Ook zonder topi bidden de jongens vijf keer per dag

Den Haag krijgt naast een 'liberale' islamitische basisschool mogelijk ook een orthodoxe school. Is er wel verschil, of is dit een typisch Nederlands onderscheid? 'Men is moslim of niet, punt uit.'

AMSTERDAM, 15 AUG. Een halflange soepjurk volstaat niet. In de gangen van basisschool As-Soeffah in Amsterdam Zuidoost zijn de ogen op de knieën van het bezoek gericht. Meisjeshoofden buigen naar elkaar, bijna botst een starend jongetje dat achterwaarts blijft lopen tegen een deurpost. “Dit was de laatste keer dat ik u de hand schud”, zegt adjunct-directeur R. Rahman vriendelijk. “In het vervolg zal ik buigen.”

In As-Soeffah is ieder lichamelijk contact tussen mannen en vrouwen taboe. De mannelijke leerkrachten dragen hier baarden en, evenals de jongetjes in de klassen, een wit mutsje dat topi heet. De leraressen en de meisjes zijn in veelkleurige, wijde jurken gekleed, met lange shawls die losjes rond het hoofd hangen. Alleen tijdens het dagelijkse gebed worden de hoofddoeken strak omgeknoopt. De hele dag zijn alle armen tot aan de polsen en de benen tot de enkels bedekt.

Kleurige platen van moskeeën hangen in de gang. Sta open voor de ander, staat hier op een poster met 'Tien gouden tips voor levensbeschouwelijke communicatie'. Desondanks wenst As-Soeffah, in 1993 opgericht door de Stichting Islamitische Basisscholen (IQRA), zich als 'orthodox' islamitische basisschool te onderscheiden van andere islamitische basisscholen in Nederland. Die scholen noemt IQRA, waarbij met name sunnitische moslims uit Suriname en Pakistan zijn aangesloten, 'liberaal'. “Orthodox betekent dat we teruggrijpen op de bronnen van de islam”, zegt Rahman. “Op de Koran en de overleveringen van de profeet dus, en op de boeken die de schriftgeleerden daarover hebben geproduceerd.” R. Kasiem, de voorzitter van IQRA: “Van de openbaring tot de dag van vandaag is maar één zuivere lijn te ontwaren. Alles wat daarvan afwijkt beschouwen wij als onorthodox.” De Nederlandse overheid kan daarom niet van moslims eisen dat verschillende islamitische stromingen op scholen één samenwerkingsverband aangaan, vindt Kasiem. “Jullie hebben toch ook je gereformeerde artikel 31-scholen?”

De Raad van State bepaalde vorige week dat staatssecretaris Netelenbos (Onderwijs) ten onrechte geen rekening heeft gehouden met de orthodoxie van IQRA. Zij moet daarom opnieuw bekijken of IQRA in Den Haag een tweede basisschool mag oprichten. De gemeente Den Haag en Netelenbos hadden IQRA's verzoek hiertoe afgewezen, omdat IQRA geen aparte stroming zou vertegenwoordigen en er voor een nieuwe school in Den Haag te weinig moslimleerlingen zouden zijn.

De woordvoerder van de ISBO, de organisatie van alle 29 islamitische schoolbesturen in Nederland, buldert aanvankelijk van het lachen aan de telefoon, evenals de bestuursleden die hem op de achtergrond luid souffleren. “Liberaal of orthodox, dat is nou weer een typisch Nederlandse uitvinding! Men is moslim of geen moslim. Punt uit”, aldus de woordvoerder.

Bij een tweede gesprek zegt hij dat de ISBO “er nog niet helemaal uit is wat het verschil is”. “Als ik de gemiddelde Nederlander op straat vraag uit te leggen wat een bepaalde psalm precies betekent, staat hij net zo met zijn mond vol tanden als wij nu.”

Den Haag telt nu nog maar één islamitische basisschool, de Yunus Emre-school. Voorzitter R. Kasiem van IQRA omschrijft deze als “een Turkse school”: “Yunus Emre noemt zich islamitisch, maar er is een duidelijk verschil in godsdienstbeleving. Turken houden zich bezig met staatsgodsdienst.” Onder Atatürk moesten Turkse mannen hun baard afscheren - dat zegt volgens Kasiem genoeg. “Wij hebben met overheden niets te maken.”

