Baan van partner rem op carrière in buitenland

Grote internationale ondernemingen merken dat werken in het buitenland voor werknemers minder vanzelfsprekend en attractief aan het worden is. Eén kwestie speelt daarbij een belangrijke rol: de partner van de werknemer wil haar of zijn carrière niet onderbreken.

ROTTERDAM, 15 AUG. 'Je bent jong en je wilt niks' luidt de opmerkelijke kop boven een artikel in het jongste KPN Nieuwsblad. In het personeelsorgaan van Koninklijke PTT Nederland klaagt een topmanager over de grote groep goed opgeleide dertigers bij KPN (circa 150.000 werknemers) die kennelijk de net aangekochte woning niet willen verruilen voor een jaar werken in het buitenland om daar 'een sprong in persoonlijke groei door te maken', zoals een advertentie in het KPN-vacatureblad zegt.

“De situatie is minder dramatisch dan het lijkt. Het artikel is meer bedoeld als een prikkelende oproep”, zegt Annette van de Wetering, hoofd werving en selectie bij KPN. “KPN is nog niet zo lang internationaal actief. De 'kanjers voor een internationaal avontuur' om wie het in de advertentie ging, zijn drie tot vijf jaar geleden bij KPN in dienst gekomen. Destijds was het perspectief van een carrière in het buitenland nog niet zo duidelijk.”

KPN en andere grote internationale ondernemingen hebben volgens Van de Wetering te maken met 'trends' die werken in het buitenland minder vanzelfsprekend en attractief maken dan vroeger het geval was. Woordvoerders van andere internationale ondernemingen als Shell, Unilever en Akzo Nobel bevestigen dat er een probleem is waar alle bedrijven mee te maken hebben en dat een steeds grotere rol gaat spelen: de partners van de betrokken werknemers willen hun carrière niet onderbreken door vertrek naar het buitenland.

KPN heeft 200 Nederlanders op posten in het buitenland. Het oordeel 'je bent jong en je wilt niks' wordt in het KPN Nieuwsblad toegeschreven aan Marten Pieters, vice-president international operations van PTT Telecom. Volgens Van de Wetering heeft het betrekking op een concreet voorval. In het KPN-orgaan vertelt Pieters: “Eind mei plaatsten we een advertentie in de vacaturekrant waarin we jonge medewerkers vroegen om ervaring op te doen bij onze deelnemingen in drie landen (Tsjechië, Hongarije en de Oekraïne, red.). We zaten klaar om de grote stroom te verwerken en de besten uit te kiezen. Er kwamen welgeteld dertig reacties. Geen drieduizend, geen driehonderd, maar dertig, van wie een kwart academicus. Onbegrijpelijk.” En, vervolgt Pieters: “Het gaat slechts om één jaar. Je vergroot je kansen binnen het bedrijf. Zo'n aanbod laat je toch niet schieten? Je hoeft je nog niet bewezen te hebben, je moet je gaan bewijzen. Als iemand Almere-Buiten of Zoetermeer-Binnen spannender vindt houdt het natuurlijk op.”

De hoop was dat honderden jonge en ambitieuze KPN'ers met een academische of een HBO-opleiding zouden reageren, erkent Van de Wetering. “Maar misschien was die hoop niet realistisch.” De reden voor het gebrek aan belangstelling bij deze werknemers van dertig tot 35 jaar die aan hun tweede of derde 'loopbaanstap' toe zijn, is onbekend. Maar Van de Wetering veronderstelt dat het er meer zijn. “Zo is voor uitzending naar New York of Parijs veel meer belangstelling dan werken in Hongarije of de Oekraïne, ook al is het maar voor een jaar.”

Pagina 13: 'Voor loopbaan geef je niet alles meer op'

Misschien”, zegt Van de Wetering, “is de belangrijkste factor wel dat de dertig-plussers die enkele jaren geleden als 'jong, dynamisch en flexibel' in dienst traden, zich onvoldoende realiseren hoe hard de ontwikkeling bij KPN is gegaan. Pas zes jaar geleden openden we ons eerste kantoor in het buitenland. PTT Telecom opereert nu door zijn samenwerking met het Amerikaanse AT&T en Unisource (waarin o.a. de Zweedse en Zwitserse PTT deelnemen) in een groot aantal landen. Dat vergt veel aanpassing die we nu snel doorvoeren. Bij de huidige selectie van nieuwe jonge, hoogopgeleide werknemers eisen we dat ze bereid moeten zijn naar het buitenland te gaan. Vroeger was dat minder expliciet. We richten ons op mensen met drive en ondernemingszin. Mensen die een deuk in een pakje boter kunnen slaan. Daar hoort werken in het buitenland gewoon bij.”

