Syllogic verkocht; 'Je kunt niet dertig meter boven het maaiveld blijven hangen'

Syllogic is een van de Nederlandse automatiserings- bedrijven die in eigen land geen kapitaalverschaffer konden vinden. Het is daarom noodgedwongen verkocht aan een Amerikaanse onderneming. Aan het succes van de jonge onderneming lag het niet. Een bedrijfsportret.

Enkele jaren geleden besloot een groot Amerikaans warenhuis eens te gaan spitten in de vele verkoopgegevens die het in de loop der tijd had verzameld. Dat leverde een groot aantal verrassingen op. Zo bleek er een onverklaarbaar verband te bestaan tussen de verkoop van zagen en matrassen. Telkens als er een zaag werd gekocht werd enkele maanden later door dezelfde persoon een matras aangeschaft. Al gauw bleek waarom: de zaag werd gekocht om een nieuw huis te bouwen, het matras was voor het nieuwe bed in de slaapkamer. Dat is handig om te weten. Wie een zaag koopt, is wellicht geïnteresseerd in andere artikelen voor de nieuwe woning.

Het graven in verkoopgegevens wordt ook wel 'data mining' genoemd. De computerbestanden waarin die gegevens zijn opgeslagen heten datapakhuizen. Het is een sterk groeiende markt die behalve door enkele grote hardwarebedrijven ook wordt gedomineerd door een aantal gespecialiseerde automatiseerders.

Twee Nederlandse bedrijven - Data Distilleries uit Watergraafsmeer en Syllogic uit Houten - hebben op dit gebied reeds internationale faam verworven. Data Distilleries, een spin off van het Centrum voor Wiskunde en Informatica (CWI), werkt onder meer samen met computergigant Tandem. Syllogic kwam onlangs in het nieuws omdat het bedrijf is overgenomen door het Amerikaanse Perot Systems, een van de ondernemingen van de voormalige presidentskandidaat Ross Perot.

Hoeveel geld met die overname is gemoeid is een geheim dat alleen de oprichters Dolf Zantinge en Pieter Adriaans kennen. Ze zijn in elk geval betaald in aandelen. Als die aan het eind van dit jaar naar de beurs worden gebracht zal duidelijk worden hoeveel geld ze aan de verkoop hebben overgehouden. Op papier zijn beide ondernemers al miljonair.

De verkoop van het bedrijf was niet wat directeur Pieter Adriaans (42) voor ogen had. “We hebben al eerder huwelijksaanzoeken afgewezen. IBM wilde graag met ons in zee, maar dan waren we hoofdzakelijk een bijwagen van de Nederlandse vestiging geworden.” Gesprekken met Nederlandse kapitaalverschaffers (venture capitalists) leverden niets op. “We zitten in een wat moeilijke positie”, geeft Adriaans toe. “We zitten op het snijvlak van productontwikkeling en advisering. Financiers gaan liever met productbedrijven in zee, want die doen dertig keer de winst op de beurs. We hebben financiers aan tafel gehad die ons gouden bergen beloofden, zoals een waardering van 600 miljoen dollar op Nasdaq, maar de eis was wel dat we een heel ander bedrijf zouden worden.”

Een ander probleem is volgens Adriaans dat Nederlandse participatiebedrijven niet voldoende op de hoogte waren van de markt waarop Syllogic zich richt. “Internationale marktonderzoekersbureaus als Gartner en Meta Group kunnen ons precies voorrekenen hoe de markt voor data mining zich zal ontwikkelen, maar de venture capitalists hadden in die gegevens onvoldoende vertrouwen. Als bedrijf kun je echter niet maar blijven wachten. Je bent als een Boeing die opstijgt. Je kunt niet dertig meter boven het maaiveld blijven hangen. Per slot van rekening heb je investeringen gemaakt en een imago opgebouwd. Je moet verder stijgen.”

Eind vorig jaar raakte Syllogic in gesprek met dienstverlener Perot, een multinational met een omzet van 850 miljoen dollar en vijfduizend werknemers. Adriaans: “Ze kwamen hier binnen met een team van topspecialisten en die zijn een week lang gebleven.” Syllogic (125 werknemers, 25 miljoen gulden omzet, kantoren in Dublin, Londen en San José) zal zich nu nog meer richten op onderzoek en ontwikkeling, terwijl het internationale verkoop- en marketingapparaat van Perot zorg draagt voor de afzet van de producten. “Wij zijn behalve in data mining ook sterk in systeem- en netwerkbeheer en dat is een specialisme dat Perot ontbeert”, zegt Adriaans. “Bovendien had Perot Systems tot nu toe geen echt projectkantoor in Europa. Nu dus wel.”

