Groeiende sympathie voor aanpak 'teringwijk'

Sommige Tweede-Kamerleden lopen stage tijdens het zomerreces van de Kamer. Otto Vos (VVD) maakte zich deze week in de Rotterdamse wijk Spangen het junkiejargon eigen.

ROTTERDAM, 15 AUG. Woensdagnacht twee uur. In het zachtgele licht staan heroïnehoertjes, travestieten en transseksuelen te wachten op een klant. In het havengebied heeft de gemeente Rotterdam een gedoogzone om de tippelprostitutie te concentreren. Automobilisten rijden af en aan op een soort minirotonde en parkeren wanneer de keus is gemaakt op de zogenoemde afwerkplaats. De vergelijking met een McDrive dringt zich op; de klant wordt snel in de auto bediend.

Het Tweede-Kamerlid Otto Vos (VVD) kijkt voorzichtig. “Leuk dat u eens op de werkvloer komt kijken”, verwelkomt de arts Frans Sikkens hem. “Hier speelt zich een andere realiteit af dan in Den Haag.” Het is precies de reden waarom Vos een week van het zomerreces doorbrengt in Spangen.

In het pand 'Keetje Tippel' kunnen de prostituees “even op adem komen”, zoals Sikkens het omschrijft. Hier kunnen prostituees behalve voor koffie en gratis condooms ook terecht voor een praatje of het omruilen van vuile spuiten. Sikkens vertelt dat hun gratis medische en sociale hulp wordt geboden. Vos luistert aandachtig en maakt aantekeningen.

De woordvoerder justitie en vis van de VVD-fractie liep deze week stage; 'inkijkdagen' in het jargon van de politie die als gastheer fungeerde. “Het gevoel van onveiligheid in bepaalde wijken in grote steden wordt steeds groter”, meldt het persbericht van de VVD-voorlichting. “De gemeente en politie van Rotterdam hebben een aantal maatregelen getroffen om de wijk Spangen veiliger te maken. Vos wil bekijken wat het effect van de maatregelen is.”

Ooit stond Spangen voor voetbalclub Sparta, voor stadion Het Kasteel. Tegenwoordig roept de wijk in het westen van Rotterdam vooral associaties op met drugsdealers, -toeristen en -verslaafden. Spangen was eens een modelwijk en een rood nest. Bekende architecten als M. Brinkman en P. Oud ontwierpen de woonblokken. Tijdens een politiesurveillance roemt Vos de renovatie. Wanneer buurtactivist Rinus Vis hem later vertelt dat het geld voor de stadsvernieuwing stagneert, grijpt Vos weer naar zijn zwarte notitieboekje.

Tijdens de surveillance doceren twee agenten de problematiek in de wijk. Het percentage allochtonen is zelfs voor een oude stadswijk hoog: tegen de tachtig procent. En na de sluiting van de gedoogzone Perron Nul bij het Rotterdamse centraal station in december 1995 heeft de drugsscene zich verplaatst naar Spangen met als gevolg dat de mensen zich niet meer veilig voelden op straat.

Na aanvankelijk harde acties tegen drugs voert de wijk nu een acceptatiebeleid; de angst voor de junk is geluwd. Vorig jaar kraakte de Kerngroep Spangen Drugsvrij bijvoorbeeld een pand voor de 'eigen junkies'. Meubilair, gordijnen, televisies en koelkasten werden uit de hele wijk aangesleept. Er is een huisdealer aangesteld, die de dope aanschaft voor de junkies. Bewoners, politie, en hulpverleners spreken van een groot succes. “We scoren op dit moment zestig procent”, zegt Vis, eigenaar van een café dat dezelfde naam heeft als het Sparta-stadion. “Zes van de tien bewoners volgt een programma om af te kikken.”

'Spangen: drugsvrij' is een illusie, zo houden politie, justitie, bestuurders en bewoners Vos voor. Wijzend naar groepjes junks zegt een agent: “Junks kunnen beter je buren zijn in plaats van dat ze de hele dag over straat lopen te dealen en te gebruiken. Wij willen dat mensen zich weer veilig voelen op straat.” De politie gedoogt het gebruikershuis. In de loop van de week groeit bij Vos de sympathie voor deze aanpak. “Hoe moeten we dit beleid nu weer aan de Fransen verkopen”, vroeg hij zich dinsdag nog af. Twee dagen later knikt hij in 'Keetje Tippel' instemmend wanneer hulpverlener Arien van Berkel de voordelen van een zogenoemd gebruikershuis opsomt. Zij zou de gedoogzone voor de tippelprostitutie graag uitbreiden met een gebruikershuis. Vos gaat minister Sorgdrager (Justitie) vragen de voor- en nadelen van een gebruikershuis in kaart te brengen.

Agenten benutten de surveillance om bij Vos te pleiten voor meer agenten (“we werken ons het apezuur in deze teringwijk”) en het gebruik van zogenoemde pepperspray. Deze spray, die agenten kunnen gebruiken om lastige verbalisanten voor een paar minuten het zicht te ontnemen, is verboden wegens de schadelijke effecten. Vos belooft de kwestie te bestuderen en noteert de wensen - samen met zijn impressies - keurig in het zwarte notitieboekje.

“Dit soort stages hebben een grote invloed en leveren een aantal actiepunten op waarmee ik in Den Haag aan de slag kan”, zegt Vos op een rustig moment in het politiebureau. Hij is onder de indruk van de “frontlijnrol van de politie in de strijd tegen de drugs”. Het taalgebruik is inmiddels verrijkt met het junkiejargon, hoewel 'crack', 'base' en 'chinezen' een vreemde klank heeft in keurig ABN. Vos wil de mogelijkheden voor politie en justitie verruimen om drugspanden te sluiten, buitenlandse drugstoeristen te weren, en huisjesmelkers aan te pakken die hun dealpanden voor grof geld (duizend gulden per week voor een uitgeleefde ruimte is niet ongebruikelijk) verhuren. En Den Haag moet “fors investeren” in de aanpak van de grote criminaliteit.

Spangen is blij met de stagiairs uit Den Haag. “We staan met de rug tegen de muur in de strijd tegen de drugs”, zegt een agent. “Wanneer de politiek de wijken weer leefbaar wil maken dan zeg ik: geen woorden, maar daden. In geouwehoer kun je niet wonen.” Tegen Rinus Vis (“ik hou verdomme van deze teringwijk”) vertelt Vos dat hij onder de indruk is van de complexiteit van de problematiek. Vos: “Ik heb geen pasklare oplossing. Maar een coffeeshop waar je wiet kunt kopen in de buurt van een lagere school gaat me te ver. Daar moeten we een eind aan maken.” Coffeeshop 'De Smurf' tegenover een school en naast een buurthuis kan, als het aan het VVD-Kamerlid ligt, op zoek naar een andere locatie.