Uitzending naar het buitenland is in het algemeen niet meer zo aantrekkelijk als vroeger het geval was, stelt Van de Wetering tenslotte vast. Ze verwijst naar onderzoeken van het Nipo en het Zweedse bureau Universum die dezelfde resultaten opleverden: Nederlandse studenten zijn internationaal georiënteerd, ze reizen graag, en carrière maken is nog steeds hun belangrijkste doelstelling.

Maar voor hun loopbaan willen ze in het algemeen niet langer hun persoonlijk leven opgeven. De persoonlijke ontwikkeling wordt bijna even belangrijk geacht als carrière maken. “In dat kader past de dual career-problematiek waarmee alle internationaal opererende bedrijven te maken hebben.”

Woordvoerders van Akzo Nobel, Shell en Randstad bevestigen dat overplaatsing naar het buitenland steeds vaker problemen oplevert wegens het af- of onderbreken van de carrière van de partner. Koninklijke Shell stationeert al tientallen jaren medewerkers 'overzee', vaak voor de duur van een aantal jaren.

Shell heeft ongeveer 5500 'ex-patriots', verdeeld over 130 landen en van wie een derde Nederlander en een derde Brit is. De multinational stelt eveneens vast dat de recrutering van jeugdige medewerkers voor (langdurige) uitzending naar het buitenland “niet gemakkelijker” wordt.

“Bij de selectie wordt de loopbaanverwachting van de partner uitdrukkelijk meegenomen,” zegt een woordvoerder. Shell kent een “International network for spouses”. Partners van medewerkers die worden uitgezonden, kunnen daarop een beroep doen om steun en medewerking te krijgen. Een speciale consultant voor partners, die contacten onderhoudt met plaatselijke Kamers van koophandel, bedrijven en ambassades, probeert steun te geven om de gevolgen van het opgeven van de baan door de partner te helpen versoepelen. Ook KPN geeft op overeenkomstige wijze steun aan medewerkers die de breuk in de carrière van hun partner als een belangrijk bezwaar zien.

Shell besteedt ook aandacht aan het onderwijs. “Lagere scholen waar in het Nederlands les wordt gegeven, vormen doorgaans geen groot probleem, middelbare scholen vaak wel,” aldus de woordvoerder.

Shell sponsort een aantal particuliere projecten om kinderen ouder dan twaalf jaar onderwijs in het Nederlands te kunnen geven. Dergelijke scholen bestaan in Londen, Muscat en Aberdeen. Hoewel informatietechnologie soms oplossingen biedt - zoals vergaderen via een camera op de computer - verwacht Shell volgens de zegsman dat het aantal 'ex-pats' in den vreemde de komende jaren redelijke stabiel rond het getal van 5500 zal blijven.

Bij Akzo Nobel (met 70.000 - lokale - werknemers in zestig landen, van wie 20.000 in Nederland) worden jaarlijks eveneens honderden medewerkers naar het buitenland gezonden. “Dat gebeurt overigens op steeds jongere leeftijd”, zegt een woordvoerster die eveneens melding maakt van dual career als belangrijkste probleem.

De uitzendorganisatie Randstad (7500 vaste medewerkers) is actief is in negen West-Europese landen en het Amerikaanse Atlanta, maar het aantal ex-pats is nog zeer beperkt. Een Randstadwoordvoerder stelt dat bij recrutering is gebleken dat jonge mensen “vaak een te romantisch beeld hebben van werken in het buitenland, zodat je ontzettend goed moet graven in hun motivatie”. De Randstad-woordvoerder constateert verder dat het ontbreken van kennis van een andere vreemde taal dan Engels eveneens problemen geeft. “Daarom eisen wij kennis van twee vreemde talen van kandidaten die de internationale opleiding bedrijfskunde willen volgen die wij in samenwerking met o.a. de Erasmus Universiteit sponsoren.” Succesvolle mensen in het buitenland zijn per definitie meertalig, is het credo bij Randstad. Bij KPN Nederland wordt 'perfecte' kennis van het Engels geëist. Annette van de Wetering: “Overal ter wereld is Engels de taal van telecommmunicatie. Maar wij verwachten van onze kandidaten ook dat ze bij uitzending langer dan een jaar de taal leren van het land waar ze werken.”

De prikkelende oproep van KPN-manager Pieters heeft overigens effect gehad, zegt een KPN-woordvoerder. “Zowel van binnen het bedrijf als van buiten zijn ontzettend veel reacties gekomen.”