“Maar er zit niet één Turk in ons bestuur”, is de reactie van directeur S. Nanhekhan van de Yunus Emre-school. De school is gesticht door Turken maar wordt nu voornamelijk bestuurd door Marokkanen. “Het zou goed zijn als het IQRA-bestuur de moeite had genomen eerst de feiten na te trekken.”

Nanhekhan is voorstander van een nieuwe IQRA-school in Den Haag, maar noemt zijn eigen positie “moeilijk”. Evenals het bestuur van IQRA behoort hij tot de sunnitische stroming “Ik ben lid van dezelfde groep, maar ik heb een andere doelgroep”. Terwijl IQRA Surinaams-Pakistaans is georiënteerd, zitten op de Yunus Emre-school veel Marokkaanse kinderen, die meestal tot de malakitische moslim-stroming behoren. Nanhekhan noemt het een “accentverschil dat door IQRA hoog wordt opgenomen”. “De jongens dragen hier geen topi, maar ook zij bidden vijf keer per dag.”

Hinna (12) bezocht tot en met groep 2 in spijkerbroek en T-shirt een Montessorischool. “Ik wist niet dat ik moslim was. Tot mijn vader zei: 'Je moet naar As-Soeffah, want dat is moslim. Je krijgt hier strenge meesters en je leert hier godsdienst', zei hij. En toen kreeg ik een jurk.” Dat de jongens apart naar gymles gaan is jammer, zegt ze. “En soms zeg ik: 'Mama, ik wil een broek dragen', en dat mag dan niet. Maar verder is het hier leuk hoor.”

As-Soeffah telt 300 leerlingen, de helft van de 23 leerkrachten is moslim. Streng waren aanvankelijk met name de christelijke leraren, lacht voorzitter R. Kasiem. Een van hen dacht ten onrechte alle plaatjes van varkens in de lesboeken te moeten afdekken.

“Alleen de hoofddoek was wennen”, zegt lerares J. Muntslag, zelf rooms-katholiek. “De eerste weken kreeg ik er knallende koppijn van.” Voor ze op As-Soeffah ging werken, had ze zich laten informeren over “wat kan en wat niet”. “De regels zijn duidelijk en blijven dezelfde. Ze worden hier niet steeds strenger.” Naast een Nederlandse godsdienstdocent verzorgt een imam viermaal per per week lessen Arabisch om Koran te kunnen lezen. Daarbuiten verschilt de lesstof volgens Muntslag nauwelijks van die op gewone basisscholen. “Het niveau van de leerlingen hier is vergelijkbaar met dat van andere kinderen in de Bijlmer.” Kasiem: “Alles wat functioneel is om te leren voor de kinderen is hier toegestaan. Want de profeet zegt: in de godsdienst is geen plaats voor schaamte.”

Maar wat zijn de grenzen van functionele lesstof? Alles wat de kinderen “weerbaar maakt” en wat “ze trots maakt op hun identiteit” noemt Kasiem geoorloofd. Dus ook biologieles, ja. “We letten wel op dat ze niet gechoqueerd raken, ze zijn van huis uit vaak weinig gewend. Maar deze kinderen zien óók billboards met naakte mensen. Daarom moeten we ze inlichten. We willen hier kinderen afleveren met zelfvertrouwen. Zodat ze niet met hun identiteit gaan worstelen.” Ofwel, beamen Kasiem en adjunct-directeur Rahman, “dat ze hun leven lang een goed moslim blijven”.

Om die reden sturen orthodox-islamitische ouders hun kinderen nog liever naar een christelijke dan naar een 'liberale' islamitische school, zegt Rahman. “Daar weet je nog aan wat voor onderwijs je begint. Op een liberale school raakt een kind alleen maar in verwarring.”

“Yunus Emre draagt de islamitische normen óók degelijk over. Wij zijn in geen geval minder”, zegt directeur Nanhekhan van de Haagse school. “En persoonlijk vind ik het overal even leuk.”