boston die buiten in zijn felgekleurde beursjasje een sigaret rookt, “of de lengte van de rij samenhangt met de hoogte van de koersen.”

De particulier was tot voor kort de schlemiel van de beurs. Stapte de kleine man massaal in aandelen, dan was het voor de professionals tijd om te vertrekken. Raakte het publiek vervolgens in paniek, dan stapten de grote jongens in de markt om de haastig verkochte aandelen goedkoop op te pikken. Maar ditmaal heeft vooral particuliere belangstelling de koersen huizenhoog opgejaagd. Grote beleggers die wantrouwend uit de markt waren gestapt moesten haastig terug omdat hun resultaat achterbleef bij de beursontwikkeling. Gisteren werd bekend dat Loews, het beleggingsvehikel van de schatrijke plaatselijke familie Tisch, in het tweede kwartaal van dit jaar bijna een half miljard dollar heeft verloren omdat het gokte op een daling van de aandelenkoersen. De man in de straat versloeg het Newyorkse patriciaat in een uitwedstrijd op de beurs.

Of staat hij slechts voor op punten? Tisch zou zich door zijn verlies niet van de wijs laten brengen en zijn baisse-strategie zelfs hebben opgevoerd. Misschien haalt hij alsnog zijn gelijk. Juist de laatste weken doet zich een omslag voor op de effectenbeurzen die gisteren dreigde over te gaan in een glijvlucht naar beneden. Het Dow Jones-gemiddelde zakte 247,37 punten naar 7694,66 punten, en noteerde daarmee zo'n zeven procent onder zijn record van eind juli. Het aflopen van zowel optie- als termijncontracten voor de maand augustus en een angst voor een hogere Duitse rente die de dollar verzwakt werden als hoofdverdachten aangewezen voor de koersval. Ook in Amsterdam speelden deze twee factoren een rol bij de enorme koersdaling van 4,4 procent gisteren, waarmee de AEX-index ruim een week na de recordstand van ruim 1010 punten met zo'n elf procent is gezakt.

Waar het de duurte van aandelen aangaat, kunnen New York en Amsterdam elkaar recht in de ogen kijken. Amerikaanse aandelen zijn naar vrijwel alle maatstaven veel duurder dan halverwege 1987. Nederlandse aandelen stonden tot voor kort volgens de effectenbank Morgan Stanley bovenaan in Europa. The world puts its stock in us is het motto van de New York Stock Exchange. Dat geldt zeker voor het Nederlandse deel van de wereld: hoewel het Damrak deze week een eigen neerwaarts momentum ontwikkelde worden Nederlandse aandelen doorgaans gesouffleerd door de koers van de dollar en de lotgevallen op Wall Street. Wat gaan Amerikaanse aandelen doen?

Het risico voor Wall Street zit volgens Stephen Richiutto, chief economist van ABN Amro's Newyorkse beursdochter Chicago Corporation, niet zozeer in een oplopende rente maar in de winstvooruitzichten van beursgenoteerde ondernemingen. Angst voor inflatie en een hogere officiële rente als antwoord op die dreiging is volgens hem overdreven. De stroom van cijfers over de Amerikaanse economie die deze week veel nervositeit veroorzaakte, bevestigde eens te meer dat de economie een gezonde groei vertoont zonder noemenswaardige inflatiedruk, en dat al zeven jaar achtereen. Voor dit jaar ziet Richiutto de Amerikaanse economie groeien met 3,4 procent en komt de inflatie op 2,4 procent. Volgend jaar zwakt de groei wat af, maar blijft gezond met 2,5 procent, terwijl de inflatie wat oploopt naar 2,9 procent. Hogere rentes zullen daar zeker bij horen.

Amerikaanse aandelen worden op dit moment verhandeld voor 21,5 maal de winst over 1997 en voor zo'n twintig maal de winst voor 1998. Daarmee nemen beleggers een flinke voorsprong op toekomstige bedrijfsresultaten. “Het succes van de Amerikaanse bedrijven is dat zij tot nu toe in staat zijn geweest een voortdurende winstgroei te genereren,” zegt Richiutto. “Ze hebben bespaard op arbeidskosten, de prijzen van hun grondstoffen en vooral op hun rente-uitgaven. Bedrijven hebben hun balans versterkt en hebben in 1993 en vorig jaar gebruik gemaakt van de lage rentestand om zich langlopender te financieren.” De grotere ongevoeligheid voor renteschommelingen verklaart volgens hem ook dat aandelen veel minder goed luisteren naar de obligatiemarkt dan voorheen.

De sterk gegroeide produktiviteit die ondernemingen zowel aan hun arbeid als hun kapitaal ten goede hebben laten komen, heeft gezorgd voor het uitblijven van inflatiedruk in de VS en verlengde daarmee de conjunctuur in de VS, die in 1991 een opwaartse fase inzette. Maar het zal volgens Richiutto nu wel moeilijk worden om de winst te laten blijven stijgen. “De moeilijke weg ligt voor ons.” Met name producenten van consumentenprodukten worden als extra gevoelig gezien. Gisteren was een winstwaarschuwing van Gilette een van de katalysatoren voor de koersval van het Dow Jones-gemiddelde, ook van bedrijven als Coca Cola en verzorgingsmiddelenproducent Procter & Gamble. “De transitiefase naar een structureel hogere produktiviteit is over. We gaan nu naar het gangbare beeld van de tweede helft van een typische conjunctuurcyclus,” denkt Richiutto, die overigens niet vindt dat de beurskoersen te hoog zijn. “Het ergste dat kan gebeuren is dat we in grote lijnen een vlakke koersbeweging krijgen.”

    • Maarten Schinkel