Economisch tij vergemakkelijkt begrotingsdebat

Het kabinet heeft zich vandaag weer gebogen over de Miljoenennota. De relatief rustige besprekingen steken schril af bij het debat over een belastingconcept voor de volgende eeuw.

DEN HAAG, 15 AUG. In een bijzonder hete Trêveszaal heeft het kabinet-Kok vandaag de besprekingen over de Miljoenennota 1998 hervat. De eerste ronde in april verliep, dankzij de relatief gunstige economie, vrij snel. In hoog tempo bereikte het kabinet een akkoord over de uitgaven van volgend jaar. Opmerkelijk was dat de bewindslieden toen ook al “een overeenstemming op hoofdlijn” (aldus premier Kok) bereikten over een verlaging van de lasten voor burgers en bedrijfsleven met ongeveer 2,3 miljard gulden. Tot nu toe werd dit politiek gevoelig onderwerp altijd na de zomervakantie behandeld, op basis van nieuwe berekeningen van het Centraal Planbureau.

In de afgelopen jaren bleek dit een goede tactiek. Het bedrag dat voor lastenverlichting beschikbaar was, bleek in augustus altijd groter dan in het voorjaar als gevolg van de gunstige economische ontwikkeling. In deze kabinetsperiode groeide de economie met gemiddeld drie procent per jaar. Het vorige CDA-PvdA kabinet moest genoegen nemen met een gemiddelde groei van 2,5 procent. Aangezien PvdA, VVD en D66 bij de opstelling van het regeerakkoord uitgingen van een groei van iets meer dan twee procent, kon minister Zalm (Financiën) steeds meevallers melden, waar zijn voorganger Kok steeds met slechte financiële berichten bij zijn collega's te biecht moest.

In april hield het kabinet er al rekening mee dat het beoogde bedrag voor lastenverlichting hoger zou uitvallen. Over de besteding van de 'goudgerande meevaller' werden daarom al afspraken gemaakt. Geen verspilde energie. De economische groei valt hoger uit waardoor meer mensen een betaalde baan vinden. Volgend jaar stijgt de werkgelegenheid met 117.000, waarmee het totaal in deze kabinetsperiode uitkomt op ruim 490.000. Bij het schrijven van het regeerakkoord ging men uit van een banengroei van 275.000. Meer banen betekent dat er minder geld nodig is voor de uitkeringen. Meer banen leidt ook tot meer loon- en inkomstenbelasting en meer consumptie.

Het kabinet heeft in totaal nog vier miljard gulden te verdelen, zo zei premier Kok aan het begin van de middag tijdens zijn persconferentie. Conform de 'april-afspraak' gaat de helft van het bedrag naar reductie van het financieringstekort, de andere helft naar lastenverlichting. Over de invulling waren de ministers het ook al eens. De ene helft gaat naar de lastenverlichting op arbeid. De andere helft gaat naar een belastingverlaging voor de middeninkomens en verlaging van de lokale lasten. Volgende week worden er knopen doorgehakt over de exacte invulling.

Tijdens de eerste ministerraad na de zomervakantie is vanmorgen kort gesproken over de begroting voor volgend jaar, die officieel op Prinsjesdag wordt gepresenteerd. Vanmiddag zouden de bewindslieden van de zogenoemde zeshoek (Algemene Zaken, Financiën, Economische Zaken, Sociale Zaken, Volksgezondheid, en Binnenlandse Zaken) elkaar weer treffen. Direct betrokkenen ambtenaren en politici verwachten weinig politieke problemen bij de afronding van de verkiezingsbegroting. Maar er zijn nog wel wat plooien glad te strijken. Zo dreigt de koopkracht van sociale minima volgend jaar te dalen als gevolg van een hogere inflatie. Alle bewindslieden vinden dit onacceptabel, zodat er op dit moment weer intensief wordt gesleuteld aan de koopkrachtplaatjes.

De relatief rustige besprekingen over de begroting steken schril af bij het debat over het belastingconcept voor de volgende eeuw. “De regering heeft het voornemen in de loop van 1997 een verkenning te brengen van de richting waarnaar het Nederlandse belastingstelsel zich in het begin van de 21ste eeuw moet ontwikkelen”, meldde de Miljoenennota van vorig jaar. Staatssecretaris Vermeend (Financiën) heeft, zo vinden bewindslieden van andere departementen, deze taak te voortvarend aangepakt. Naar hun mening zijn zijn voorstellen a-politiek. “Willem heeft gekeken naar de succesnummers in het buitenland en dat in het Nederlands vertaald, maar zo makkelijk zijn politieke keuzes niet”, zegt een topadviseur van het kabinet. Ook Vermeends partijgenoot Melkert, minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, is niet tevreden. Hij wil bijvoorbeeld dat de gevolgen van de veranderingen in het belastingstelsel voor de inkomens en de werkgelegenheid beter in kaart worden gebracht.

De huiver van de bewindslieden is te begrijpen. Belastingen zijn een complex en politiek gevoelig onderwerp. En binnen het kabinet bestaat zeker nog geen concensus over de 21ste eeuw. VVD-staatssecretaris De Grave (Sociale Zaken) is nog steeds gecharmeerd van een vlaktaks; één tarief voor negentig procent van de belastingbetalers.

Volgende week wordt weer intensief gesproken over het 'discussie-stuk' van Financiën. Moeten de sociale uitkeringen worden gefinancierd uit de algemene middelen en niet via de sociale premies zoals nu gebeurd? En welke aftrekposten moeten worden geschrapt? Met welk percentage wordt het toptarief verlaagd? Op wat voor termijn moet de vermogensbelasting worden afgeschaft?

Veel concrete antwoorden worden niet verwacht. De premier wil ook nog enige ruimte openlaten voor het nieuwe kabinet. En de nieuwe stemverhouding zal uiteraard ook invloed hebben op het fiscaal stelsel.