Nederlandse automatiseerders doen het al enige tijd goed op de internationale markt. Na de succesverhalen over Baan was er onlangs het nieuws over de overname van starter Prolin door multinational Hewlett-Packard. Syllogic was tot nu toe een wat minder bekende ster aan het internationale firmament. Het bedrijf werd acht jaar geleden opgericht door Pieter Adriaans. Hij werkte destijds voor Info Products, nog altijd een van de grootste distributeurs van pc's in Europa. “Van huis uit ben ik filosoof”, vertelt Adriaans in zijn kantoor in Houten. “Eind jaren tachtig had ik de behoefte om in mijn werk filosofie en informatica te combineren. Uiteindelijk heb ik gekozen voor Kunstmatige Intelligentie.” In die tijd ontmoette Adriaans ook zijn huidige zakelijke partner Dolf Zantinge. “We vulden elkaar uitstekend aan. Hij had praktische ervaring met het bouwen van grote gegevensbestanden, terwijl ik wetenschappelijk beter onderlegd was.”

De eerste grote projecten werden nog onder supervisie van Info Products gerealiseerd. Over een eigen onderneming werd niet gesproken. Maar toen Info Products werd overgenomen en terugkeerde naar de kerntaken, was er voor Adriaans en Zantinge geen plaats meer in de onderneming. Adriaans: “Uiteindelijk hebben ze gezegd: koop maar een bv en je kunt al het werk meenemen. Zo hebben we een vliegende start kunnen maken.”

Syllogic (naar syllogisme of sluitrede) begon eind jaren tachtig met het bouwen van traditionele gegevensbestanden voor Merkenbureau Markgraaf en de Stichting Leerplan Ontwikkeling. Zeker in het begin werd aan dergelijke projecten niet bijster veel verdiend. Adriaans: “Je overweegt een tweede hypotheek te nemen en er zijn ook tijden geweest dat we geen salaris hebben uitbetaald. Maar die onzekerheid hoort er bij. Ik ken een directeur van een bedrijf dat een half miljard omzet maakt en die denkt elk jaar dat het afgelopen is. Als je die dreiging niet meer voelt, moet je uitkijken.”

Technologisch werden de projecten van Syllogic steeds uitdagender. In toenemende mate werd voor het spitten van verborgen informatie in gegevensbestanden de kennis gebruikt van genetische algoritmen, neurale netwerken en andere wiskundige hoogstandjes. Al gauw kreeg Syllogic een eerste grote opdracht van KLM: een softwareprogramma genaamd Captains dat de loopbaanontwikkeling van piloten in kaart kan brengen. Het programma, dat nog steeds in gebruik is en KLM jaarlijks een besparing van twee procent op de loonkosten oplevert, voorspelt hoe piloten reageren op het vrijkomen van begerenswaardige posities. Zo zullen piloten die in aanmerking komen voor de positie van eerste vlieger op een intercontinentale Boeing 747 wegens hun schoolgaande kinderen uiteindelijk toch kiezen voor Europese vluchten. Op dergelijke keuzes kan door KLM nu beter geanticipeerd worden.

“We zijn aan het project bijna kapot gegaan”, zegt Adriaans. “We hebben krankzinnig hard gewerkt in een veel te korte tijd en tegen een veel te laag budget. Ik heb weinig haar meer op mijn hoofd, maar het meeste haar ben ik in die periode kwijtgeraakt. KLM heeft ook nooit begrepen welke topprestatie we hebben geleverd, want voor de volgende opdracht hebben ze een Canadees bedrijf benaderd dat het nog goedkoper kon doen.”

Na Captains besloot Syllogic dan ook om ruimere toepassingen voor zijn technieken te vinden. Dat werd het beheer van computernetwerken en databestanden in grote organisaties. Een van de producten die het bedrijf ontwikkelde, het datamining-gereedschap Datahub, werd in 1993 aan IBM verkocht. Adriaans: “IBM had al miljoenen verspijkerd aan een soortgelijk project toen bleek dat een klein bedrijfje uit Nederland een dergelijk programma al had ontwikkeld. Omdat we het zelf niet konden vermarkten hebben we het verkocht, maar wel op voorwaarde dat we het programma verder mochten helpen ontwikkelen. Het probleem is dat als je een project uit handen geeft je het technologisch wel kunt afschieten. In mijn ogen was Datahub dan ook meer een commercieel dan een technologisch succes.”

