Asiel van aanmeld- tot verwijdercentrum

rotterdam, 14 aug. Justitie heeft de asielaanvraag van de Iraniër M. Masseri afgewezen - hij is inmiddels 31 dagen in hongerstaking om zo een verblijfsvergunning af te dwingen. De rechter moet nu uitspraak doen. Masseri is geen doorsnee 'geval'; hij diende niet één maar twee keer een asielaanvraag in.

De rechter bekrachtigde de eerste afwijzing. Justitie heeft inmiddels zijn tweede aanvraag om toelating afgewezen. “In uw nieuwe aanvraag om toelating heeft u een heel ander verhaal verteld dan in uw eerste procedure.” Hoe verloopt een asielprocedure?

Aanmeldcentrum. Asielzoekers die Nederland binnen komen, moeten zich melden bij een van de drie aanmeldcentra in Schiphol, Zevenaar of Rijsbergen. Hier vragen ze asiel aan. Vervolgens verhoren ambtenaren van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) de asielzoeker en beoordelen zij of het verhaal over zijn vlucht geloofwaardig is. Zogenoemde kanslozen moeten Nederland verlaten, anderen gaan 'door in de asielprocedure'. Medewerkers van rechtshulpverlening en Vluchtelingenwerk en tolken staan de asielzoeker in het aanmeldcentrum bij. Zo'n centrum is ingericht op een verblijf van maximaal 24 uur. Soms verblijven vluchtelingen er langer.

Opvangcentrum. Na de selectie in het aanmeldcentrum gaan asielzoekers door naar een opvangcentrum. Hier worden ze opnieuw verhoord door ambtenaren van de IND. Naast rechtshulpverleners, tolken en Vluchtelingenwerk staat ook een advocaat hen bij. Mist de advocaat bepaalde aspecten in het verslag van het verhoor, dan kan hij 'aanvullingen' aanbrengen. De IND bekijkt deze.

Betrokkenen uiten kritiek op de verhoren; ze zouden vaak te haastig worden afgenomen. “Twintig minuten om je levensverhaal te vertellen is te kort”, aldus een advocaat. Al wijst hij erop dat dit een “extreem geval” was. Asielzoekers verblijven gemiddeld zes tot zeven maanden in een opvangcentrum. “Te lang”, oordeelt een IND-woordvoerder. Ook vluchtelingenorganisaties hebben herhaaldelijk geageerd tegen de lange wachttijden in de centra. Opvangcentra zijn ingericht voor een verblijf van zeven weken.

Asielzoekerscentrum. Is er na maanden nog geen antwoord op de asielaanvraag, dan gaat de asielzoeker naar een asielzoekerscentrum. Hier komen er geen IND-ambtenaren aan te pas, hier wacht hij af. In februari bedroeg de wachttijd voor asielzoekers die vorig en dit jaar naar Nederland kwamen gemiddeld 6,8 maanden, aldus Justitie. Toch verbleven op 1 december vorig jaar nog 23.800 asielzoekers anderhalf jaar of langer in opvangcentra en -huizen. Een aantal van hen had beroep aangetekend tegen de afwijzing van hun asielaanvraag en wachtte op uitspraak van de rechter.

Justitie. Justitie kan twee besluiten nemen. De vluchteling krijgt een verblijfsvergunning en een huis toegewezen. Of de asielzoeker mag niet blijven en krijgt een brief. Hij moet Nederland dan binnen 24 uur of binnen twee weken verlaten. Tegen zo'n negatieve beschikking van Justitie kan de asielzoeker bezwaar aantekenen bij Justitie zelf.

Rechter. Volhardt het ministerie van Justitie in zijn afwijzing, dan kan de asielzoeker in beroep bij de vreemdelingenrechter. Hoger beroep bestaat niet in het Nederlandse asielrecht. Dat heeft het kabinet in 1993 afgeschaft, onder grote kritiek van de rechterlijke macht. Wel bestaat er een rechtseenheidskamer. Deze moet voorkomen dat in de arrondissementen verschillend recht wordt gesproken in gelijksoortige 'gevallen'.

Verwijdercentrum. Beslist een vreemdelingenrechter dat Jusititie juist heeft gehandeld, dan moet de asielzoeker het land verlaten. Vaak krijgt hij een treinkaartje naar het verwijdercentrum in Ter Apel. In dit centrum wachten de afgewezen en uitgeprocedeerde asielzoekers onder meer op reisdocumenten om naar hun land te kunnen terug keren. Maar de helft van het aantal mensen met een treinkaartje voor Ter Apel komt nooit in het verwijdercentrum aan.