Republikeinen beginnen interne krachtmeting

Het Congres is met reces en president Clinton gaat zondag voor drie weken met vakantie naar Martha's Vineyard, een eilandje voor de kust van Massachussets. Maar het politieke bedrijf in Washington ligt deze zomer niet helemaal stil.

WASHINGTON, 15 AUG. Binnen de Republikeinse Partij worden de messen geslepen voor een harde confrontatie tussen de conservatieve senator Jesse Helms en een klein groepje gematigde partijgenoten. Aanleiding voor deze krachtmeting tussen Republikeinen onderling is de benoeming van een nieuwe Amerikaanse ambassadeur in Mexico, op zichzelf genomen nauwelijks een kwestie van politiek gewicht.

Maar de inzet van de strijd is groter: de dominante invloed van de eigenzinnige Helms op het Amerikaanse buitenlands beleid. In april droeg Clinton William Weld, gouverneur van Massachussets en een buitenbeentje In de Republikeinse partij, voor als nieuwe ambassadeur in Mexico. De president wilde daarmee - na de benoeming van de Republikeinse senator William Cohen tot minister van Defensie - nog eens laten zien dat hij uit is op een goede verstandhouding met de Republikeinen. En tegelijk deed bij met de voordracht van Weld de nog altijd invloedrijke Kennedy-clan een groot plezier.

Het vertrek van de populaire Weld uit Massachussets vergroot aanzienlijk de kansen van Joseph P. Kennedy II, de oudste zoon van voormalig minister van Justitie Robert F. Kennedy, om bij de verkiezingen in november volgend jaar het gouverneurschap van de staat te veroveren. Jesse Helms, voorzitter van de senaatscommissie voor Buitenlandse Betrekkingen (die alle ambassadeursbenoemingen moet goedkeuren), liet al snel weten zijn partijgenoot onder de maat te vinden en diens benoeming te zullen blokkeren. Weld zou niet van 'ambassadeurskwaliteit' zijn. Het feit dat hij voorstander is van legalisering van marihuana voor medisch gebruik zou hem ongeschikt maken om de VS te vertegenwoordigen in een land waar de drugshandel zo'n groot probleem is.

Weld mag een Republikein zijn, het feit dat hij in de progressieve staat Massachusetts tweemaal tot gouverneur is gekozen geeft al aan dat hij niet behoort bij tot conservatieve hoofdstroom van de partij. Hij is weliswaar voor een harde rechtshandhaving, lage belastingen en lage overheidsuitgaven, maar hij is ook een voorstander van het recht op abortus, gelijke rechten voor homo's, actieve milieubescherming en beperking van de handel in vuurwapens. Dat Helms niet warm loopt voor Weld kan voor dan ook voor niemand een verrassing zijn, zeker niet voor de bewoner van het Witte Huis met zijn grote politieke instinct.

Clinton, die in zijn eerste ambtstermijn een reputatie heeft opgebouwd dat hij kandidaten voor hoge posten bij het minste zuchtje tegenwind van het Congres laat vallen, heeft beloofd deze keer hard voor zijn kandidaat te zullen vechten.Maar voorlopig is het daar nog niet van gekomen. En ook de Democraten in het Congres lijken niet van plan veel politiek kapitaal op het spel te zetten voor de loopbaan van een Republikein. Ze zien met plezier toe hoe Republikeinen van verschillende pluimage elkaar in de haren vliegen, maar de uitkomst van de strijd maakt hen niet veel uit.

Welds kansen leken aanvankelijk dan ook miniem, zeker toen hij op een persconferentie Helms nog verder van zich vervreemdde door hard naar hem uit te halen en een compromisvoorstel (een ambassadeurschap in India) resoluut van de hand te wijzen. De machtige senator zou hem niet lusten wegens zijn progressieve politieke opvattingen en zijn visie op de toekomst van de Republikeinse partij. De hele krachtmeting zou een strijd zijn om de ziel van de Republikeinse partij. Helms zou er namens de conservatieve vleugel op uit zijn om de vooruitstrevende vleugel, belichaamd door Weld, uit te schakelen. Maar van een vooruitstrevende vleugel binnen de Republikeinse partij is nauwelijks sprake, zoals Weld dezer dagen niet voor het eerst ondervindt. Tijdens de Republikeinse conventie, vorig jaar in San Diego, voerden tientallen politici het woord, maar Weld en zijn geestverwanten betraden het grote podium niet: zij spraken hun kleine aanhang toe in apart zaaltje. Om de ziel van de Republiekeinse partij wordt veel touwgetrokken, maar daarbij staan verschillende soorten conservatieven tegenover elkaar. De Republikeinen à la Weld staan voorlopig aan de kant.