De laatste jaren richt Syllogic zich op een reeks van technieken en producten voor het beheer van netwerken, waaronder de Adaptive Enterprise Management Server, een computerprogramma dat de belasting van afzonderlijke componenten in een computernetwerk analyseert. Niet alleen kan de software voorspellen wanneer er zich problemen voordoen, ook kunnen storingen zonder menselijke tussenkomst verholpen worden. Adriaans verwacht dat soortgelijke technieken in de nabije toekomst zullen worden ontwikkeld voor het besturen van auto's, het reguleren van energie in intelligente woningen en het zoeken van informatie op Internet. “Technologisch zijn we nog niet zover, het wetenschappelijke voorwerk is nog niet verricht”, zegt Adriaans. Hij wijst op Internet, waar de technologie van zoekmotoren nog bijzonder primitief is. “Omdat men zo snel mogelijk geld aan Internet wil verdienen, neemt niemand de moeite daarvoor geavanceerde technieken te ontwikkelen. Die zullen zeker nodig zijn voor het ontsluiten van gespecialiseerde bestanden met medische informatie of jurisprudentie.”

Ook de technologie van data mining staat volgens Adriaans nog in de kinderschoenen. “Veel bestanden zijn zo verrot dat ze voor data mining bijna niet gebruikt kunnen worden. Dat probleem los je niet zomaar op. Alleen gebruikers weten welke informatie ze nodig hebben. Als datamining-leverancier zul je je dus moeten specialiseren.” Syllogic richt zich echter meer op algemene technieken voor datamining en netwerkbeheer. Het bedrijf heeft programma's ontwikkeld die in luttele seconden miljoenen gegevens kunnen analyseren. Dergelijke programma's zouden gebruikt kunnen worden in de detailhandel, bij fraudedetectie en in de gezondheidszorg. Bedrijven als PTT Telecom, Rijkswaterstaat en Tandem zijn dan ook kind aan huis bij Syllogic.

Het bedrijf schat de markt voor zijn datamining-producten op 3 tot 4 miljard dollar per jaar. Maar ook in producten voor systeem- en netwerkbeheer zit volgens Adriaans groei: “Er komt een moment dat organisaties niet langer zelf dergelijke netwerken zullen bouwen. Computernetwerken zijn zo langzamerhand zo complex geworden dat je de bouw en het beheer ervan aan experts moet overlaten. Door de overname van Perot kunnen we dergelijke diensten straks ook inderdaad aanbieden.”

Hoewel Adriaans en Zantinge mogen meebeslissen over het beleid van de totale Perot-organisatie, blijven zij voorlopig in Houten zitten. “We moeten ook kunnen waarmaken wat we Perot hebben beloofd,” zegt Adriaans. “Daarnaast wil ik betrokken blijven bij het wetenschappelijke onderzoek dat hier wordt verricht.” Adriaans geeft toe dat het steeds moeilijker wordt. “Volgend jaar betrekken we een nieuw pand in Amersfoort en groeien we naar 200 mensen. Je bent straks alleen nog maar met beleid bezig.”

Adriaans wil in elk geval een klein team van “creatieve idioten” in Nederland houden. “In Silicon Valley zou Syllogic meteen uit elkaar knallen omdat daar zo'n enorme druk op talent wordt uitgeoefend dat iedereen meteen weer uitvladdert. In Nederland kunnen we de beste mensen krijgen omdat ze weten dat ze hier op topniveau kunnen werken en er buiten bijvoorbeeld KPN Research weinig alternatieven zijn.”

Hoewel Syllogic voorlopig al zijn aandacht opeist, hoopt Adriaans binnenkort toch tijd vrij te maken voor zijn aloude ambitie: het schrijven van een filosofisch boek over het menselijke brein en denkende systemen. “Ik geloof heilig in het concept van de Homo Universalis,” zegt Adriaans, terwijl hij wijst op portretten van veelkunners Leonardo da Vinci en Dali. “Vanuit de filosofie trends ontdekken en kansen voor zakelijke projecten scheppen, dat blijft voor mij de uitdaging.”