Roman van Helen Fielding; Altijd het zieltje zorgeloos

Helen Fielding: Bridget Jones's Diary. A novel. Picador, 310 blz. ƒ 23,60 Het dagboek van Bridget Jones, 59 kilo. Vert. Martha Heesen, Prometheus, 272 blz. ƒ 34,90

Regelmatig staat Bridget Jones de lezers van het Engelse dagblad The Independent genadig toe over haar schouder mee te lezen in haar dagboek. Wie die moeite neemt, ontmoet een vertederend warhoofd met een humor waarvan ik de grenzen nog niet heb kunnen ontdekken. Een werkend mens is Bridget, een career woman, zij het meer woman dan career, een single woman, zij het meer single dan woman.

In The Independent houdt Bridget Jones's Diary het midden tussen een satire op het jachtige bestaan van de moderne werkende vrouw en een column vol commentaar op actuele gebeurtenissen. Beweert de schrijver Martin Amis in een interview dat hij niet houdt van seks met luidruchtige vrouwen, dan gaat Bridget op onderzoek en zorgt ervoor dat Amis er met zijn superieure macho-praatjes oerkomisch en ongenadig van langs krijgt. En toen heel Engeland dankzij de televisieserie Pride and Prejudice (naar de roman van Jane Austen) ten prooi was gevallen aan de zogenaamde Darcy Mania, deed Bridget hilarisch verslag van haar pogingen een interview-afspraak te maken met Colin Firth, de acteur die Mr. Darcy gestalte gaf.

Bridget is zo populair dat het tijd werd voor een boek. Maar Helen Fielding, de Londense schrijfster die Bridgets belevenissen week in week uit optekent, koos niet voor de gemakkelijke weg. Niet selecteerde ze Bridgets meest geslaagde dagboeknotities uit The Independent om ze te bundelen tot een ongetwijfeld goedverkopend, want voor de hand liggend verjaarscadeautje voor menig alleenstaande vrouw. Ze schonk Bridget het leven in een heuse roman. Een roman die loopt van de goede voornemens op nieuwjaarsdag tot de balans die Bridget precies een jaar later opmaakt: alcohol en sigaretten, de hoeveelheden van dag tot dag trouwhartig opgeteld, geven een armzalig resultaat te zien en de som van de verorberde calorieën roept zelfs haar commentaar 'weerzinwekkend' op. Maar met de krasloten heeft Bridget winst gemaakt en onder de afdeling 'Boyfriends' kan ze het aantal '2' noteren. Oftewel, alles bij elkaar genomen: 'an excellent year's progress'.

Bridget bestaat bij gratie van de persiflage op de bekende dagboektaal die Fielding wist uit te bouwen tot een weergaloze stijl, vol wonderlijke afkortingen en vermakelijk scherpe vormen van snelschrift. In het personage dat zo oprijst zal menigeen blozend en tegelijk gnuivend het eigen gedrag herkennen: de zwarte strakke rok die gevonden móet worden omdat Bridget weet dat zonder die rok de dag nu al als afgeschreven kan worden beschouwd. Die rok, die niet in de wasmand zit en ook niet achterin de kast, maar op wonderlijke wijze (hoe? hoe??) achter de bank terecht is gekomen, die rok die ken ik. Die woont ook bij mij.

De scène met de rok staat voor de idiote eisen die er worden gesteld aan werkende vrouwen. Ze moeten slim zijn, intellectueel begaafd maar niet nadrukkelijk geleerd. Onberispelijk gekleed en sexy zijn ze, vlot in en vlot buiten het bed. Altijd het zieltje zorgeloos, maar wel eentje met de straffe productie van een workaholic en nooit hebben ze tijd voor een avondje klassieke muziek al zouden ze niets liever willen.

Bridget doet haar best en er schuilt veel herkenbaars in haar wanhopige tijdschema's, haar uitstel van plichten (eerst moet die reisgids zorgvuldig worden doorgenomen), haar valse vriendin die met één opmerking een hele week kan bederven. Zelfs bekend is haar onmogelijk te onderdrukken gedachte wat ze, - god verhoede dat het zo ver zou komen, maar toch - zou aantrekken naar de eventuele crematie van de vriend die spoorloos verdwenen lijkt. Dat alles en nog veel meer treft Helen Fielding met die korte, vaak sierlijk verminkte zinnetjes die ze Bridget inblaast, en die Martha Heesen jammergenoeg onvoldoende laat swingen in haar vertaling van het boek. Ze vertaalde trouwhartig in het Nederlands, maar ze mist de juiste toon, waardoor Bridgets dagboek opgeprikt lollig wordt in plaats van pijnlijk-geestig zoals in het origineel.

Natuurlijk blijft het voornaamste onderwerp van Fieldings boek, net als in haar wekelijkse feuilleton, Bridgets leven als single. Telkens opnieuw staat ze paf over de absurde manier waarop iedereen maar denkt te mogen reageren op ongetrouwde vrouwen. Met beledigend gekoppel of onbeschaamd, zoals de man van een van Bridgets vriendinnen, die van boven zijn uitgezakte lijf opmerkt dat Bridgets huwelijkskansen erg klein geworden zijn omdat 'op een bepaalde leeftijd alle goeie mannen nu eenmaal bezet zijn'.

Maar buiten al deze geslaagde observaties om schiep Fielding met Bridget Jones's Diary een volwaardige roman, waarin Bridget zich van een plat vehikel voor haar maatschappijkritiek ontwikkelt tot een volwaardig personage. Er is een plot, er is een groeiend inzicht, er is een begin, een ontknoping en een slot. En er is een hooggegrepen voorbeeld: Fielding koos als stramien voor haar roman over Bridget Jones de intrige van, hoe kan het anders, Jane Austens Pride and Prejudice. Het lukt haar die tot in de puntjes te moderniseren, zonder dat ze haar toevlucht moest zoeken tot gewrongen wendingen. Bridget krijgt zelfs, na sterk vergelijkbare misverstanden van vooroordeel en hoogmoed, haar Mr. Darcy. Die heet, zo brutaal is Fielding wel, gewoon Mark Darcy. Maar of Bridget hem zal mogen houden?