Dat het touwtrekken over Welds benoeming toch zo'n grote politieke lading heeft gekregen, heeft meer te maken met de manier waarop Jesse Helms zich de afgelopen jaren met de Amerikaanse buitenlandse politiek is gaan bemoeien dan met de talenten of politieke kleur van de kandidaat-ambassadeur. Helms heeft de ratificatie van het chemische-wapensverdrag lange tijd tegengehouden, hij voert in het Congres de oppositie tegen de Verenigde Naties aan, hij heeft op eigen houtje de reorganisatie van de ministerie van Buitenlandse Zaken afgedwongen en hij was een van de initiatiefnemers van de Helms-Burton-wet, die bedrijven straft die zaken doen met Cuba - een wet die de betrekkingen met de Europese Unie en het buurland Canada ernstig onder druk heeft gezet.

Senator Richard Lugar uit Indiana, een in brede kring gerespecteerde specialist op het gebied van de buitenlandse politiek, heeft de kwestie-Weld aangegrepen om verzet te mobiliseren tegen de politieke lijn die Helms voorstaat: wars van allerlei vormen van internationale samenwerking. Lugar ziet met zorg aan hoe steeds meer partijgenoten In het Congres nauwelijks belangstelling hebben voor de wereld buiten de Verenigde Staten. De VN kunnen ze in navolging van Helms alleen nog maar zien als een geldverslindende bureaucratie. Elke internationale organisatie is bijvoorbaat verdacht. En ontwapening is een teken van zwakte.

Lugar steunt, samen met een handjevol collega's, Welds verzoek om tenminste de kans te krijgen zich in een hoorzitting te presenteren. Over het uiteindelijke resultaat voor de diplomatieke vertegenwoordiging in Mexico-Stad maakt hij zich weinig illusies: als Helms dwars blijft liggen zal Weld het niet halen. Maar het gaat Lugar, die in 1994 tot zijn teleurstelling door Helms werd gepasseerd voor het voorzitterschap van de senaatscommissie voor Buitenlandse Betrekkingen, om iets anders. Hij wil Helms laten zien dat hij niet op eigen houtje de agenda van het buitenlands beleid naar zijn hand kan zetten. En daarvoor wil hij best een stevig gevecht aan gaan, ook al is het met een partijgenoot. Om Helms flink aan het schrikken te maken heeft Lugar de oude rot al op een gevoelige plek geraakt. Lugar, die voorzitter is van de senaatscommissie voor Landbouw, dreigde dit weekeinde om Helms, als hij blijft dwarsliggen, uit te sluiten van de subcomissie die zich zal buigen over de miljardenovereenkomst waarmee de sigarettenindustrie zich hoopt te vrijwaren van rechtsvervolging. Voor Helms, senator voor de tabakstaat North Carolina, zou dat een zware tegenslag zijn.

Voor Clinton kan er intussen weinig misgaan. Loopt Helms prestige in de affaire een deuk op, dan zal de president bij het bedrijven van zijn buitenlandse politiek voortaan minder last hebben van de taaie dwarsligger. Komt Helms echter als winnaar uit de strijd tevoorschijn, dan zullen alle Democraten dat zeker tot de tussentijdse verkiezingen van 1998 met graagte aanvoeren als bewijs dat de Republikeinse partij nog altijd beheerst wordt door verstokte reactionairen.

Weld heeft inmiddels aangekondigd dat hij aftreedt als gouverneur om zich goed op zijn ambassadeurschap te kunnen voorbereiden. Op het ministerie van Buitenlandse Zaken in Washington werkt hij zich alvast in en hij is begonnen zijn Spaans bij te spijkeren. Als het Congres begin volgende maand terugkomt van reces wil hij klaar zijn voor de strijd.

    • Juurd Eijsvoogel